Reportage

Turken in angst naar stembus

Vrijplaats Tarlabasi

Komende zondag zijn er opnieuw verkiezingen in Turkije, dat nog natrilt van de aanslagen eerder deze maand. Erdogan lijkt de steun van intellectuelen kwijt te zijn.

Het partijkantoor van de HDP in Tarlabasi. De partij houdt sinds de bomaanslagen geen verkiezingsbijeenkomsten meer. Foto Maria Margaronis

In de wijk Tarlabasi, maar een paar honderd meter van het beroemde Taksimplein in Istanbul, zijn de straten versierd met verkiezingsvlaggen van de pro-Koerdische HDP. Ook al houdt de partij sinds de gruwelijke bomaanslagen in Ankara geen verkiezingsbijeenkomsten meer, er bestaat geen enkele twijfel over wie hier zondag de grote stemmentrekker zal zijn. Posters van partijleider Selahattin Demirtas hangen er nog van de verkiezingscampagnes in juni. Hier en daar is met een spuitbus PKK, de afkorting voor de gewapende Koerdische afscheidingsbeweging, op muren en deuren gespoten.

De bewoners van deze buurt pakken alles aan om te overleven, een belangrijke bron van inkomsten is de vuilnis die ze met grote zakken op wieltjes ophalen in de rijke wijk aan de overkant van de boulevard. Het plastic, karton, papier en glaswerk wordt gescheiden en verkocht, alle kapotte meubels en haperende elektrische apparaten worden verzameld en gerepareerd in kleine werkplaatsen. In de muffe, slecht geventileerde kelders van de gebouwen zitten schoenmakers, kleine kledingateliers en zelfs een werkplaats waar muziekinstrumenten worden gemaakt.

Het is een wijk waar tientallen jaren geleden Grieken, Armeniërs en Joden vreedzaam naast elkaar leefden. Maar die zijn inmiddels allang weggestuurd en verdreven. Nu worden de slecht onderhouden gebouwen bevolkt door Koerden, Roma, Syrische vluchtelingen en Afrikanen, die het gezien hun huidskleur niet echt makkelijk hebben in Istanbul. Tarlaba¿i, wat letterlijk 'begin van de akker' betekent, was ooit als het westelijke deel van Beyoglu een vrijplaats. En dat is het eigenlijk nog. Voor de brede boulevard die jaren geleden is aangelegd naar het Taksim- plein zijn er zeker tweehonderd oorspronkelijke gebouwen afgebroken. En nu zijn er plannen om de hele buurt plat te leggen en over te leveren aan projectontwikkelaars.

Opnieuw verkiezingen

In juni koos Turkije al een nieuw parlement, maar de regerende AK-partij van premier Davutoglu en president Erdogan verloor de absolute meerderheid en kon voor het eerst sinds 2002 niet meer alleen regeren. Een coalitie-regering met de nationalistische MHP en de verrassend sterke nieuwkomer, de pro-Koerdische HDP, was geen optie en ook de gesprekken met de sociaal-democratische CHP liepen vast. Erdogan schreef nieuwe verkiezingen uit in de hoop dat zijn partij het verlies alsnog goed kan maken.

Polarisatie

Het kunstenaarsduo Secil en Giorgio heeft een paar jaar geleden een atelier opgezet in deze buurt en probeert met verschillende projecten de wisselende en sterk uiteenlopende gemeenschappen te ondersteunen. Het Turks-Italiaanse stel brengt lokale en internationale kunstenaars bij elkaar voor sociaal-culturele projecten in deze buurt. Maar ze hebben hun activiteiten na de bomaanslagen in Ankara, waarbij op 10 oktober 102 doden vielen, even op een laag pitje gezet. 'Iedereen wacht een beetje af tot wat er gaat gebeuren na de verkiezingen, er is geen peil op te trekken, het kan alle kanten op.'

Ze maken zich grote zorgen over het klimaat in de stad, in het land. Ze willen graag praten maar laten hun achternaam liever achterwege. Er lopen tenslotte al verschillende processen tegen mensen die iets verkeerds over de president hebben gezegd. 'Mensen hadden vroeger veel meer respect, er is een hoop veranderd wat dat betreft, maar het is moeilijk om er precies de vinger op te leggen wat de oorzaak is. Maar de confrontatie in de samenleving, de polarisatie is enorm, stuitend gewoon.'

En er is veel onrust en angst na de harde aanslagen in Ankara. De regering zegt de schuldigen gevonden te hebben bij IS en er zijn al diverse arrestaties verricht. Anderen blijven twijfelen over mogelijke voorkennis van delen van de veiligheidsdienst. Vrienden en kennissen, vooral die uit het buitenland, vragen zich af of het nog wel veilig is in Istanbul. Is het niet te gevaarlijk, kunnen we wel met de metro of met de tram en de bus? 'Ik probeer er zelf niet te veel aan te denken', zegt Giorgio. 'Natuurlijk bestaat er wel een risico als je het goed analyseert, maar je moet toch doorgaan met leven. En zeker niet blijven steken in angst.'

De vreedzame demonstratie in Ankara, met op de achtergrond de explosie die zoveel mensen het leven kostte. Foto epa

Democratische wind

Veel mensen uit deze wijk en veel vrienden van Secil en Giorgio namen deel aan de enorme protesten in mei 2013 rond Gezipark en het Taksimplein. Maar door het harde ingrijpen van de overheid en de politie, heeft de sociale onrust een andere vorm aangenomen. De linkse mensen, kunstenaars, artiesten, vrijdenkers, liberalen, stemmen nu HDP. Dat is het protest nu, dat is politiek gezien het alternatief.

Niet alleen de armen, de jongeren en de hippe scene van Istanbul verzetten zich tegen de AK-partij van Erdogan, vertelt Giorgo. Terwijl we door de steile, nauwe straten lopen, waar de dwars over de straat gespannen waslijnen worden afgewisseld door slingers en vlaggetjes van de HDP, wijst hij erop dat ook de intellectuelen zich tegen Erdogan keren.

Bij zijn aantreden als premier in maart 2003 kon Erdogan nog rekenen op de steun van Turkse intellectuelen. Men dacht dat er een democratische wind zou gaan waaien. Hij ging de confrontatie aan met de militairen - dat was gedurfd, een enorme stap. Erdogan komt van de straat, hij verkocht broodjes en limonade voordat hij in de politiek ging, dat was zijn imago en dat speelde in zijn voordeel.

De politie trad hard op tijdens demonstraties op het Taksimplein in 2013. Foto epa

Corruptieschandalen

Nu is het beeld van de intellectuelen veranderd. Terwijl Erdogan zich in eerste instantie enorm inzette voor verbetering van het onderwijs, ziet men hem inmiddels als iemand die zich tegen datzelfde onderwijs heeft gekeerd. Giorgo: 'Hij zegt nu dingen als: de straat is de beste school en meer van dat soort kortzichtige opmerkingen. Misschien valt het met de AK-partij nog wel mee, maar hij zou niet meer de leider moeten zijn, hij lijkt de weg kwijt. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de zakkenvullerij, de corruptieschandalen rond zijn zoon. En de manier waarop hij met zijn familie woont, als een zonnekoning in een paleis met meer dan duizend kamers en adviseurs.'

Of de tweede ronde van de parlementsverkiezingen iets gaat veranderen, is een groot vraagteken. De leiding van de AK-partij lijkt ervan overtuigd te zijn dat ze het opgelopen verlies van juni weer goed kunnen maken en opnieuw de absolute meerderheid in het parlement kunnen behalen. Voor Secil en Giorgio staat dat bepaald niet vast, zij denken juist dat de uitslag vrijwel gelijk zal zijn als in juni. Dat zou betekenen dat de AK-partij niet veel anders kan dan een coalitie aangaan of via een minderheidskabinet regeren. Wat ze in ieder geval zeker weten, is dat iedereen weer gaat stemmen. Ook al voeren de onzekerheid, de twijfel en de angst de boventoon. Zelfs vrienden en vriendinnen die in het buitenland zijn en daar niet kunnen stemmen, komen even over om hun stem uit te brengen. Het is te belangrijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.