'TU Delft wil wereldtopper blijven'

Om Azië bij te houden, vraagt de universiteitsvoorzitter om rust, 'een zekere consistentie in het beleid'. En een stresstest om te zien hoe de Europese universiteiten presteren.

Dirk Jan van den Berg, voorzitter van het college van bestuur van de Technische Universiteit Delft, neemt bij de deur van zijn werkkamer afscheid van een aantal Chinese bezoekers. Ze zullen niet onder de indruk zijn geweest van het gebouw: een knus paviljoen dat je als passant zo over het hoofd zou kunnen zien.


Wordt het geen tijd voor een meer representatief gebouw waar de talrijke delegaties uit de opkomende economieën luisterrijk onthaald kunnen worden? 'Nee', zegt de oud-diplomaat Van den Berg gedecideerd. 'Dit is Nederland, en hier gaat het zo. In sommige Zuid-Europese landen hebben de rectoren bij wijze van spreken hun eigen collegezaal, maar daar doen wij niet aan.'


Om de Aziatische landen bij te kunnen houden moeten de Europese technische universiteiten op hun qui-vive zijn, hield Van den Berg onlangs de rectoren en bestuursvoorzitters voor op een conferentie in Italië. Sommige Aziatische landen investeren bedragen in het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek 'die ons bevattingsvermogen te boven gaan', terwijl de financiering van de Europese universiteiten 'erodeert of op z'n best stagneert'.


Japan besteedt 3,3 procent van het bbp aan wetenschappelijk onderzoek, terwijl Nederland blijft steken op 1,6 procent (cijfers van 2011). De inspanningen van China lijken op papier beperkt met 1,4 procent van het bbp. Maar de Chinezen zullen tot 2017 de uitgaven zien stijgen, terwijl in diezelfde jaren de Nederlandse uitgaven met 700 miljoen euro zullen dalen.


Om na te gaan of de Europese technische universiteiten voldoende zijn toegerust voor de toekomst, zouden ze zichzelf - naar analogie van de banken - aan een stresstest moeten onderwerpen. Van den Berg heeft dit 'catchword' niet alleen gebezigd uit retorisch effectbejag. Hij hoopte er ook duidelijk mee te maken dat de universiteiten voor Europa zeker zo belangrijk zijn, zo niet belangrijker, dan de zogenoemde systeembanken. Net als die banken zijn ze 'too big to fail'. Van den Berg is niet gerust op de uitkomst van zo'n stresstest: het zou allemaal weleens bitter kunnen tegenvallen. In kwalitatief opzicht lopen de opkomende landen nog achter bij het Westen, maar op steeds meer terreinen zijn hun voorzieningen beter.


Met rankings, inspecties en zelfevaluaties worden de universiteiten toch al voortdurend aan stresstests onderworpen? Wat zou de toegevoegde waarde zijn van de weging die u in gedachten heeft?

'Ik heb niet de indruk willen wekken dat Europa niets doet. Maar al die mooie onderzoeksprogramma's en dat prachtige fundamentele onderzoek moet wel ergens worden uitgevoerd. Aan dat aspect - aan de faciliteiten en de gebouwen - wordt minder aandacht besteed. Want zoals je ook hier kunt zien, is het allemaal wel wat ouder dan in China.'


Dat komt eigenlijk neer op een beroep op uw financiers om genereuzer te zijn.

'Ach, voor een fonds van anderhalf miljard zou ik best een bestemming weten te vinden. Maar als je ziet hoeveel moeite het de politiek kost om 6 miljard te bezuinigen, is een wensenlijstje van de universiteiten niet welkom. Waar we nu vooral behoefte aan hebben is financiële rust, een zekere consistentie in het beleid. Dat zou ons in staat stellen om de komende tien jaar tot de wereldtop te blijven behoren.'


Maar daarmee houd je de Chinezen toch niet bij?

'Daarmee komen we in elk geval een heel eind. Vergeet niet: we staan niet op achterstand. Ons niveau is nog altijd goed. We zijn equal partners in elk samenwerkingsverband. Ons netwerk wekt associaties met de laatste pagina van Holland Herald (KLM-magazine, red.), waarop je al die rode lijnen van en naar Schiphol ziet. Maar vergeet ook niet dat die rankings waarin wij het zo goed doen zijn gebaseerd op data die al een paar jaar oud zijn.


'Op het moment dat duidelijk wordt dat we achterop zijn geraakt, ben je wel wat laat om er nog wat aan te doen. Het is makkelijker om te dalen dan om te stijgen.'


U zegt: wij hebben de knowhow, zij het geld. Maar met geld kun je know how kopen. Hoelang blijven wij nog interessante partners voor de Chinezen?

'Dat weet ik niet. Wat ik wel weet, is dat we nu nog interessant voor hen zijn. Zij benutten onze kennis, wij benutten hun kennisinfrastructuur. Zo maken wij in Peking gebruik van een instituut voor ledverlichting dat wij hier niet één-twee-drie zouden neerzetten. En wij doen hier dingen waarmee we hopen interessant te blijven voor de Chinezen. We zijn in Delft heel goed in de nanobiologie - daar ga je de komende jaren nog heel veel van horen. En we bouwen een nieuw laboratorium voor de natuurwetenschappen.'


Daar is wel genoeg geld voor?

'Daarvoor hebben we gewoon gespaard. Het lijkt ons geen verstandige lijn om schulden aan te gaan. Soms staan we bij het uitrollen van ons investeringsprogramma even in het rood, maar dat blijft allemaal goed hanteerbaar. En niet alle infrastructuur is van steen. Zo zijn we nauw betrokken bij de Massive Open Online Courses, of MOOC's. Dat zijn colleges, in ons geval over zonne-energie en waterbeheer, die we kosteloos op het net zetten.


'De volgende stap zou kunnen zijn dat we complete cursussen of masterprogramma's gaan aanbieden. Daar kun je wel geld voor vragen. Niemand weet of dit de heilige graal is, maar de digitalisering van het hoger onderwijs is onontkoombaar. De komende twaalf jaar komen er wereldwijd zo'n 80 miljoen consumenten van hoger onderwijs bij. Om op de oude manier in hun behoeften te voorzien, zouden tot 2025 elke week zes universiteiten van de omvang van de TU Delft gebouwd moeten worden. Dat zie ik eigenlijk niet gebeuren.'


Dirk Jan van den Berg voorzitter van de Technische Universiteit Delft


Geboren


18 december 1953, Hilversum


Opleiding


1973-1980: econometrie RUG (cum laude).


1984-1985 : École Nationale d'Administration in Parijs.


Loopbaan


1980-1987: beleidsplanner directie Algemene Economische Politiek, ministerie van Economische Zaken.


1987-1989: directeur Algemeen Industriebeleid.


1989-1992: plaatsvervangend directeur-generaal buitenlandse economische betrekkingen.


1992: plaatsvervangend directeur-generaal Industrie.


1992-2000: secretaris-generaal Buitenlandse Zaken.


2001-2005: permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de VN.


2005-2007: ambassadeur in China.


2008-heden: collegevoorzitter TU Delft.


CV

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden