Tunesische vrouw past zich aan

Op een gemengd terras in Tunis - uitzonderlijk - relativeert een arts het vrouwvriendelijke imago van het land. 'Het machisme overheerst alles.'

LEEN VERVAEKE

TUNIS - 'In deze euforie waarin iedereen zijn rechten uitschreeuwt, eis ik ook mijn rechten op. Ik heb het recht om over een trottoir te lopen zonder - of ik nu een niqab of minirok draag - zonder complimenten of beledigingen naar mijn oren geslingerd te krijgen.

'Ik heb het recht het openbaar vervoer te gebruiken zonder dat mannen hun bekken tegen mij aanschuren of mijn kruis betasten. Ik heb het recht om te studeren of te werken zonder dat mijn professor of baas me lastigvalt in ruil voor een promotie of een goed examenresultaat.'

Zo begon 'Evey', een 30-jarige dokter uit Tunesië, onlangs haar opiniestuk op de populaire Tunesische website Nawaat. Het was haar eerste opiniestuk, en meteen een schot in de roos. Er kwamen meer dan zeventig reacties, vooral instemmende van vrouwen, en het stuk werd op veel Tunesische websites overgenomen.

'Veel vrouwen waren opgelucht dat iemand eindelijk de waarheid durfde te zeggen', zegt Evey, een elegante vrouw met lang zwart haar en een stevige laag make-up. 'Er wordt altijd gezegd dat Tunesië vrouwvriendelijk is. Maar in werkelijkheid overheerst het machisme hier alles.'

We hebben afgesproken op een 'gemengd terras' in Tunis - de meeste niet-toeristische terrassen zijn enkel voor mannen. Haar echte naam of haar foto wil Evey absoluut niet in de krant. 'Wat ik zeg, is echt taboe in Tunesië. Wie hierover praat, is slecht. Noem mij maar Evey.' Dat pseudoniem, waaronder ze ook haar opiniestuk schreef, verwijst naar een personage uit de revolutiefilm Vendetta.

Tunesië staat inderdaad bekend als een land waar vrouwen evenveel rechten hebben als mannen. Sinds 1956 is polygamie er verboden, kunnen vrouwen er net zo makkelijk een scheiding aanvragen als mannen, en hebben vrouwen stemrecht. De helft van de studenten is vrouw, evenals een kwart van de arbeidskrachten.

Verkiezingen

Bij de verkiezingen in oktober, de eerste sinds de revolutie, moeten mannen en vrouwen zelfs om en om op de kieslijsten figureren. Tunesië geldt daarom wel als baken van licht in de Arabische wereld. 'Maar waarmee wordt Tunesië vergeleken?', vraagt Evey. 'Met Jemen en Saoedi-Arabië, tribale regimes. Dan is het niet moeilijk beter te zijn.'

Volgens Evey is de wetgeving prima, maar is de werkelijke situatie minder rooskleurig. Als vrouw en dokter ervaart ze dat dagelijks. Aan de snerende opmerkingen die ze krijgt, omdat ze als jonge vrouw alleen woont. Aan de opdringerige mannen die haar op straat naroepen. En aan de slachtoffers van verkrachting en huiselijk geweld die ze in haar praktijk ontvangt.

'Vorig jaar had ik twee vrouwen die door hun man waren geslagen. Een van hen had een gebroken kaak. Ik probeerde hen ervan te overtuigen dat ze een klacht moesten indienen, maar ze waren bang om te scheiden.' Andere Tunesische vrouwen bevestigen, onder vier ogen, dat scheiden in Tunesië nog steeds als een grote schande wordt gezien.

'Veel vrouwelijke studenten klagen dat hun professoren hen onder druk zetten om met hen te slapen', zegt Evey. 'Maar ze kunnen hen niet aanklagen, dan lopen ze kans zelf de schuld te krijgen. Dan zijn ze de hoer. Ik heb het meegemaakt, toen ik stage deed in een ziekenhuis. Ik weigerde en moest mijn stage overdoen in een ander ziekenhuis. Zes maanden verloren omdat iemand zijn hormonen niet in bedwang kon houden.'

Evey kan eindeloos doorgaan met voorbeelden van het Tunesische machisme. De opmerkingen die je toegeslingerd krijgt als je je in strakke spijkerbroek of korte broek in het centrum van Tunis waagt. De aanrakingen die je als vrouw in een volle bus moet doorstaan. Ook andere vrouwen bevestigen die praktijken.

'Veel meisjes zeggen me: zo is het nu eenmaal, daar moet je tegen kunnen', zegt Evey. 'Maar ik weiger dat te ondergaan. Ik neem nooit meer een bus en draag geen korte rokken meer. Maar ik vind het wel erg dat ik me zo moet aanpassen.'

Hoe vaak verkrachting, seksuele intimidatie of minder ingrijpende vormen van machisme in Tunesië voorkomen, en of ze meer of minder voorkomen dan in andere landen, is niet te achterhalen. De Tunesische statistieken zijn niet betrouwbaar.

'Het is misschien niet erger dan in andere landen', zegt Evey. 'Maar er wordt in Tunesië niet over gepraat, waardoor het lijkt of het hier niet gebeurt. Als je de problemen verbergt, kun je ze niet oplossen. Als niemand zegt dat het niet normaal is dat een vader een moeder slaat, dan zullen de zonen het ook doen.'

De revolutie heeft voorlopig niet veel veranderd voor Tunesische vrouwen. Veel vrouwen vrezen dat hun rechten zullen worden ingeperkt nu de islamistische partij Ennahda op kop staat in de peilingen voor de verkiezingen. Ze zijn bang dat hun een sluier zal worden opgedrongen, of dat de vrouwvriendelijke wetgeving zal worden aangepast.

'Ik denk niet dat Ennahda de wetten zal veranderen', zegt Evey. 'Ze zullen de sluier niet verplichten, daar zijn ze te slim voor. Maar ik ben wel bang dat de huidige machistische volksmentaliteit nog verder zal kunnen doordringen in de maatschappij. Dat je meer en meer zult horen: wat doe jij hier, jij hoort in de keuken.'

-------------------

Tunesië 'zet belangrijke stap naar gelijke rechten vrouw'

'Een belangrijke stap naar gelijkheid van man en vrouw'. Zo noemt Human Rights Watch (HRW) het besluit van de Tunesische regering om vrijwel alle voorbehouden op het VN-vrouwenverdrag (CEDAW) in te trekken. De ministerraad maakte het besluit onlangs bekend. Tunesië heeft het verdrag wel geratificeerd, maar net als veel andere islamitische landen had het voorbehouden gemaakt bij artikelen over het familierecht: huwelijk en echtscheiding, voogdij, erfkwesties en dergelijke. 'Veel van de voorbehouden beperkten de gelijke rechten van vrouwen in het gezin. Hun intrekking erkent eindelijk dat vrouwen gelijke partners zijn in het huwelijk en in het nemen van beslissingen over hun kinderen', zegt Nadya Khalife, onderzoekster van HRW. 'Door dit besluit legt de Tunesische regering zich vast op het bevorderen van de rechten van vrouwen.'

Tunesië is het eerste land in de Arabische wereld dat zijn voorbehouden op het VN-vrouwenverdrag intrekt. Alleen het algemene voorbehoud dat de bepalingen van CEDAW niet in strijd mogen zijn met hoofdstuk 1 van de grondwet, blijft bestaan.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden