Turkije banger voor Barzani dan voor Saddam

Als de Amerikanen Bagdad bombarderen, zullen de Turken ongetwijfeld het noorden van Irak binnenvallen. Niet zozeer om de grote NAVO-bondgenoot te plezieren, als wel om te voorkomen dat Noord-Irak verandert in een Koerdische staat....

Op het moment dat de Verenigde Staten Irak binnenvallen, zullen de Turkse strijdkrachten op grote schaal de grens met het oostelijke buurland overschrijden en een bufferzone van negentig kilometer diep creëren. De Turken willen een herhaling voorkomen van wat er in de Golfoorlog van 1991 gebeurde: een stroom van honderdduizenden Koerdische vluchtelingen op Turks grondgebied.

Daarnaast zullen zij gewapenderhand de vorming van een Koerdische staat in Noord-Irak onmogelijk maken, verzekerde de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Sükrü Sina Gürel vorige week nog.

De oud-diplomaten Resat Arim en Ali Hikmet Alp, verbonden aan het Foreign Policy Institute (FPI) in Ankara, zeggen onomwonden dat Turkije niet werkeloos kan en zal blijven toezien bij een Amerikaanse actie.

Turkse troepen opereren al enige tijd in Noord-Irak, iets wat ineens openlijk wordt toegegeven. Het leger voerde in het verleden stilletjes tientallen - soms grootschalige - operaties uit op Iraaks grondgebied in de strijd tegen de Koerdische afscheidingsbeweging PKK.

De Turken zijn de afgelopen tijd zwaar onder druk gezet door de Amerikanen. President Bush is vast van plan een eind te maken aan het bewind van de Iraakse leider Saddam Hussein. In tegenstelling tot de Golfoorlog van 1991 kost het Washington nu moeite de steun van de Arabische landen te verkrijgen.

Saudi-Arabië geeft de Amerikanen geen toestemming het land als uitvalsbasis voor een eenzijdige aanval op Bagdad te gebruiken, zodat die zijn gedwongen uit te kijken naar landen als Turkije en mogelijk de Centraal-Aziatische republieken. Behalve op de vliegbasis Inçirlik bij de zuidelijke stad Adana zijn de Amerikanen ook op twee andere bases aanwezig.

De economische boycot van Irak na de Golfoorlog in 1991 heeft Turkije volgens voorzichtige schattingen tussen de 40 en 50 miljard dollar gekost. De Turks-Iraakse Handelscommissie gaat zelfs uit van 100 miljard . Vandaar dat zowel de VS als de VN een oogje toeknijpen voor de illegale olietransporten van Irak naar de trouwe bondgenoot Turkije.

Daar profiteren overigens niet alleen Ankara en Bagdad van. Ook leider Massoud Barzani van de Democratische Partij van Koerdistan (KDP) steekt jaarlijks honderdduizenden dollars in zijn zak omdat hij elke tankauto belast die door Koerdisch gebied rijdt.

Sinds de Golfoorlog heeft zich feitelijk een Koerdische staat ontwikkeld in Noord-Irak. Daarmee gaat het relatief goed en dat maakt Turkije bijzonder nerveus. Barzani en zijn tegenstrever Jalal Talebani van de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) hebben onder Amerikaanse druk hun jarenlange onderlinge vijandschap tijdelijk opgeschort.

Barzani zegt te geloven in een Iraakse eenheidsstaat als Saddam Hussein is verdreven. Maar vertrouwen doen de Turken hem niet. Zij zijn panisch dat Irak uit elkaar zal vallen en dat er een zelfstandige Koerdische staat in Noord-Irak zal komen. De angst is dat de twaalf miljoen Koerden die in Zuidoost-Turkije wonen zich daar maar al te graag bij zullen willen aansluiten.

In de regio leeft echter de vrees dat Turkije zich bij het uiteenvallen van Irak meester zal maken van de olierijke gebieden rond de steden Kirkuk en Mosul, die ooit deel uitmaakten van het Ottomaanse rijk.

Recente opmerkingen van de extreem-rechtse minister van Defensie Sabahattin Çakmakoglu wekten nog meer argwaan. Noord-Irak behoorde tot het gebied waarop de Turkse republiek aanspraak maakte, maar het is ons met geweld afhandig gemaakt tijdens de onafhankelijkheidsoorlog begin jaren twintig, aldus de minister. Daarin heeft hij overigens deels gelijk: de Britten dwongen toen af dat het olierijke gebied onder hun invloedssfeer ging vallen.

Koerdenleider Barzani zag de bui hangen. In de Duitse krant Die Zeit beloofde hij strijdlustig een Koerdische intifada tegen een eventuele Turkse bezetting van Kirkuk en Mosul. 'Onze straten zullen een graf voor Turkse militairen worden.' En passant verklaarde hij ook nog dat hij de Koerdische afscheidingsbeweging PKK - doodsvijand van Turkije - respecteerde, waarmee hij zout in de Turkse wonde wreef.

Turkije heeft geen aanspraken op Mosul of Kirkuk, betoogt directeur Seyfi Tashan van de denktank FPI. 'Maar we zijn fel tegen een overdracht van die gebieden aan een eventuele Koerdische staat.

'Er is echter iets véél verontrustenders aan de hand. President Bush heeft gezegd dat het Iraakse volk moeten worden verlost uit de slavernij. Dat is pas alarmerend. Hij heeft een totaal nieuw element in de discussie gebracht, want geldt dat dan niet voor Iran of Saudi-Arabië?' Waar houdt het op voor de Amerikanen, wil Tashan maar zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden