Turing en Gödel: geniale gekken in een prachtig boek

Alan Turing en Kurt Gödel zijn wiskundigen die vorige eeuw elk op hun manier balanceerden op de scheiding tussen geniaal en gek....

Turing (1912-1954) was in de Tweede Wereldoorlog in Engeland een sleutelfiguur in het ontcijferen van de Duitse geheime codes, maar raakte als onderdrukt homoseksueel steeds verder verknipt en pleegde uiteindelijk zelfmoord, met een gifappel, zo eentje als in zijn favoriete film, Walt Disney’s Sneeuwwitje.

De introverte Oostenrijker Kurt Gödel (1906-1978) hongerde zichzelf als balling en vriend van Albert Einstein uit smetvrees dood in Princeton, maar geldt als een van de grootste logici ooit, de man die aantoonde dat er wiskundige waarheden zijn die niet in de wiskunde zelf te bewijzen zijn.

Elkaar ontmoet hebben ze nooit, en ook in Janna Levins boek Een bezetene droomt van Turingmachines gebeurt dat niet. De twee komen bij elkaar in Levins hoofd.

Zij is de bezetene uit de titel van het boek die de twee levens verbindt, als de derde hoek in een denkbeeldige driehoek. Haar boek verlaat daarmee direct het domein van de wetenschappelijke biografieën. Het is literatuur, nadrukkelijk een roman.

Gegeven dat Levin hoogleraar theoretische natuurkunde is aan de Columbia University in New York, is de gerechtvaardigde vraag of dat kan: een wetenschapper die een roman schrijft met twee historische wetenschappelijke hoofdpersonen. Kan zo iemand bijvoorbeeld de verleiding weerstaan om de wetenschap correct en in detail te willen behandelen?

Bij Levin, die in 2002 in een veelgeprezen brievenboek aan haar moeder de kosmologie uitlegde en waarom dat zo'n fascinerend vak is, is het antwoord volmondig ja.

Dat eerdere boek was vooral opmerkelijk in zijn vorm: brieven. In Een bezetene droomt gaat ze verder. Nergens legt ze de beroemde onvolledigheidsstelling van Gödel echt uit. Nergens onthult ze werkelijk hoe Turing de enigma-codes van de Duitsers kraakte. Veel meer is ze geïnteresseerd in de psychologie van haar personages. Ze graaft zich in beide mannen in, probeert te denken wat ze denken, worstelen zoals zij worstelden. Te ontdekken zoals zij.

Het resultaat is een even prachtig als raadselachtig boek. Raadselachtig omdat het veel wetenschap onbenoemd laat. Maar prachtig in de beste tradities van de schaarse natuurwetenschappers die echte dramatische schrijvers durven te zijn, zoals eerder bijvoorbeeld Alan Lightman of in eigen land ook wel Klaas Landsman. Al hadden Turing en Gödel niets bereikt, dan nog waren hun levens romans. Dat te doorgronden vergt moed, zeker voor een natuurwetenschapper.

Martijn van Calmthout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden