Tunnel Priscilla maakt NZ-lijn tastbaar

AMSTERDAM - Vier sleepboten en een duwboot zijn er nodig om de ruim 20 miljoen kilo wegende tunnel in bedwang te houden. 136 meter lang, 22 meter breed, 8 meter hoog is het gevaarte, waar de Noord-Zuidlijn straks stopt onder het Centraal Station in Amsterdam. 's Werelds grootste binnenvaartschip meet 147 meter en is 23 meter breed.

De lompe, betonnen kolos vergt veel van de stuurmanskunst van de sleepbootkapiteins, de stuurman van de duwboot en de transportleider, die het commando voert. Hij staat midden op het gevaarte, hij moet voelen hoe het beweegt, en wat het nodig heeft om de richting uit te gaan die hij wil.

Via een portofoon geeft de transportleider commando's aan de bemanningen van de vaartuigen die de tunnel naar het Centraal Station slepen. Aan elke hoek sjort een sleepboot, de duwboot fungeert als roer. Met de Hendrik-Klaas en de Chelsea-B op kop, de polsdikke stalen kabels waarmee ze de tunnel slepen en de duwboot meet de combinatie 250 meter.

Elk gevaarte waarmee de aannemerscombinatie Strukton/Van Oord vaart, wordt gedoopt en krijgt een naam. Priscilla heet de tunnel, vernoemd naar een secretaresse van Strukton. Het is er met reuzeletters in rood en blauw op geschilderd.

De tunnel heeft vier jaar in de Suezhaven liggen wachten door de vertragingen met de aanleg van de metro, die Amsterdam-Noord met de Zuidas moet verbinden. Dinsdag 31 mei is het zo ver. Om half zeven in de ochtend gaan de trossen los.

Een dag eerder is het gevaarte, dat 45 centimeter uit het water stak, 'getrimd'. De ballasttanks werden gevuld tot de tunnel nog maar 15 centimeter boven de waterlijn uitkwam. Pas na 800 duizend liter gaf Priscilla zich gewonnen. Met 15 centimeter zogenoemd vrijboord ligt ze stabiel.

De tijdelijke tanks zijn een bouwwerk op zich, vier reuzezwembaden in de schaars verlichte buik van de kolos. Drie miljoen liter water kan erin. Die worden over een paar weken gevuld als de tunnel onder Amsterdam CS wordt afgezonken.

Er zijn vier tanks opdat het ballastwater beheerst kan worden. Als het water zomaar in de tunnel zou worden gepompt, zou het bij een kleine scheefstand naar een hoek stromen, en zouden de slepers de controle verliezen. In het ergste geval zou Priscilla kapseizen.

De checklist voor de tocht van 12 kilometer is zo dik als een telefoonboek. Op vijf momenten - het eerste 36 uur van tevoren - is alles minutieus nagelopen. Al die keren kon projectleider Peter van Westendorp de operatie afblazen.

Van Westendorp heeft al heel wat tunnels in Europa en daarbuiten afgezonken. In de Shannon River in Ierland met 5 meter getijdenverschil, in Zuid-Korea 18 tunneldelen op een diepte van 48 meter.

Aangekomen bij CS werken de duwboot Jumbo, een sleepboot en een lier eendrachtig het gevaarte de speciaal voor deze operatie gebouwde sluis in. De lier - die op het plein voor het station staat, 260 meter verderop - trekt, de sleepboot stuurt bij, de duwboot remt en houdt de lier onder spanning.

De komende weken wordt de tunnel verder naar binnen getrokken. Een ingewikkelde balanceeract, waarbij meerdere hindernissen moeten worden genomen, zoals stalen constructies die de wanden van de bouwput in bedwang houden. De manoeuvreerruimte is klein, aan de zijkanten is slechts 15 centimeter speling.

Een geleide-rail aan de zijkanten moet ervoor zorgen dat de tunnel naar binnen schuift als een lade in een dressoir. Met behulp van theodolieten en laserapparatuur houdt de afzinkcommandant in de gaten of het gevaarte op koers ligt. Af en toe nemen duikers poolshoogte.

Het uiteindelijke afzinken tot een diepte van 17 meter gebeurt pas over een paar weken. Een tunnel afzinken onder een gebouw is nog nooit vertoond, nergens ter wereld.

Onder het ruim 120 jaar oude station dat dagelijks 250 duizend reizigers verwerkt, zijn al meer huzarenstukjes uitgehaald. Het gebouw is op een betonnen tafel gezet, waarna 3.000 houten heipalen zijn verwijderd en de zinksleuf is gegraven, waarin de tunnel wordt afgezonken.

De verbinding met Amsterdam-Noord wordt volgend voorjaar gemaakt. Eind april, begin mei worden drie tunneldelen in het IJ afgezonken die samen de tunnel onder het IJ gaan vormen.

Het zal tot ver in het najaar van 2012 duren eer je onder het IJ kunt lopen. Als de eerste planning was gehaald, had de metro al gereden. Nu rijdt-ie in 2017, als alles goed gaat.

Michiel Jonker, woordvoerder Noord-Zuidlijn: 'De lijn was lang een vaag, abstract monster. Hij wordt steeds tastbaarder.'

------------------------------

Giga-krachten

Een leek zal denken: pomp de bouwput onder het station leeg, en bouw de metrotunnel in een droge put. Jan Bijkerk, directeur uitvoering Dienst Noord-Zuidlijn: 'We werken op 21 meter diepte, daarbij komen gigantische krachten vrij. Op de wanden en vanuit de ondergrond. Met stalen constructies hadden we de wanden op afstand moeten houden. Die zouden in de weg zitten. Nu zorgt het water voor tegendruk.

'Bovendien zouden we een meters dikke vloer hebben moeten storten, verankerd met trekpalen om te voorkomen dat de vloer eruit knalt. Er is geen ruimte om te heien. Dat wil je ook niet onder een mooi monument.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden