'Turk ziet wreken van eer als zinvol geweld'

Een verboden liefdesaffaire was de aanleiding tot de schietpartij dinsdag in een school in Veghel. De Turkse schutter zou de eer van zijn familie hebben gewroken....

De Turkse criminoloog dr. Y. Yeöilgöz, verbonden aan het Willem Pompe-instituut in Utrecht, zegt dat als er eer in het spel was, het geweld hem niet verbaast. Gebruik van geweld na aantasting van de eer hoort volgens Yeöilgöz bij de Turkse en de Koerdische cultuur. Een grote meerderheid van de in Nederland wonende Turken vindt het geoorloofd dat men geweld gebruikt als de eer is aangetast.

Drie dingen zijn traditioneel belangrijk in de Turkse cultuur, vertelt Yeöilgöz: 'At, Avrat, Silah' ofwel paard, vrouw en wapen. In dit geval zou het om de vrouw zijn gegaan. 'De mannen in een familie hebben de taak het zedelijk gedrag van de vrouwen te garanderen en te beschermen. Als dit is aangetast, kunnen ze het herstellen door de dader te straffen met geweld. In de Turkse cultuur is dat zinvol geweld en niet zinloos geweld. Met je wapen kun je zinvolle dingen verdedigen, zoals de vrouw, de natie, en bezittingen.'

Geweld is sociaal bij Turken, als het met goede argumenten wordt gebruikt. Degene die er beredeneerd toe overgaat, is geen misdadiger. Sterker nog: doet men niks wanneer de eer in gevaar is, dan wordt men sociaal dood verklaard. 'Niemand praat dan meer met je. De mensen lachen je uit.'

De Nederlandse wet kent handelen uit noodweer. De Turkse wet gaat echter verder en spreekt zich ook uit over eerbescherming. Wie vanwege eerbescherming geweld gebruikt, krijgt in Turkije een achtste van de eigenlijke straf. En in de Turkse pers wordt iemand die vanwege eerschending een moord pleegt niet omschreven als een misdadiger, maar als een ''slachtoffer van het lot''.

'Zulke daders kunnen rekenen op begrip van de gemeenschap. In de meeste gevallen voelen ze zich een held. Ze vinden dat ze hun plicht deden. En ze vinden en verwachten er waardering voor.'

Zelf heeft Yeöilgöz in Nederland een zaak geanalyseerd van een jongen die zijn moeder had doodgestoken omdat zij omgang zou hebben gehad met een andere man. 'Alleen het feit dat in het koffiehuis werd geroddeld over deze vrouw, tastte de familie-eer genoeg aan om haar te doden.'

De Nederlandse rechter verwachtte berouw en deemoed van de moordenaar. Maar de jongen gedroeg zich vrij, lachte en keek trots naar zijn familie. De rechter verklaarde hem ontoerekeningsvatbaar. ' Eigenlijk had de toerekeningsvatbaarheid van zijn cultuur ter sprake moeten komen.'

Yeöilgöz weet niet hoe de omgang met geweld in de Turkse cultuur moet worden ingepast in de Nederlandse samenleving. ' Ik kan alleen voorspellen dat als er niks verandert, zulke gewelddadigheden vaker zullen voorkomen, omdat dit zo'n levend element in de Turkse cultuur is.'

In de Turkse zelforganisaties heeft hij weinig vertrouwen. 'Die zullen zeggen: ''Dit is een daad van een individuele persoon. U mag de Turkse gemeenschap op basis van zo'n voorval niet marginaliseren, criminaliseren en stigmatiseren.'' Dat zeggen ze altijd. '

Met de integratie van de volgende generaties zou dit aspect van de Turkse cultuur moeten slijten. Maar of dat gebeurt, is nog de vraag. 'In de sociologie zeggen we dat mensen een identiteit hebben en een kernidentiteit. Uit een recent onderzoek van een student van me blijkt scherp dat zelfs bij zeer moderne en geïntegreerde Turkse jongeren de kernidentiteit blijft leven. Ook moderne Turken denken als het om zaken als eer gaat nog als hun voorouders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden