Tsjechische zigeuners leven in uiterst behoeftige omstandigheden; Zelfs premier Klaus erkent nu problemen van de Roma

Tot voor kort wilde premier Vaclav Klaus niets weten van een 'zigeuner-probleem' in zijn land. Nu de afgelopen dagen enkele duizenden Roma - zoals de zigeuners liever genoemd worden - aanstalten maken Tsjechië te verlaten, vindt Klaus dat misschien wel een probleem, maar dan toch geen 'fundamenteel' probleem....

MICHEL MAAS

Van onze correspondent

Michel Maas

BOEDAPEST

Dat is nou precies het probleem met Klaus, schrijft de krant Lidove Noviny: als hij een keer een probleem bagatelliseert blijft hij dat doen - tot het probleem-dat-niet-bestaat zo groot geworden is dat het niet meer hanteerbaar is. Zo ging het bijvoorbeeld met het tekort op de handelsbalans (Klaus hield vol dat dat onder controle was tot cijfers het tegendeel bewezen en hij op slag met een reeks harde noodmaatregelen moest zien te redden wat er te redden viel). Zo ging het ook met grootscheepse verduisteringen in de bedrijven, de hervorming van de gezondheidszorg en met de privatisering van de banken, somt de krant op. 'Het lijkt of de regering altijd de laatste is om nota te nemen van informatie over dringende problemen in de Tsjechische samenleving.'

Misschien waren daarom de vertegenwoordigers van de Roma al zo tevreden met de vage politieke toezeggingen die Klaus in het gesprek van donderdagochtend deed: hij accepteerde de instelling van een 'secretariaat voor de coördinatie van het zigeunerprobleem' en beloofde de snelle behandeling van een rapport over de Roma in het kabinet.

Het rapport - opgesteld door de Raad voor de Nationaliteiten - bevat aanbevelingen voor het scheppen van banen, scholing, huisvesting, de strijd tegen alledaagse discriminatie en tegen de criminaliteit. 'Binnen twee of drie weken', aldus Klaus. Roma-voorman Emil Scuka had genoeg vertrouwen in de goede bedoelingen van de premier om zijn mensen op te roepen niet langer hun huizen en bezittingen te verkopen en niet langer te proberen naar Canada te emigreren.

Het gesprek van Klaus met vertegenwoordigers van de zigeuners volgde op een turbulente week, die was ingezet met een documentaire van TV Nova. Daarin werd een Tsjechisch zigeunergezin getoond dat naar Canada was uitgeweken en daar een goed leven leidde: er was genoeg te eten, er was zelfs werk. En bovendien werd de suggestie gewekt dat het krijgen van een verblijfsvergunning een fluitje van een cent was.

Meteen na de uitzending begonnen Roma hun bezittingen te verkopen om geld voor de overtocht bij elkaar te krijgen. Vluchten van Praag naar Canada waren snel tot midden oktober volgeboekt. Naar schatting vijfduizend Roma zouden klaarstaan om meteen te vertrekken. De gretigheid waarmee ze hun koffers pakten om naar een beter oord te vertrekken bewijst hoe belabberd hun situatie is.

De naar schatting 200- tot 300 duizend Roma leven in uiterst behoeftige omstandigheden. De werkloosheid, die landelijk in Tsjechië 3 procent bedraagt, ligt bij de zigeuners boven de 70 procent. Het waren vooral de - ongeschoolde - zigeuners die na de omwenteling van 1989 hun werk verloren. Bij de splitsing van Tsjechoslowakije in Tsjechië en Slowakije verloor een groot deel van hen bovendien het staatsburgerschap - veel zigeuners kwamen oorspronkelijk uit Slowakije en kregen het Tsjechische paspoort eenvoudig niet - en raakte daarmee tevens het recht op uitkeringen kwijt. De Roma worden zo steeds armer en steeds verder buiten de maatschappij gedrongen. Ze komen terecht in de zwarte economie en de criminele wereld.

De Roma worden door de rest van de bevolking met de nek aangekeken: de exodus werd op tal van plaatsen openlijk toegejuicht en er waren zelfs burgemeesters die aanboden mee te betalen aan de vliegtickets. Volgens recente peilingen zou 80 procent van de Tsjechen geen Roma als buren willen hebben en zou 70 procent voorstander zijn van aparte, strengere wetten voor zigeuners. Geweld tegen Roma - door skinheads, maar volgens mensenrechtenorganisaties ook door de politie - is aan de orde van de dag.

De commentator van het dagblad Prace vraagt zich vertwijfeld af: 'Waarom ontkennen we het probleem en doen we niets? In Duitsland en Frankrijk zijn veel meer Roma dan in ons land. In Spanje zijn er miljoenen. Deze landen kopen toch ook geen vliegtickets om ze naar Canada te laten gaan? In tegendeel: ze proberen ze banen te bezorgen, scholing, en ze te leren deel uit te maken van de samenleving.'

Veel Roma willen niet meer afwachten tot de Tsjechische regering daadwerkelijk een begin maakt met een gerichte Roma-politiek. Ze hebben alle hoop verloren, niet alleen voor zichzelf maar ook voor hun kinderen. Daarom zullen de vijfduizend Roma die na de Nova-documentaire hun koffers hebben gepakt, zich noch door de politieke beloftes van Klaus, noch door waarschuwingen van de Canadese ambassade - dat emigreren naar Canada toch echt niet zó simpel is - laten tegenhouden.

Ondrej Gina, Roma-afgevaardige in de Raad voor de Nationaliteiten: 'Er is helemaal niets meer dat deze Roma nu nog kan weerhouden van emigratie naar Canada. Dit is een historisch moment, vergelijkbaar met de emigratie van Roma van Slowakije naar Tsjechische streken vijftig jaar geleden. Deze mensen zijn nu zo ver dat ze willen vertrekken en als het ze niet lukt naar Canada te gaan, dan zullen ze ergens anders heen willen. Europa zal nog lang problemen hebben met deze Roma.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden