Tsjechië slaat terug als je het niet verwacht

Toen ik nog les gaf aan de universiteit, had ik de gewoonte de lidstaten van de Europese Unie te rangschikken al naargelang hun steun voor het integratieproces....

Maar nu Tsjechië in Brussel voortdurend problemen veroorzaakt, vrees ik dat het tijd wordt mijn ranglijst te herschikken. Terwijl de Polen steeds meer verantwoordelijkheidszin aan de dag leggen, gaat het met de Tsjechen van kwaad tot erger. Vorige week was het hek van de dam: na het gedwongen vertrek van premier Mirek Topolanek zit de EU opeens met een demissionaire regering als voorzitter.

Achter die gang van zaken zit niemand minder dan president Vaclav Klaus, de euroscepticus die zelden een gelegenheid laat passeren om het integratieproces te dwarsbomen. Nadat hij al eerder voor opschudding had gezorgd door in zijn paleis de Europese vlag te verbieden, haalde hij vorige week opnieuw zijn gram: door de regeringscrisis wordt de ratificatie van het Verdrag van Lissabon op de lange baan geschoven.

Volgens de Tsjechen – bij monde van Lubosz Palata van het toonaangevende Lidove Noviny – dreigt hun land daarmee al voor de vierde keer in zijn geschiedenis het voorportaal van een Europese ramp te worden. De eerste keer was in 1618, toen in Praag drie vertegenwoordigers van de Habsburgse keizer uit het raam werd gegooid. Die daad leverde behalve het woord defenestratie ook de Dertigjarige Oorlog op. Drie eeuwen later, in 1938 om precies te zijn, luidde de annexatie van het Sudetenland door nazi-Duitsland het begin van de Tweede Wereldoorlog in. Ook de Koude Oorlog was in zekere zin een Tsjechisch product: met de communistische staatsgreep van 1948 werd het IJzeren Gordijn voltooid.

Zo’n vaart zal het deze keer niet lopen, maar de gevolgen van de huidige regeringscrisis mogen niet onderschat worden. Door het verzet van de Tsjechen dreigt het Verdrag van Lissabon, dat dit jaar geratificeerd had moeten worden, een zachte dood te sterven. Met alle gevolgen van dien voor het Europese integratieproces.

De Tsjechen zullen er geen traan om laten. Met de EU hebben ze nooit veel opgehad. Net als hun collega’s uit de rest van Oost-Europa zagen ze hun toetreding vooral als een kwestie van economische noodzaak.

In Tsjechië wordt dan ook allergisch gereageerd op pogingen de EU politiek te versterken. Maar in tegenstelling tot hun Poolse buren, die dan heldhaftig ten strijde trekken tegen het Brusselse imperialisme, kiezen de Tsjechen liever voor het passieve verzet, een tactiek die ze hebben overgehouden aan hun eeuwenlange onderwerping aan vreemde mogendheden. De Duitse Reichsprotector Reinhard Heydrich, bekend als de Beul van Praag, vergeleek hen tijdens de Tweede Wereldoorlog met wilgentwijgen: ‘Je kunt ze op de grond duwen, maar ze zwiepen terug wanneer je dat het minst verwacht.’

Hun grote voorbeeld daarbij is de door Jaroslav Hasek in het leven geroepen brave soldaat Svejk, die tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn Oostenrijkse oversten tot wanhoop dreef door hun bevelen letterlijk op te volgen. Tot uw dienst, placht de beroemde anti-held dan te zeggen, terwijl hij de zaken in het honderd liet lopen.

Dat er sindsdien weinig veranderd is, bewees het ophefmakende kunstwerk dat eerder dit jaar door de Tsjechen aan de EU cadeau werd gedaan. Daarop wordt onder de titel Entropa (wat zoveel betekent als wanorde) de spot gedreven met de lidstaten. In Brussel kunnen ze moeilijk beweren dat ze niet gewaarschuwd waren.

Jan Hunin

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden