Tsjechische handen blijven maar vuil

Schone Handen. Tsjechië schrijft het met hoofdletters, sinds Milos Zeman onder deze bondige leus de verkiezingen won en een einde maakte aan het bewind van Vaclav Klaus....

MICHEL MAAS

Van onze correspondent

Michel Maas

BOEDAPEST

Maar een leus is ook maar een leus. Zondagavond onthulde KRO's Netwerk dat een consortium met het Nederlandse KPN 100 miljoen kronen (ongeveer 5 miljoen gulden) aan steekpenningen zou hebben betaald om een deel van het Tsjechische staats-telecombedrijf SPT te mogen overnemen. Twee oud-ministers hebben verklaard dat het geld gestort is op een Zwitserse bankrekening van de partij van Vaclav Klaus, het ODS.

En hoewel KPN met klem ontkent ooit steekpenningen te hebben betaald, is er in Tsjechië niemand die twijfelt aan de waarheid van dit zoveelste corruptieschandaal. Het is namelijk typisch voor de periode-Klaus, de periode Vuile Handen.

De regering-Klaus werd enkele jaren geleden nog geroemd als de kampioen van de transformatie. Het economisch beleid van Klaus leek Tsjechië wonderbaarlijk pijnloos van het communisme naar de vrije-markteconomie te loodsen. Totdat de zeepbel in 1997 werd doorgeprikt. De voorbeeldige Tsjechische economie bleek zo rot als een mispel: het 'Tsjechische model' ontpopte zich als een in zichzelf vastlopend systeem van corruptie en nepotisme.

De bedrijven die zo soepel waren 'geprivatiseerd', waren in werkelijkheid in handen gevallen van investeringsfondsen, die eigendom waren van de (staats)banken, die op hun beurt gecontroleerd werden door intimi uit kringen van de regeringspartijen (ook mevrouw Klaus zat in de directie van een grote bank). In plaats van te investeren, molken de banken de bedrijven uit, en dat moest op een gegeven moment spaak lopen. Uiteindelijk was een economische crisis onafwendbaar.

Een schandaal maakte ten slotte in november 1997 een einde aan het bewind-Klaus: de onthulling dat zijn partij een schenking had aanvaard van een voormalige tennisster, die in ruil daarvoor een mooi bedrijf had mogen overnemen uit de privatiseringsvoorraad.

De politie begon een onderzoek, het ODS begon een onderzoek, maar vervolgens bleef het stil. Afgezien van de geruchten en onthullingen die regelmatig bleven opduiken. Zoals ook het bericht dat bij de (gedeeltelijke) overname van SPT-Telecom royaal met steekpenningen is geschoven.

De sociaal-democraat Zeman ging in 1998 de verkiezingen in met de leus 'Schone Handen' en won. Maar het roepen van een leus en het maken van een stevig anti-corruptiebeleid blijken twee verschillende zaken. Het kabinet-Zeman heeft nog weinig ingrijpende maatregelen genomen om de corruptie te beteugelen. De coördinatie blijkt een beetje zoek: ministers ruziën over wie de speciale corruptieeenheid van de politie moet leiden, of weten niet wat voor plannen in hun eigen departement worden gemaakt.

Maar het belangrijkste struikelblok voor een grote zuivering is Vaclav Klaus. Zeman won vorig jaar weliswaar, maar het ODS kwam verrassend sterk uit de verkiezingen tevoorschijn. Zo sterk dat de sociaal-democraten zonder steun van het ODS geen regering konden vormen. Dat leidde in juli vorig jaar tot een uniek monsterverbond: de aartsvijanden Zeman en Klaus tekenden een akkoord waarin Klaus verklaarde de regering-Zeman te zullen 'gedogen': de ODS regeert sindsdien mee vanuit de 'oppositie'.

Deze meesterlijke vondst plaatste Klaus in de comfortabele positie van een umpire bij een tenniswedstrijd: vanuit zijn zetel (hij bekleedt de invloedrijke post van parlementsvoorzitter) waakt hij met argusogen over zijn erfenis, klaar om bij de eerste misstap van Zeman de wedstrijd te beëindigen.

Dat heeft hij al een keer duidelijk laten merken: in augustus lekte een plan voor een grote schoonmaak uit. De regering wilde de directies van alle staatsbedrijven doorlichten en alle te licht bevonden directeuren vervangen. Het ODS beschuldigde de sociaal-democraten er meteen van, alleen maar hun eigen vriendjes in lucratieve baantjes te willen binnenloodsen. En Klaus waarschuwde Zeman dat dit tot het beëindigen van zijn gedoogsteun zou leiden.

Zeman weet sindsdien hoe behoedzaam hij moet manoeuvreren, en in Praag wordt gevreesd dat de 'actie Schone Handen' uiteindelijk alleen kleine knoeiers zal treffen en dat de groten buiten schot zullen blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden