NieuwsAmerikaanse sancties

Trumps nieuwste sancties treffen naast Assad ook vluchtelingen

De nieuwe Amerikaanse sancties tegen Syrië leggen de economie van Syrië lam, maar ze treffen tegelijkertijd internationale hulporganisaties. Die krijgen bijna geen geld meer het land in, geld dat dringend nodig is voor hulppakketten en corona-setjes. Werken in Damascus was al niet makkelijk, maar nu helemaal.

Bewoners van een verwoeste buurt in Al Atarib eten een maaltijd. Sancties maken het voor hulporganisaties bijna onmogelijk nog vluchtelingen in Syrië te helpen.Beeld Anas Alkharboutli / ANP

Een christelijke hulporganisatie die actief is in Syrië kreeg vorige week slecht nieuws van hun Europese bank: de betaling voor de voedselpakketten voor 1500 arme families in Aleppo, veelal vluchtelingen die net zijn teruggekeerd naar huis, is geblokkeerd. En ook de betaling voor de hygiënesetjes om handen te wassen tegen corona, is geweigerd.

‘Dat is vanwege de nieuwe Amerikaanse sancties,’ zegt Najla Tabet Chahda, landendirecteur Libanon en Syrië, van hulporganisatie Dorcas. ‘De bank is te bang om het te riskeren.’

Nu de Syrische president Bashar al Assad de oorlog in Syrië na negen jaar bijna heeft gewonnen, probeert de Verenigde Staten zijn regime financieel onderuit te trekken. Voor Assad is dat een rechtse directe: Syrië ligt economisch in puin. De munt is ingestort, mede door de crisis in buurland Libanon. Assad eigende zich publiekelijk de fondsen toe van zijn neef, een steenrijke zakenman. In de zuidelijke stad Suweida gaan mensen de straat op om Assads vertrek te eisen. Om de onrust te beteugelen, verving Assad vorige week zijn premier.

Caesar-wet

Vanaf woensdag komt daar dus een streng pakket aan nieuwe sancties overheen, de zogenaamde Caesar-wet, vernoemd naar ‘Caesar’, de schuilnaam van een Syrische fotograaf die de lichamen fotografeerde van duizenden door het Assad-regime doodgemartelde gevangenen.

Wat Washington betreft moet de hele wereld zich aan de nieuwe sancties houden. Iedereen die in Syrië zaken doet, krijgt te maken met de Amerikaanse voorwaarden, van Europese banken tot Syrische zakenlui die hun land willen helpen opbouwen – ‘wederopbouw’ is in beginsel verboden onder de Caesar-wet. Overtreders komen op een zwarte lijst en kunnen geen zaken meer doen met de VS.

Een Syrische man ontvangt een Turkse lira bij een wisselkantoor in Sarmada. Beeld AFP

Hulporganisaties zijn officieel geen doelwit van de Caesar-wet. De sancties beogen immers de top van het Assad-regime in de portemonnee te treffen, geen arme Syrische burgers die afhankelijk zijn van noodhulp. Maar de praktijk is anders, zo hoorde de Volkskrant van vijf internationale hulporganisaties en een VN-organisatie die actief zijn in Syrië. Hoewel de sancties officieel woensdag ingaan, merken zij de gevolgen nu al.

Gevoelig

De meeste organisaties willen niet met hun naam in de krant. Hulp verlenen in regimegebied in Syrië ligt gevoelig. Wie een kantoor wil openen in Damascus, ontkomt niet aan het aangaan van banden met organisaties die gelieerd zijn aan het Assad-regime. ‘Het is sowieso erg ingewikkeld om als hulporganisatie in Damascus te werken,’ zegt een betrokken medewerker. ‘De sancties maken het nu allemaal nog ingewikkelder.’

Alle zes organisaties vrezen dat westerse en Libanese banken betalingen naar Syrië zullen gaan weigeren. Drie ondervinden dat al in de praktijk. ‘Vanwege de vrees voor sancties duurt een betaling nu twee tot drie maanden,’ zegt Bruno Neri, Syrië-medewerker bij Terre des Hommes. Hij wacht sinds april op goedkeuring van de bank voor een aankoop van maskers en beschermingsmiddelen tegen covid-19. ‘We hadden die spullen allang willen uitdelen.’

‘Wij doen het niet, maar veel hulporganisaties brengen cash naar binnen,’ zegt een VN-medewerker in Damascus. Anderen zoeken een alternatief in hawala-overboekingen, het informele betaal- en wisselcircuit dat in Syrië sterk is ontwikkeld. ‘Het is riskant en onprofessioneel,’ zegt de ‘compliance’-medewerker van een hulporganisatie, ‘maar als het via de bank niet meer lukt, moeten we naar andere manieren gaan kijken om geld Syrië in te krijgen: hawala of cash.’

Rolstoelen

Niet zozeer de feitelijke tekst van de nieuwe wet is een probleem, maar wel de onzekerheden die de sancties met zich meebrengen. Dat merkte de organisatie die in 2019 een internationale aanbesteding deed voor de aanschaf van rolstoelen. ‘De sancties hingen toen in de lucht. Ineens trokken alle kandidaten zich terug. Ze zeiden: we zijn geïnteresseerd in het doen van zaken in Syrië, maar we hebben ook kantoren in de VS, dus we kunnen dit risico niet nemen.’

Wederopbouw die het regime steunt, mag niet volgens de Caesar-wet. Maar geldt dat ook voor herbouw van huizen van vluchtelingen, de reparatie van een gebroken waterleiding of het herstel van een ziekenhuis? ‘Dat is een grijs gebied,’ zegt een medewerker van een hulporganisatie die onder meer ziekenhuizen opknapt in Syrië. ‘We hopen op meer duidelijkheid van de VS. Als de nieuwe wet van kracht is, verspreiden we in elk geval geen foto’s meer van het herstel van ziekenhuizen.’

De nieuwe sancties komen bovenop al bestaande Amerikaanse en Europese sancties, die onder meer vliegtuigmaatschappijen en telecombedrijven in Syrië treffen. Zo is het gebruik van de telecomaanbieder met de beste mobiele dekking, Syriatel, officieel niet meer toegestaan. Eén hulporganisatie zag daarom een onderwijsproject in duigen vallen. ‘We wilden e-learning doen. Maar de enige aanbieder met betrouwbaar internet in dat deel van Syrië is Syriatel. Syriatel staat onder sancties, dus dat was een nee.’

Dorcas-landendirecteur Chahda maakt zich zorgen over haar 1500 families in Aleppo die nu onverwacht hun voedselpakket mislopen. ‘Die wijk in Aleppo is straatarm. Ze zijn daar echt van ons afhankelijk. Het lot van hele kwetsbare mensen wordt met deze sancties verbonden aan het handelen van hun overheid.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden