Turbulentie aan de Nijl

Farao Teti van Egypte leefde in een duistere periode vol intriges en geweld. Hij was in 2323 voor Christus aan de macht gekomen, vermoedelijk door zijn voorganger te doden....

Hoe Teti precies aan zijn eind kwam, is nooit opgehelderd, maar een nieuwe gedachte daarover is er wél. Teti had twee koninginnen gehuwd die ieder een zoon van hem hadden. De ene koningin vermoordde de zoon van de andere en Teti erbij. Haar zoon Pepi I kwam aan de macht.

Dat is althans de theorie die Zahi Hawass, secretaris-generaal van de Egyptische Hoge Raad voor Oudheden, ontvouwt aan verslaggever A. R. Williams van National Geographic. In het Nederlandse oktobernummer van dit glimmende tijdschrift doet Williams verslag van een rondleiding door de oud-Egyptische koningsbegraafplaats Sakkara. Daar tonen Hawass en anderen de verslaggever nieuwe vondsten die moeten laten zien hoe turbulent de periode rond de regering van Teti was.

Zo krijgt Williams een graftombe te zien, waarin op diverse plaatsen een naam is weggebeiteld. Op één plaats in het graf is dat vergeten; daar staat nog vermeld voor wie het graf oorspronkelijk was bestemd: Hezi, de vizier (eerste minister) van Teti. Vermoedelijk heeft hij deelgenomen aan een samenzwering tegen zijn vorst en is hij gestraft met het weghalen van zijn naam, verklaren Williams' zegslieden. Immers, zo stellen ze, in het oude Egypte kon een dode alleen via zijn naam in zijn tombe contact maken met de wereld van de levenden, met alle geneugten daarin. Hezi werd voor eeuwig daarvan afgesloten.

Deze uitleg is niet keihard, maar misschien wél het meest plausibele onderdeel van Williams' reportage. Voor het overige is zijn verhaal een wat oppervlakkig en brokkelig bijeengeschreven geheel over oude tombes, nieuwe intrige-theorieën en - zeer summier geschetst - de geschiedenis van Sakkara in het bijzonder en faraonisch Egypte in het algemeen.

Toch meldt National Geographic dat oud-Egypte deze maand in het centrum van zijn belangstelling staat. Dat onderstreept het tijdschrift met nóg twee artikelen over dit onderwerp. Eén ervan gaat over de tombe van Meryneith, hogepriester van de dissidente farao Achnaton (1353-1336), opgegraven onder leiding van de Leidse archeoloog dr. Maarten Raven. Het andere behandelt het graf van Netjerwymes, een diplomaat ten tijde van Ramses II. Beide artikelen zijn kort en komen niet veel verder dan beschrijvingen van deze tombes in Sakkara.

Gelukkig doet het tijdschrift een reputatie eer aan en komt het met prachtige foto's bij de drie verhalen. Dat geldt nog sterker voor een andere uitgave van de National Geographic Society. Dat is een dik, degelijk boekwerk met veel mooie platen, dat de gehele geschiedenis van oud-Egypte behandelt. Het rijk van de farao's heet het, geschreven door de Brits-Amerikaanse archeoloog Brian Fagan.

Hij schetst hoe zo'n zevenduizend jaar geleden nomaden uit de steeds droger wordende Sahara zich in het Nijldal vestigden. Daar ontstond een uitgebreid systeem van waterbeheer, dat coördinatie en dus leiding vergde. Dat leidde tot concentratie van macht, eerst in de stad Nechem, waar het Egyptische koningsschap ontstond. Hoe archeologen erachter kwamen dat koning Narmer rond 3100 voor Christus waarschijnlijk de basis legde voor de vereniging van Boven en Beneden-Egypte, wordt boeiend beschreven - niet de enige pakkende passage in het boek.

Rijkshoofdstad werd Memphis - enige tientallen kilometers ten zuiden van het huidige Caïro - van waaruit de rivier goed in de gaten kon worden gehouden. En daar vlakbij, in de woestijn van Sakkara, lieten farao's en andere hoogwaardigheidbekleders zichzelf na hun dood begraven. Farao Djoser bouwde er rond 2600 de eerste piramide van Egypte. Die ziet eruit als een trap, waarmee de overleden vorst, zo was de gedachte, kon opstijgen naar de zonnegod die dagelijks de piramide passeerde op zijn reis langs de blauwe hemel.

Want de farao's stonden al spoedig voor de noodzaak een krachtige religieuze ideologie in het leven te roepen, met zichzelf als incarnatie van het goddelijke. Immers, er waren legio opstanden en invallen van buitenaf die het centrale gezag uitdaagden, ook in de latere geschiedenis van faraonisch Egypte. En als die er niet waren, had de machtige koning aan de Nijl nog altijd wat te vrezen van de intriges aan zijn hof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden