Tunesiërs hopen na geweld op nieuwe start

Buurtbewoners proberen zondag in de hoofdstad de puinhopen op te ruimen. Kort voor de avondklok ingaat, wordt er weer geschoten.

TUNIS -'Cartouches, cartouches', roept een politieagent. 'Kogels, kogels.' Opgewonden gebaart hij de enkele voorbijgangers rechtsomkeert te maken. Honderd meter verderop, aan de kleine klokkentoren in het centrum van Tunis, heeft net een vuurgevecht plaatsgevonden. Een zwarte jeep met twee lekgeschoten banden en een verbrijzelde voorruit staat midden op de weg. Ernaast ligt een plas bloed.


Op de hoek van de straat liggen enkele mannen op de grond, op hun buik met de handen in de nek. Agenten houden machinegeweren op hen gericht. Zaterdagavond zullen de Tunesische media melden dat de mannen een gewapende aanval wilden uitvoeren op het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat vlak bij de klokkentoren ligt. De politie nam hen onder vuur. Twee van de aanvallers zouden zijn omgekomen.


De politieman die net waarschuwde voor kogels, begeleidt me naar mijn hotel. 'Ik ben bang', zegt de breedgeschouderde, stoer ogende man. Hij kijkt schichtig om zich heen. 'Ik heb al vijf dagen niet geslapen. Wanneer gaat dit stoppen?'


Twee dagen na het bejubelde aftreden van de dictatoriale president Ben Ali, heersen in Tunesië chaos en geweld. In het tijdelijk machtsvacuüm, dat vrijdagavond ontstond door het vertrek van Ben Ali en de aftocht van zijn trouwe politietroepen, werd in Tunis geplunderd, geschoten en brand gesticht.


Zaterdagochtend wordt de schade opgenomen. De overgrote meerderheid van de winkels is onbeschadigd gebleven. Maar hier en daar zijn supermarkten, elektronicazaken, banken, politiebureaus, autoshowrooms en villa's geplunderd en in brand gestoken. Ook het Centraal Station is afgebrand.


Vaak gaat het om eigendommen van de Trabelsi's, de corrupte schoonfamilie van Ben Ali, met wie veel Tunesiërs een rekening te vereffenen hebben. Filialen van de bank Zeitouna bijvoorbeeld, en garages van de automerken KIA, Fiat en Porsche. In de chique wijk Gammarth is een villa van de Trabelsi's leeggehaald en in brand gestoken. Alles is weg, op wat geplette voedselresten, een kapotte airco en gebroken cd's na. Zelfs de wc-bril is meegenomen. Op de voorgevel heeft iemand als graffiti het opschrift 'te koop' aangebracht.


Niet alle doelwitten zijn eigendom van de Trabelsi's, en veel plunderingen lijken eerder het werk van gewone criminelen die van de chaos profiteren. Maar volgens veel Tunesiërs zitten de Tigres Noirs, de oude militieleden van Ben Ali, erachter. Die zouden anarchie willen creëren om een nieuwe sterke man aan de macht te krijgen. 'Ze zijn bewapend met kalasjnikovs en molotovcocktails', zegt oppositieaanhanger Awatef Charieg, die via haar uitgebreide netwerk alle laatste nieuwtjes ontvangt. 'Ze zijn heel goed georganiseerd. Dit zijn niet zomaar criminelen.'


Het leger probeert het hele weekeinde de situatie onder controle te krijgen. Bij het vliegveld, de haven, overheidsgebouwen, bij grote privébedrijven en op belangrijke kruispunten zijn controleposten opgericht: een barricade, een legertank en enkele soldaten, het geweer in de aanslag.


Aanvankelijk worden vooral huurauto's, herkenbaar aan hun blauwe nummerplaat, en bestelwagens gecontroleerd. Die zijn bij de plunderingen het meest gebruikt. Maar nadat enkele schietpartijen vanuit taxi's en ambulances zijn begonnen, worden ook die staande gehouden. De soldaten schreeuwen hun bevelen, luid en snel, de spanning is voelbaar.


De avondklok is vervroegd naar vijf uur, en de staat van beleg blijft van kracht. Tientallen mensen worden gearresteerd. Legerhelikopters cirkelen voortdurend boven de stad. De aanpak lijkt effect te hebben. Hoewel in de nacht van zaterdag op zondag veelvuldig schoten te horen zijn, zijn er zondagochtend niet veel nieuwe gebouwen geplunderd of platgebrand.


Zondagochtend blijft het zelfs tamelijk rustig. Buitenlandse toeristen in Tunesië maken er gebruik van om naar de luchthaven te trekken, waar zich voor de ingang een mensenzee heeft verzameld. Nadat vrijdag het luchtruim een tijd gesloten was en zaterdag amper vluchten vertrokken, wil iedereen nu weg. Er zijn chartervluchten ingelast om toeristen en expats te evacueren. Enkele Nederlandse toeristen vertellen dat hun vlucht is geannuleerd, maar dat ze mee kunnen met het vliegtuig van een Britse oliemaatschappij.


De inwoners van Tunis profiteren van de rust om voorzichtig op zoek te gaan naar voedsel of benzine. Nu de winkels al vier dagen gesloten zijn, beginnen hun voorraden te slinken. Maar ook zondag blijven de winkels dicht. Bij de enkele bakkers met brood staan rijen tot 100 meter lang. Tijdens een drie uur lange rit door de buitenwijken van Tunis zie ik één geopende apotheek en twee open benzinestations. Men staat uren in de rij.


In de meeste straten hebben buurtbewoners barricaden opgeworpen, van betonblokken, boomtakken of ijzeren hekken. Ze hebben hun eigen verdediging georganiseerd: 's nachts bewaken ze de barricades met buurtcomités. 'Ik heb de hele nacht niet geslapen', zegt een man in de volkswijk Ariana. 'Maar het heeft gewerkt. Er is niets geplunderd.'


Veel Tunesiërs zien het positief in. 'Vannacht was het geweld al minder. Met wat geluk is het over een paar dagen voorbij', zegt taxichauffeur Jouini. Groepjes buurtbewoners proberen het normale leven op gang te krijgen. Ze slepen uitgebrande autowrakken weg, ruimen het puin van de geplunderde winkels en vegen hun straten schoon. Zondagmiddag doet een sms de ronde: 'Ga morgen naar je werk. Zorg dat ons land weer functioneert. Stuur dit door.'


Maar kort voor de avondklok ingaat, barst het geweld weer los. Vanuit mijn hotel in het centrum van Tunis is een urenlange, zware schietpartij te horen. In het noorden van de stad kringelt een grote, zwarte rookpluim op. Niemand weet hoe Tunis er morgen uitziet.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden