Tsjechische president lapt de wens van het parlement aan zijn laars

De nieuwe regering van premier Rusnok krijgt geen steun van het parlement. Toch kan hij gewoon aanblijven.

Het begint onderhand een plaag te worden. Na Hongarije, waar premier Viktor Orban twee jaar geleden zijn parlementaire meerderheid misbruikte bij de invoering van een omstreden grondwet, en Roemenië, waar de regering vorig jaar op ongrondwettelijke wijze de president probeerde af te zetten, dreigt Tsjechië de volgende EU-lidstaat te worden waar de democratische spelregels openlijk met voeten worden getreden.


De regering van premier Jiri Rusnok slaagde er woensdagavond niet in om het vertrouwen van het parlement te winnen. Van de 193 aanwezige parlementsleden stemden er honderd tegen. De door president Milos Zeman gepatroneerde regering kon alleen rekenen op de steun van de voormalige linkse oppositie. De centrum-rechtse coalitie die tot twee maanden geleden in Tsjechië aan de macht was, stemde bijna eensgezind tegen.


In een normale democratie zou die uitslag leiden tot een andere regering of, in het slechtste geval, ontbinding van het parlement met het oog op vervroegde verkiezingen. Maar niet in Tsjechië. Nog voor de stemming liet Zeman al weten dat hij niet van plan is een nieuwe premier te benoemen. Hij zei het justitieel onderzoek te willen afwachten tegen de kabinetschef van oud-premier Petr Necas. Volgens de president zou dat mafiapraktijken aan het licht kunnen brengen in de Tsjechische politiek.


Die uitleg klinkt weinig geloofwaardig, zeker uit de mond van iemand die zelf geen onbesproken blad is. Nog voor hij in 2007 brak met de sociaal-democraten werd de oud-communist Zeman in verband gebracht met louche lobbyisten. Zijn 'zemanisten' zouden grotendeels worden gefinancierd door de Russische oliereus Lukoil.


Er valt wel uit af te leiden dat premier Rusnok nog wel een tijdje premier zal kunnen blijven. Het kan nog maanden duren voor het gerechtelijk onderzoek tegen de kabinetschef van Necas is afgerond.


Reeds voor de vertrouwensstemming van woensdag werden serieuze vraagtekens geplaatst bij de manier waarop de 68-jarige Zeman, een linkse populist, zijn macht uitoefent. Hoewel in de grondwet voor de president hoofdzakelijk een ceremoniële functie is voorbehouden, gedraagt hij zich als een autoritaire machthebber.


Nadat de door corruptieschandalen geteisterde conservatieve premier Necas in juni ontslag had genomen, benoemde hij tegen de zin van de centrum-rechtse meerderheid zijn vertrouweling Rusnok tot premier. In diens kabinet wordt de toon aangegeven door zemanisten, die er tijdens de laatste parlementsverkiezingen niet eens in slaagden een zetel te veroveren. Zelfs de sociaal-democraten, zijn vroegere partijgenoten, vonden Zeman over de schreef gaan. Steun kwam er alleen van de onhervormde communisten en een door corruptieschandalen gedecimeerd partijtje.


Die gebrekkige steun belette de regering echter niet om volop van de macht te profiteren. Sinds het aantreden van Rusnok als premier wordt Tsjechië overspoeld door politieke benoemingen. Tientallen hooggeplaatste ambtenaren zijn al vervangen door Zeman-getrouwen.


De meeste kritiek leverden de ambassadeursbenoemingen van Livia Klausova, de vrouw van oud-president Vaclav Klaus, en Vladimir Remek, de eerste Tsjech in de ruimte, op. Hun aanstelling werd rechtstreeks in verband gebracht met hun steun voor Zeman tijdens de presidentsverkiezingen van afgelopen februari. Eerder was al minister van Financiën Jan Fischer, een oud-premier, om dezelfde reden in opspraak geraakt.


Maar de kritiek leverde niets op. Zeman heeft niet de gewoonte te luisteren naar zijn critici. Premier Rusnok kan er alleen maar wel bij varen. Met een beetje geluk kan zijn marionettenregering het uitzingen tot aan de verkiezingen van begin volgend jaar.


Alleen via een parlementsontbinding kan daar een stokje worden voorgestoken. Maar daarvoor is een buitengewone meerderheid nodig, wat gezien de grote tegenstellingen tussen links en rechts niet voor de hand ligt. En zelfs als het parlement een van de volgende weken het licht op groen mocht zetten voor vervroegde parlementsverkiezingen, kan Zeman nog een tijdje zijn gang gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.