Turkije arresteert twee kopstukken leger voor 'verraad'

Na de mislukte coup, die door een gedeelte van het leger werd uitgevoerd, lijken Erdogan en zijn regering te zijn begonnen aan een zuivering. De Turkse autoriteiten hebben enkele van de hoogste leiders van de strijdkrachten gearresteerd. Ook zijn ruim 2.700 rechters op non-actief gezet.

Turkse politieagenten arresteren een muitende militair. Beeld afp

General Adem Huduti, de commandant van het tweede leger, is de meest ervaren officier die werd opgepakt. Zijn troepen zijn gelegerd in Malatya en belast met de bewaking van de grenzen met Syrië, Irak en Iran.

Ook hooggeplaatste bevelhebber Erdal Öztürk is aangehouden wegens betrokkenheid bij de coup. Hem wordt hoogverraad ten laste gelegd. In totaal zijn er bijna drieduizend militairen die een rol zouden hebben gespeeld gevangen genomen.

De Turkse autoriteiten zetten bovendien 2.745 rechters op non-actief. Mustafa Karadag, de voorzitter van de Turkse vereniging van rechters (Yargiçlar), beschuldigde de autoriteiten ervan de mislukte staatsgreep te gebruiken om critici binnen de gerechtelijke macht uit te schakelen. Er zouden ook tegenstanders van president Erdogan zijn opgepakt die niets met de coup te maken hadden.

Naast de 2.700 rechters zijn tien leden van de Staatsraad, een van de hoogste juridische instellingen, een lid van de Hoge Raad en een rechter van het Constitutioneel Hof gearresteerd. Volgens Yargiçlar zijn er in Turkije in totaal tussen de 14.500 en 15.000 rechters werkzaam in Turkije.

Betogers in Istanbul demonstreren tegen de coup. Beeld ap

Politeke partijen veroordelen coup

In een gezamenlijke verklaring die is voorgelezen in het parlement hebben de vier grootste partijen van Turkije de mislukte coup van vrijdagavond veroordeeld. Ook de leider van de belangrijkste seculiere partij van Turkije, de centrumlinkse CHP, sprak zich uit tegen de staatsgreep.

Dat ook de CHP zich uitspreekt tegen de coup is een belangrijk signaal: de CHP werd opgericht door Mustafa Kemal Atatürk, vader des vaderlands, in wiens naam eerdere militaire staatsgrepen werden gedaan. Traditioneel wordt de CHP gezien als een partij die banden heeft met seculiere militairen.

Pro-Erdogandemonstranten in Istanbul. Beeld afp

265 doden

Bij de mislukte coup die vrijdag begon zijn meer meer dan 265 doden en 1.440 gewonden gevallen. Bij 161 van de doden gaat het volgens premier Binali Yildirim om regeringsgezinde veiligheidstroepen of burgers. 104 rebellerende militairen werden gedood. Onder hen zijn zo'n twintig mensen die de nachtelijke staatsgreep in Turkije bedachten. Nog eens dertig raakten gewond, aldus Yildirim op een videoconferentie.

Vrijwel alle onderdelen van de krijgsmacht staan weer onder regeringsgetrouwe regeringsfunctionarissen. De stafchef werd tijdens de couppoging ontvoerd, maar is inmiddels bevrijd en op een veilige locatie.

Politie-officieren brengen de tanks terug naar een militair kamp in Istanbul. De tanks werden gebruikt door rebellerende soldaten. Beeld ap

'Democratie uitgehold'

Rond half tien vrijdagavond kwamen de eerste berichten binnen dat er in Ankara en Istanbul militairen en tanks werden gezien. Al snel bracht de Turkse premier naar buiten dat het om een poging tot een coup ging.

Op staatszender TRT stelde het leger de coup te hebben gepleegd omdat de regering de democratie heeft uitgehold. Ondanks de noodtoestand die werd afgkondigd, en een avondklok die werd ingesteld, gingen burgers daarop de straat op om president Recep Tayyip Erdogan te steunen.

In een verklaring zei president Erdogan later in de nacht dat er geen macht boven de wil van het volk gaat. Ook waarschuwde hij de coupplegers dat zij hun straf niet zullen ontlopen en dat het leger gezuiverd gaat worden. Erdogan sprak aanhangers toe die zich bij vliegveld Atatürk hadden verzameld.

Erdogan keerde vrijdagnacht per vliegtuig vanuit Marmaris terug in Istanbul. Dat was kort nadat premier Yildirim meldde dat de situatie na de legeropstand 'grotendeels' onder controle was. Toen werd ook duidelijk dat de staatsgreep was mislukt.

Militairen op Taksimplein in Istanbul. Beeld ap

Feeststemming

In Istanbul heerst zaterdagavond een feeststemming. Duizenden mensen hebben zich op straat verzameld om het mislukken van de staatsgreep te vieren. De onrust en het geweld van gisteravond lijken verdwenen.

Eerder op de dag en vooral in de nacht was het erg onrustig. Bij gevechten bij het hoofdkwartier van speciale eenheden in Ankara zouden volgens staatspersbureau Anadolu zeventien politiemensen om het leven zijn gekomen. Op de Bosporus-brug in Istanbul werd een groep militairen aangevallen door aanhangers van Erdogan.

President Erdogan wordt onthaald door zijn supporters op het vliegveld Atatürk in Istanbul. Beeld reuters

Betrokkenheid Fethullah Gülen

Erdogan geeft de naar de Verenigde Staten uitgeweken moslimgeestelijke Fethullah Gülen de schuld van de couppoging. Erdogan en Gülen waren vroeger bondgenoten maar verkeren al jaren met elkaar op vijandige voet. Turkije heeft de beweging van Gülen officieel als terreurorganisatie aangemerkt. Erdogan beweert al langer dat Gülen zijn regering omver wil werpen.

Volgens Erdogan heeft de Gülenbeweging in Turkije een parallelle staat gevormd door aanhangers te posteren op sleutelposities bij de rechterlijke macht, politie en in het openbaar bestuur.

Gülen heeft ontkend iets met de staatsgreep te maken te hebben. De macht dient via eerlijke verkiezingen te worden verkregen, niet door geweld, liet hij in een verklaring weten. 'Als iemand die in de afgelopen vijf decennia meerdere militaire coups heeft meegemaakt, is het bijzonder krenkend om met zo'n poging in verband te worden gebracht. Ik wijs die beschuldigingen categorisch van de hand.'

Pro-Erdogan betogers op het Taksimplein in Istanbul. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden