Tsjechen hebben buik vol van regering

Tien jaar na de Fluwelen Revolutie gaan opnieuw duizenden Tsjechen de straat op om het vertrek van de heersende politieke garde te eisen....

Tien jaar na de 'Fluwelen Revolutie' zijn vrijdag opnieuw tienduizenden Tsjechen de straat opgegaan om het vertrek van de zittende regering te eisen. Op hetzelfde Wenceslasplein in Praag waar in 1989 honderdduizenden demonstrerende Tsjechen de communisten tot aftreden dwongen, riepen vrijdagavond naar schatting 50 duizend mensen om het vertrek van de sociaal-democratische premier Milos Zeman en van de hele heersende politieke garde, met parlementsvoorzitter Vaclav Klaus voorop.

Tsjechië is toe aan een tweede revolutie: nieuwe verkiezingen, nieuwe politieke leiders en een nieuwe regering zijn de inzet van de protestbeweging die zich vrijdag voor het eerst op straat manifesteerde. Het begin van de protestactie was een manifest van zes voormalige studentenleiders, getiteld: 'Bedankt, en ga nu maar'. Meer dan 150 duizend Tsjechen hebben dit manifest, dat op 17 november werd gepubliceerd, ondertekend en een veel groter aantal Tsjechen blijkt de uitgangspunten te ondersteunen.

'Bedankt, en ga nu maar!' eist het onmiddellijke vertrek van de oude leiders van de politieke partijen uit de politiek. Hun regering wordt gekenmerkt door machtsspelletjes, incompetentie en een aaneenschakeling van schandalen. 'De politiek van de huidige politieke hiërarchie verwoest het land van binnenuit en besmeurt zijn imago in het buitenland', aldus het manifest.

De belangrijkste politieke leiders zelf hebben de afgelopen weken geprobeerd de protestactie te bagatelliseren. Premier Zeman deed het af als een 'puberale actie' van een paar studentenleiders die heimwee hadden naar 1989. En parlementsvoorzitter Klaus noemde het protest het werk van 'eenduizendste en eenmiljoenste deel van de Tsjechische samenleving' - wijzend op de honderdduizend ondertekenaars en de zes opstellers. Beide leiders denken er niet aan de actie serieus te nemen en op te stappen.

Zij blijven aan, ook al hebben zij recent openlijk toegegeven dat hun samenwerking een mislukking is. De ODS-partij van Klaus is de grootste oppositiepartij, maar regeert in feite mee met de minderheidsregering van de sociaal-democraten van Zeman. Dat is vastgelegd in een 'oppositieverdrag', dat Klaus en Zeman samen alle macht toebedeelt en de invloed van andere partijen tot vrijwel nul heeft gereduceerd.

Zeman en Klaus regeren Tsjechië, volgens de demonstratieleiders, geheel in de stijl van de oude communisten. Zij hebben een 'politiek en moreel moeras' geschapen en met hun falende politiek Tsjechiës toetreding tot Europa onnodig vertraagd.

Het protest, dat begon op 17 november, de tiende verjaardag van de 'Fluwelen Revolutie', heeft in enkele weken tijd vleugels gekregen en blijkt veel meer te zijn dan een gril van een paar nostalgische ex-studentenleiders. De vijftigduizend mensen op het Wenceslasplein vormden de grootste menigte die sinds 1989 in Praag op de been is gekomen.

Recente opiniepeilingen tonen dat hun protest door een indrukwekkend deel van de bevolking wordt gesteund. Meer dan de helft van alle Tsjechen is voor het vertrek van de oude politieke garde en voor nieuwe verkiezingen.

Van de ondervraagde Tsjechen is 76 procent voor het vertrek van premier Zeman uit de politiek, 61,5 procent vindt dat ook Klaus maar weg moet. Ruim een kwart van de Tsjechen zou stemmen op de 'studentenpartij' SOS (Partij voor Burgerlijk Fatsoen), die de opstellers van 'Bedankt, en ga nu maar' willen oprichten.

Eén politieke leider heeft gehoor gegeven aan de oproep 'Bedankt, en ga nu maar'. Jan Ruml, leider van de Vrijheids Unie, is deze week afgetreden als voorzitter. Ruml zegt dat het manifest voor hem de doorslag heeft gegeven, maar in werkelijkheid heeft hij zijn al langer geplande vertrek alleen een paar maanden vervroegd. De ex-dissident, ex-minister van Binnenlandse Zaken, voormalige rechterhand van Klaus en leider van Vrijheids Unie (een afsplitsing van de ODS) was de Tsjechische politiek al langer beu.

Volgens Tsjechische kranten is met Ruml de laatste politicus vertrokken van het slag dat in 1989 de revolutie leidde: een politicus die meent dat politiek niet alleen zou moeten draaien om macht, maar vooral om idealen, visie en principes.

De laatste op één na: Vaclav Havel. Volgens de opiniepeiling vindt 43 procent van de Tsjechen dat ook Havel maar eens de politiek moet verlaten. Groot gelijk, zegt de president zelf: 'Ik zou veel mensen aan het schrikken maken als ik zou zeggen dat ik nog meer dan drie jaar zou blijven zitten.'

Havel heeft openlijk zijn sympathie betuigd voor het protest. Hij zegt 'heel goed te begrijpen' waarom de voormalige studentenleiders het vertrek van de huidige politieke leiders eisen. De generatie van 1989 is moe en opgebruikt en het wordt tijd voor een nieuwe generatie politici, 'die niet is gedeformeerd door het communisme'.

Volgens politieke waarnemers in Praag heeft de relatief grote opkomst bij de demonstraties van vrijdag bewezen dat de protestbeweging zeker serieus moet worden genomen. Niemand rekent erop dat zij onmiddellijk het aftreden van Zeman en Klaus zal bewerkstelligen, maar op termijn zal zij de vastgeroeste politiek flink door elkaar kunnen schudden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden