'Tsjetsjenië is een soort Islamitische Staat in Rusland geworden'

Het is nog 24 uur tot de presentatie als Ilja Jasjin het bureau van oppositiepartij RPR-Parnas op politiebevel moet verlaten. Een anonieme bommelding, het viel te verwachten. De jonge politicus wordt voortdurend bang gemaakt sinds hij de presentatie van 23 februari aankondigde.

Ilja Jasjin te midden van Russische politie. Beeld ap
Ilja Jasjin te midden van Russische politie.Beeld ap

Dinsdag om 13.00 uur Moskouse tijd gaat Jasjin aan zijn lezing beginnen - nieuwe bommeldingen voorbehouden. In een zaaltje van het partijgebouw zal Ilja Jasjin zijn onderzoek presenteren over de meest gevreesde man van Rusland: Ramzan Kadyrov. Voor meer dan honderd geaccrediteerde journalisten zal hij de Tsjetsjeense leider verantwoordelijk houden voor de moord op oppositieleider Boris Nemtsov en zal hij uiteenzetten waarom het regime van Kadyrov een groot gevaar is voor de veiligheid van Rusland.

'Eigenlijk is het zaaltje op het partijbureau te klein', zegt Jasjin 's avonds aan de grote tafel van een Engelse pub in Moskou. Het is drie dagen voor de presentatie en de 32-jarige politicus kijkt veel om zich heen. 'Maar als we een grotere zaal huren, is het gevaar te groot dat de verhuurder zich op het laatste moment terugtrekt onder druk van buitenaf.'

Jasjin is alleen naar de pub gekomen. Geen bodyguard te zien. Die helpen toch niet tegen 'Kadyrov en zijn mensen', meent Jasjin. 'Ik heb er goed over nagedacht of ik dit wilde doen. Het was een weloverwogen beslissing.'

Tsjetsjenië

Bijna alle recente politieke moorden in Rusland leiden naar de zuidelijke republiek Tsjetsjenië. Daar zwaait de 39-jarige Ramzan Kadyrov de scepter sinds president Poetin hem in 2007 installeerde als president. Poetin laat Kadyrov zijn gang gaan zolang die ervoor zorgt dat het rustig blijft in Tsjetsjenië na de oorlogen van de jaren negentig.

Kadyrov heeft van die vrijheid gebruik gemaakt door in feite een staat binnen Rusland te creëren, buiten de controle van het Kremlin. Hier gelden de ijzeren regels van de Tsjetsjeen. Mensen die aan zijn regels tornen - mensenrechtenactivisten, journalisten en oppositiepolitici - worden bedreigd en verdwijnen.

Ilja Jasjin ontving pas nog een persoonlijk bedreiging van Kadyrov. Die kondigde aan zijn 'honden' los te laten op 'de vijanden van het volk': Ilja Jasjin en Aleksej Navalny, een andere prominente oppositiepoliticus. Even later plaatste Kadyrov een filmpje op zijn Instagram-account waarin Michaïl Kasjanov, leider van Jasjins partij, door het vizier van een sniper te zien was. Het Kremlin greep niet in.

'Tsjetsjenië is een soort Islamitische Staat in Rusland geworden', zegt Jasjin. 'Met een leider die denkt dat hij zich alles kan permitteren. Niemand durft meer kritiek te uiten, want dan verdwijn je of word je vernederd. Maar als we ons verstoppen voor Kadyrov wordt het probleem alleen maar groter.'

Dat is voor Jasjin een van de twee redenen waarom hij zich vorig jaar in Tsjetsjenië waagde voor een onderzoek naar de Tsjetsjeense leider. De tweede reden is persoonlijker. 'Ik heb redenen om te geloven dat Kadyrov achter de moord op mijn vriend Boris Nemtsov zit.'

Onopgeloste moorden in Rusland

In 2006 wordt de journaliste Anna Politkovskaja voor de deur van haar Moskouse appartement doodgeschoten. Politkovskaja wierf bekendheid met haar kritische artikelen en boeken over Tsjetsjenië. In 2014 krijgen vijf Tsjetsjenen gevangenisstraffen voor de moord, maar het is nog altijd onduidelijk wie de opdracht voor de moord gaf.

Mensenrechtenactiviste en journaliste Natalja Estemirova wordt in 2009 ontvoerd in Grozny, de hoofdstad van Tsjetsjenië. Estemirova wordt dood teruggevonden. Ze volgde zaken van verdwijningen, martelingen en illegale executies waarbij de militaire garde van de Kadyrov betrokken zou zijn. Kadyrov noemde haar kort voor haar dood ‘een vrouw zonder eer of schaamte’, maar ontkende betrokkenheid bij de moord. Het onderzoek naar de moord strandde.

Op 27 februari 2015 wordt Boris Nemtsov doodgeschoten op een brug nabij het Kremlin. De oppositiepoliticus en oud-vicepremier werkte aan een rapport waarin hij aantoonde dat Russische strijdkrachten in Oost-Oekraïne vochten, waaronder speciale eenheden uit Tsjetsjenië. Het Openbaar Ministerie verdenkt Tsjetsjenen van de moord. Een van de verdachten was plaatsvervangend commandant van het Noord-balatjon dat bekendstaat als de persoonlijke garde van Kadyrov.

Boris Nemstov

Aanstaande zaterdag is het precies een jaar geleden dat oppositieleider Boris Nemtsov in het zicht van het Kremlin doodgeschoten werd. De hoofdverdachte in het onderzoek van het Russische Openbaar Ministerie is de Tsjetsjeen Zaoer Dadajev, de tweede man in het persoonlijke strijdersbataljon van Kadyrov.

De naam van de eerste man van het bataljon, Alibek Delimchanov, doet ook de ronde. Diens broer Adam leverde volgens de Russische politie het pistool in een eerdere moord op een vijand van Kadyrov.

'Sommige mensen zeggen dat de moord op Nemtsov enkel in opdracht gebeurde van de Delimchanovs, maar dat is absurd', zegt Jasjin. 'Zoiets zou in Tsjetsjenië nooit kunnen gebeuren zonder afweten van Kadyrov.'

Ramzan Kadyrov in gesprek met Vladimir Poetin. Beeld epa
Ramzan Kadyrov in gesprek met Vladimir Poetin.Beeld epa

Vandaag wordt bekend of Jashin nieuwe feiten gevonden heeft in Tsjetsjenië. Hij zegt zijn rapport vooral via internet te gaan verspreiden. De journalisten in het zaaltje zullen immers geen journalisten zijn van de staatskanalen - toegang tot televisie heeft Jasjin niet, net als de rest van de oppositie.

Het rapport moet ook aandacht genereren voor de verkiezingscampagne van Jasjins partij, RPR-Parnas. Op 18 september hoopt de partij de eerste zetels te winnen in de parlementsverkiezingen. Maar de campagne stuit op tegenwerking. Partijleider Kasjanov krijgt eieren en taarten in zijn gezicht gesmeten als hij ergens opduikt. Bij lokale verkiezingen vorig jaar, de generale repetitie voor de parlementsverkiezingen, ging alles mis.

RPR-Parnas werd overal uitgesloten van deelname, behalve in het arme stadje Kostroma. Daar leek niemand geïnteresseerd in de woorden van Jasjin. De partij haalde geen enkele zetel - al claimt de partij zelf dat er wel genoeg stemmen gehaald waren.

Jasjin blijft strijdlustig. 'De oorlog die tegen ons gevoerd wordt, kan terugslaan op de mensen die hem voeren.' Somber stemmende peilingen wuift hij weg. 'In 2011 waren de peilingen nog slechter. Een maand later gingen er meer dan 100.000 mensen de straat op om tegen Poetin te demonstreren.'

Juist dit jaar zegt hij licht te zien voor de oppositie. De recessie en slechte economische vooruitzichten leveren hem steun op, verwacht hij. Jasjin: 'Mensen zijn boos. Er komt een grote uitbraak van protesten, dat staat vast, de enige vraag is wanneer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden