'Turk kijkt bij koop huis alleen of de badkamer blinkt'

Projectontwikkelaars in Turkije worden sinds de aardbeving uitgemaakt voor moordenaars en dieven. Maar volgens bouwkundige prof. A. ANSEL is het te gemakkelijk hen de schuld te geven van de omvangrijke schade aan gebouwen....

H ET UUR U is aangebroken voor de nationale sport van Turkije: klagen. Zo is volgens veel Turken de hulpverlening aan het getroffen gebied te traag op gang gekomen. Maar het zijn vooral de projectontwikkelaars die het nu moeten ontgelden. Ze worden uitgemaakt voor moordenaars en houden zich schuil. Maar volgens prof. A. Ansal, bouwkundige en geoloog en algemeen secretaris van de Europese Associatie voor Bouwconstructies en Aardbevingen, moet de beschuldigende vinger ook naar de overheid wijzen.

Van de regio rond Izmet, waar het epicentrum van de aardbeving lag, is al sinds de jaren dertig bekend dat het risico op aardschokken groot is. 'Maar er zijn geen op de geologie gebaseerde bouwplannen, er is geen bestemmingsplan, het vergunningensysteem functioneert niet en er is geen controle-apparaat', zegt Ansal. 'Je kunt alleen zeggen dat de overheid ervoor verantwoordelijk is dat dit alles er niet is.'

Het belangrijkste probleem is volgens Ansal dat in zich snel ontwikkelende landen als Turkije, de bouwsector zo dynamisch is dat ze niet valt te controleren.

'Meer dan de helft van de woningen in het vijftien miljoen inwoners tellende Istanbul, is in de afgelopen vijftien jaar gebouwd. Urbanisatie, het gebruik van slecht geprepareerde en goedkope materialen als beton, vergroten in alle ontwikkelingslanden de kans dat er veel slachtoffers vallen tijdens een aardbeving. In Istanbul en omgeving is veel gebouwd door niet-gekwalificeerde arbeiders die niet weten hoe je cement maakt of staal gebruikt. Alles wordt uit de kast gehaald om de kosten laag te houden.

'De ontwerpkosten zijn minder dan een half procent. In Europa en de VS bedragen die gemiddeld 5 procent van de totale bouwkosten. Mensen kopen land en gaan bouwen. Soms kopen ze het land niet eens, maar beginnen ze op de grond van een ander, zoals de wijk Armutlu onder de Bosporus-brug. De gemeenten die de bouw volgens de wet moeten controleren, beschikken niet over de middelen om dat te doen. Ze hebben geen ingenieurs in dienst die de plannen kunnen beoordelen. Maar als ze die wel zouden hebben, dan werd hun werd bemoeilijkt doordat van 60 procent van de gebouwen in Istanbul niets op papier staat.

'Vanaf 1991 wisten we dat er een aardbeving zou komen in dit gebied', zegt Ansal. 'We hebben druk uitgeoefend op de regering, maar die heeft geen maatregelen getroffen om de gevolgen van zo'n ramp te beperken. Een gebied waar een belangrijk deel van alle industriële productie plaatsvindt, is nu zwaar getroffen. Als de olieraffinaderij aan de Zee van Marmara ontploft ontstaat een tweede ramp. Er moet snel nagedacht worden over spreiding van de economische activiteiten.'

Wat Ansal opvalt aan de televisiebeelden van de ramp, is dat bijna alle ingestorte gebouwen te dunne pilaarconstructies hadden. Dwarsbalken waren in verhouding te zwaar. 'Doordat de pilaren zo zwak zijn, klappen gebouwen volledig in elkaar en is het erg moeilijk om er levend onder vandaan te komen. De laatste onderzoeken naar aardbevingbestendige gebouwen wijzen uit dat symmetrisch bouwen de kans op schade vermindert. De huizen die zijn ingestort, voldoen veelal niet aan die voorwaarde.'

De grond in het epicentrum van de aardbeving heeft veel weg van het drassige polderland in Nederland. Desondanks is bij de bouw van de meeste huizen in Izmit, Gölcük en Yalova geen rekening gehouden met de geologische condities.

'Ook degenen die woningen hebben gehuurd of gekocht van de projectontwikkelaars en degenen die zelf een huis bouwen, zijn verantwoordelijk voor de slechte constructies', zegt Ansal. 'Dus niet alleen de projectontwikkelaar, zelfs de individuele Turk is verantwoordelijk. Een Turk besteedt nog meer tijd aan de aanschaf van een T-shirt dan aan de aanschaf van een huis', zegt hij. 'Niemand vraagt bij de aanschaf van een woning naar een constructierapport. Dat bewustzijn ontbreekt gewoon. Men kijkt of de badkamer blinkt en de keuken hip is.'

In de streek langs de Zee van Marmara waar veel slachtoffers zijn gevallen, hebben veel Turken uit Istanbul maar ook uit Duitsland en Nederland een tweede woning, zegt architect M. Yapaci. 'In de jaren zeventig stimuleerde de overheid hen een tweede huis te bouwen door de behoefte aan buitenlandse deviezen. De particulieren die er nu wonen, maakten zich op kleine schaal, net als de projectonwikkelaars, schuldig aan de methode van goedkoop bouwen en het ontduiken van regels. Mensen bouwden huizen van zes verdiepingen waar maar drie verdiepingen waren toegestaan, met de bedoeling de helft van het huis te verkopen aan een ander.'

Ansal hoopt dat de ramp leidt tot een groter bewustzijn bij de mensen over de gevaren van ongecontroleerd en goedkoop bouwen. 'Maar de problemen zijn talrijk. Een afgestudeerde student bouwkunde is niet in staat een degelijk huis te ontwerpen, maar iedereen met zo'n diploma mag bruggen en hoge flats bouwen. Dat kan gewoon niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden