ANALYSETSJETSJENEN IN EUROPA

Tsjetsjenen komen altijd voor elkaar op, ook in Europa

De verkoolde resten van een markt bij het gebouw van een uitgeverij in Grozny dat is aangevallen door zwaar bewapende rebellen. Bij de aanval en het vuurgevecht met de politie dat erop volgde vielen in december 2014 tientallen doden. Beeld AFP

Als hun geschiedenis de Tsjetsjenen iets heeft geleerd, is het dat ze elkaar moeten steunen. Ook buiten de landsgrenzen. En desnoods met geweld, zoals bleek in Dijon waar een Tsjetsjeense jongen door drugsdealers was afgetuigd. 

Een trots en taai volk zijn de Tsjetsjenen die de afgelopen decennia in Europa zijn neergestreken, op de vlucht voor oorlogsgeweld of het dictatoriale regime van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov in Tsjetsjenië.

Het merendeel van hen vluchtte nadat het Russische leger op bevel van president Poetin in 1999 de opstandige Kaukasusrepubliek was binnengevallen om korte metten te maken met de rebellen. Het was de tweede oorlog binnen enkele jaren die de Tsjetsjenen over zich heen kregen. De afgelopen jaren kwam er een nieuwe stroom op gang, ditmaal op de vlucht voor de harde hand van Kadyrov, een beschermeling van Poetin. Via Wit-Rusland probeerden ze de grens met Polen over te komen om van daaruit door te reizen naar Duitsland , Frankrijk en andere EU-landen. Maar veruit de meesten werden bij de Poolse grens tegengehouden.

Diaspora

Inmiddels telt de Tsjetsjeense diaspora in de Europese Unie naar schatting 150 duizend zielen, de meesten in Duitsland (40 duizend), Oostenrijk (25 duizend) en Frankrijk (20- tot 25 duizend). Een groot aantal van hen leeft in een juridisch niemandsland: hun asielaanvraag is afgewezen, maar in de praktijk worden er weinig Tsjetsjenen teruggestuurd. Rusland werkt nauwelijks mee, en bovendien zijn ze bij terugkomst in Tsjetsjenië niet veilig. In 2019 verdween Azamat Bajdoejev, een prominent criticus van de Tsjetsjeense sterke man Ramzan Kadyrov, nadat hij door Polen was gedeporteerd.

Andere teruggestuurde Tsjetsjenen werden gedwongen persoonlijk vergiffenis te vragen bij Kadyrov omdat zij ‘het Tsjetsjeense volk te schande hadden gemaakt’ en kregen vervolgens bij wijze van herinnering nog een pak slaag.

Een menigte loopt in 2016 door de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny met portretten van de Russische president Vladimir Poetin en wijlen president Achmat Kadyrov (met hoofddeksel) om – op instigatie van het regime – steun te betuigen aan de huidige Tsjetsjeense president, Ramzan Kadyrov (met medailles). Beeld AFP

Als het gaat om Kadyrov zijn de Tsjetsjeense ballingen verdeeld. Sommigen verafschuwen zijn bewind, maar er zitten ook handlangers van Kadyrov tussen die soms afrekenen met tegenstanders van zijn bewind. Vorig jaar werd een Tsjetsjeense blogger en criticus van Kadyrov in een hotel in Lille met messteken om het leven gebracht. De vermoedelijke dader vluchtte terug naar Tsjetsjenië.

Tradities uit de Kaukasus

Maar allemaal hebben de Tsjetsjenen hun tradities en islamitische geloof uit de bergen van de Kaukasus meegenomen. Ook in het Westen vormen ze een hechte gemeenschap waarbinnen de eer van de familie of de tejp (clan) een belangrijke rol speelt. Bloedvetes met andere families en eerwraak komen nog steeds voor. Een Tsjetsjeens meisje in Duitsland van wie haar mobieltje was gestolen, ontsnapte maar ternauwernood aan ontvoering door haar familie, nadat de dieven naaktfoto’s van haar naar al haar contacten hadden gestuurd. Haar familie wilde haar naar Tsjetsjenië laten overvliegen, waar ze door een oom zou worden vermoord om de schandvlek uit te wissen. Maar het meisje wist onder te duiken.

Ook de massale deportatie van de Tsjetsjenen onder Stalin aan het einde van de Tweede Wereldoorlog zit in het collectieve geheugen gegrift. Toen werd de complete bevolking van Tsjetsjenië afgevoerd naar Centraal-Azië, een trauma dat de Tsjetsjenen heeft geleerd dat zij voor zichzelf moeten opkomen.

Het was dan ook geen wonder dat talloze Tsjetsjenen vorige week gehoor gaven aan de oproep om naar Dijon te komen, nadat een Tsjetsjeense jongen door drugsdealers was afgetuigd. ‘Wij Tsjetsjenen zijn maar met een paar miljoen, verspreid over de hele wereld’, legde een jonge Tsjetsjeen die aan de rellen in Dijon had meegedaan uit aan de Franse televisie. ‘Als wij niet solidair zijn, zijn we verloren. Zeker wanneer we niet in Tsjetsjenië zijn, wanneer we niet thuis zijn.’

‘Solidariteit is van levensbelang voor ons. Het is het enige middel dat we hadden om te overleven onder Rusland’, zegt ook Heda Inderbaeva, een Tsjetsjeense die zich heeft opgeworpen als woordvoerder van de Tsjetsjeense gemeenschap in Frankrijk. Volgens haar hebben veel Tsjetsjenen door hun ervaringen in Rusland ook weinig vertrouwen in de autoriteiten, zodat ze de neiging hebben het recht in eigen handen te nemen. ‘We moeten hen eraan herinneren dat dit niet Rusland is, maar Frankrijk.’

Islamitische Staat

Maar de problemen zijn met hen meegereisd uit Tsjetsjenië. In 2014 kwam het tot heftige rellen tussen Tsjetsjenen en jezidi-vluchtelingen in de Duitse stad Celle. De twee groepen gingen elkaar met knuppels en stenen te lijf. Aanleiding was een ruzie tussen jongeren, maar op de achtergrond speelde ook de strijd in Syrië mee. De jezidi-gemeenschap was woedend over het offensief van de terreurgroep Islamitische Staat tegen Kobane aan de grens met Turkije waaraan ook Tsjetsjeense strijders deelnamen. Tal van jezidi’s werden door IS-strijders ontvoerd en als slaven gebruikt. Ook het jaar daarop kwam het tot botsingen tussen de twee gemeenschappen in Celle.

Lees ook

Dijon rookt na van de rellen: ‘De politie heeft die Tsjetsjenen geen strobreed in de weggelegd’
Gewapende Tsjetsjenen uit Frankrijk en Duitsland hielden dit weekend ongekend gewelddadig huis in Dijon. Hun acties waren een strafexpeditie tegen Maghrebbijnse jongeren. Of is er sprake van een drugsoorlogje? Een bewoner: ‘Als ónze jongeren iets verkeerd doen, ziet het hier blauw van de politiewagens.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden