Tuinieren en acteren

Het eten is besmet, ons politiek systeem loopt op zijn laatste benen. Voor de gezelschappen Dood Paard, De Warme Winkel en Wunderbaum houvast genoeg voor twee drastische theaterprojecten: Paradijs en The New Forest.

Een grote ruimte met plaats voor wel tweehonderd toeschouwers in het voormalige Theater Instituut aan de Sarphatistraat in Amsterdam. Waar ooit de Nederlandse theatergeschiedenis stond uitgestald, staan nu bakken met plantjes, stekjes, scheuten, aarde met een waasje. De gezelschappen Dood Paard en De Warme Winkel gaan dit seizoen ver: acteren en tuinieren onder het motto Urban Farming.


Omgekieperde boekenkasten koesteren bonen, spinazie, paprika, hennep, sla, een reeks aan kruiden. Onder het theatraal beschilderde plafond zitten Manja Topper, Kuno Bakker (Dood Paard), Jeroen De Man en Vincent Rietveld (De Warme Winkel) in hun prille, groene decor. Buiten sneeuwt het licht.


Manja: 'Ik dacht: je zet de cv op 20, water erbij, lampen erop - die planten weten toch niet wat het buiten voor weer is. Maar dat weten ze dus wel, ze groeien in deze periode minder hard. Dit is niet het ideale seizoen. Dat heb ik wel geleerd.'


Kuno: 'We wisten niet zo veel van verbouwen. Uitgangspunt was: iets samen maken. Een boek bewerken, misschien. Maar steeds als we samen kwamen, merkten we dat het gesprek uitkwam op actueler thema's.'


Jeroen: 'Tuinieren! Daar hadden we allemaal zo onze verhalen over, de ideeën buitelden over elkaar heen, en uiteindelijk dachten we: aanpakken maar.'


Vincent: 'Urban Farming is van alles en nog wat. Indoor, maar het gebeurt ook juist heel veel op daken en op balkons. Al wat in de stad wordt verbouwd is Urban Farming, ook in je eigen tuin. Ja, je mag wel spreken van een trend.'


De acteurs schenken koffie. Er is citroentaart. De toon is betrokken.


Manja (kijkt rond): 'Een heleboel dingen duren toch wel vrij lang...'


Kuno: 'Er zijn dingen die zijn niet vooruit te branden zijn.'


Manja: 'Bonen en aardappels doen het perfect. Hier, naast je!'


Kuno: 'Dat blad! Dat is toch gigantisch?'


Jeroen (peinzend): 'Sla, dat gaat niet erg. De kwekers zeiden al: sla in de winter moet je niet willen.'


Manja: 'We hebben wel wat hulp van professionals. Die lampen zijn duur, we worden gesponsord. Echt zelfvoorzienend zijn is moeilijk. Maar mensen zijn wel mondiaal bezig met het idee. Omdat ze zich door zekere armoede gedwongen zien, of omdat ze weer graag willen weten hoe het voedsel groeit, waar het vandaan komt. Daar willen we het over hebben in onze voorstelling.


'Het publiek laten rondlopen, ze hopelijk ook iets laten proeven. Als je vervreemd bent van je eten, dan weet je het op gegeven moment ook niet meer op waarde te schatten. Weet je hoe een aardappel of een paprika groeit, ken je dat proces, dan waardeer je een en ander meer. Dan hoeft het niet supergoedkoop. Meer affiniteit met eten leidt er misschien toe dat mensen afzien van achterlijke dingen als plofkip.


'En het draagt bij aan sociale cohesie. Goed bezig in je eigen wijk, samen leren. Ik merkte dat ik van veel dingen ook niet wist hoe ze groeien. En zie, Kuno heeft daar die enorme installatie gebouwd voor bonen die maar 40 centimeter de hoogte ingaan.'


Kuno: 'Ja, ik was al zowat klaar, en toen pas ben ik op het zadenzakje gaan kijken. Dit is ook een beetje een experiment, hè. We zijn aan het onderzoeken hoe de dingen werken. Daar willen we het publiek deelgenoot van maken.'


Manja, wijzend op een omgevallen narcisje: 'De eerste bloem, cool toch. En dat is paprika.'


Jeroen: 'Groeit wel vrij goed.'


Vincent: 'Maar smaakt nog nergens naar. Plofpaprika. Al met al is het veel werk. We zijn begonnen in januari, maar pas echt gaan repeteren in februari. De tuin vraagt zó veel aandacht, het is allemaal zo kwetsbaar, en het is wel ons decor. Na Amsterdam spelen we in Utrecht, tussendoor is er een maand vrij, maar we moeten de planten verzorgen.'


Manja: 'En dat is best intensief. Het stort zo in als je niet oplet.'


Een week later. Het decor is overtuigend groener en weelderiger. De spinazie gaat als een speer, paddestoelen (ze groeien op koffiedrab) nog sneller; via Facebook weten culi's wanneer ze een smakelijke portie kunnen ophalen. De tomaten doen hun best, evenals de munt, paarse basilicum, koriander. En de aardappels en bonen, als vanouds. Maar nu het stuk nog. De kostuums zijn er al.


Kuno: 'Het uitgangspunt van de voorstelling is helder. Hier staan we, met zijn allen aan de rand van de (klimaat-)crisis. Wat nu. Als spelers willen we drie mogelijke benaderingen laten zien. In deel één: angst, de angstreactie. Deel twee: de onderhandelingsreactie, dat wil zeggen, je kijkt naar de natuur, ziet hoe efficiënt zij is in vergelijking met de mens en probeert haar na te bootsen. Dat is een bestaande denkstroming...'


Manja: 'Biomimicry genaamd. Kijk naar hoe handig een vis door het water schiet, en bouw naar die beeldtenis een boot die energiebesparend is.'


Kuno: En dan de derde benadering: aanvaarding. Je accepteert dat het probleem zo groot is dat je er eigenlijk alleen maar wat aan kunt doen door minder te nemen. Met minder tevreden zijn, minder doen, het lokaal houden. Leven als een Indiër noemen we dat.'


Jeroen: 'De voetafdruk van de Indiër is gigantisch klein. Dus laten we maar eens gaan oefenen in consuminderen.'


Kuno: 'Niet omdat India nou per se zo goed bezig is...'


Manja: 'Maar ook omdat het land zo arm is dat mensen niks te consumeren hebben.'


Midden in de tuin staat een kleine kookplaat, in een pannetje pruttelt er iets. De personages gaan koken, het publiek kan proeven. Een klein hapje, anders is het decor snel op. Om de tuin te sparen ligt er her en der een meegenomen 'repetitie-ui', waarmee de spelers oefenen.


Vincent: 'We gaan niet prediken, natuurlijk, niet. Je ziet een soort onderzoek in drie facetten naar wat een oplossing zou kunnen zijn. We hebben het antwoord ook niet, niet eens een voorsprong in de discussie. We hebben deze tuin en we doen een gooi ernaar. We gaan aan de slag. Je zou kunnen zeggen: we lopen rond in het antwoord, een onbenoemd antwoord: deze tuin.'


Manja: 'Een antwoord dat ook weer niet een antwoord is. Moet je kijken wat een energie dit kost! Moet je kijken wat hier hangt aan lampen! Utopia is dit zeker niet.'


Jeroen: 'Dit is het meest uit de hand gelopen decor ooit, denk ik. Hoeveel manuren hierin zitten. Liefde voor de planten, dat is wat we echt hebben geleerd. En hoe meer we met deze problematiek bezig zijn, des te groter ook de bezorgdheid. Het is niet normaal hoe fout het gaat. En zonder meteen te prediken, wil je die bezorgdheid wel delen.'


Paradijs van De Warme Winkel en Dood Paard, première 4/4, Sarphatistraat 53, Amsterdam. Hier t/m 18/4. Daarna op het Spring Festival Utrecht, 20/5 t/m 1/6; paradijs.nu.


WUNDERBAUM: tHE NEW fOREST


Ze hopen hun project zelfs in het volgende Kunstenplan te kunnen voortzetten, zeggen Walter Bart en Marleen Scholten al vrij snel. Samen met medespelers Maartje Remmers, Wine Dierickx en Matijs Jansen van theatercollectief Wunderbaum zijn ze begonnen aan een niet geringe onderneming: de creatie van The New Forest- een nieuwe samenleving. In theatrale vorm dus.


De kop is er af: de première van het allereerste deel, Het Begin, was in februari (nog te zien op 18 en 19 april in de Rotterdamse Schouwburg). De voorstelling reist dezer dagen naar Berlijn, maar intussen zijn de Wunderbaumers al weer druk bezig met het volgende deel: De komst van Xia, te zien in mei.


The New Forest, je legt het niet uit in een paar woorden, aldus Bart en Scholten, die elkaar voortdurend enthousiast aanvullen. Het Begin, ja, daarin hebben ze de democratie afgeschaft. Ze zeggen het zonder ironie. 'We hebben ons laten inspireren door Willem Schinkels, een socioloog. Hij durft te suggereren dat wat wij zien als de meest ideale samenlevingsvorm, de democratie, haar beste tijd heeft gehad.'


Vanuit die gedachte wordt The New Forest uitgebouwd, met focus op begrippen als bestuur, zorgstelsel, wetgeving.


Het voelde goed om als Wunderbaum (de leden werken ook vaak onafhankelijk van elkaar) samen nu een echt groot project te beginnen, een dat verder gaat dan theater, iets waarmee ze letterlijk midden in de samenleving staan, een novum met medewerking van partners uit ook andere disciplines.


Spannend is het ook, want een precies uitgestippeld plan ligt er niet, en een uitdijend arsenaal mogelijkheden dient zich aan. Het lijkt in de lucht te hangen, zeggen Bart en Scholten, ook in de theaterwereld, waar met de afsluiting dit seizoen van een geëngaeerd voorstellingenreeks als Mightysociety nieuwe initiatieven worden ontplooid als Paradijs van Dood Paard en De Warme Winkel.


De respons is groot, veel mensen hebben oren naar een dergelijk breed project, van individuen tot denktanks, van ontwerpbureaus, architecten en beeldend kunstenaars tot zorginstellingen, verzekeraars. Ze willen aanhaken bij de nieuwe maatschappij, sponsoren ook. Bovenop de Hofbogen in Rotterdam, een 'woestenij in de urban jungle', aldus Scholten en Bart, gaat de nieuwe samenleving van start.


Wunderbaum heeft net een grote hoeveelheid diesel cadeau gekregen, voor een agregaat. Zonnepanelen waren te duur. Ook in de nieuwe wereld moet je soms pragmatisch zijn. Ze zijn de eersten om te relativeren: 'Utopia? Met een vraagteken dan.'


The New Forest - De komst van Xia gaat 17 mei in première: thenewforest.nl


Megaproject


Wunderbaum speelt The New Forest - Het Begin. De voorstelling markeert de aanvang van een groot theatraal project waarin de theatergroep een nieuwe samenleving begint. Het project telt allerlei verschijningsvormen. Zo is er de grensverleggende nederzetting in het hart van Rotterdam. Ook is het mogelijk interactief de de inwoners van The New Forest te ontmoeten. Voor meer informatie: thenewforest.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden