'Trumps muur staat er kennelijk al - in New York'

'He Will Not Divide Us' is de naam van de installatie van acteur en kunstenaar Shia LaBeouf in de muur van het Museum of the Moving Image in New York. Wie 'He' is, wordt niet benoemd, maar is voor iedereen duidelijk. Het is een van de eerste kunstwerken die zich expliciet uitlaten over het tijdperk-Trump.

Een deelnemer aan het kunstproject. Beeld epa
Een deelnemer aan het kunstproject.Beeld epa

Ze staan erbij als operaliefhebbers op een rockfeestje. Twee heren in zwarte overjas te midden van een Occupy-achtig groepje jongeren. Of ze ook iets mogen zeggen in de camera, vragen ze, en schuifelen dan naar de lens in de muur. De handen plechtig gevouwen, wat onwennig wiegend van het ene op het andere been, verkondigen deze twee leden van het gemeentebestuur hun boodschap: 'Hij zal ons niet verdelen. Hij zal ons nooit verdelen. Dit is Astoria, dit is Queens, dit is New York City. This is still the United States. He will not divide us.'

Wie er vrijdagmiddag ook voor de camera schuift, die in de buitenmuur is aangebracht van het Museum of the Moving Image: ze hebben allemaal dezelfde boodschap. Of het nu de witte oma is met haar drie kleinkinderen, de zwarte zanger die In the Name of Love inzet of het allegaartje van Pakistaanse, Afro-Amerikaanse, Aziatische en Latino-jongeren dat hier al vanaf 's ochtends vroeg rondhangt.

Middelpunt is de installatie He Will Not Divide Us van Hollywood-acteur en performance-kunstenaar Shia LaBeouf (30), die eerder een marathon rond het Stedelijk Museum in Amsterdam organiseerde en op een rode loper verscheen met een papieren zak (tekst: I'm not famous anymore') op zijn hoofd. Zijn kunstwerk in New York bestaat uit de uitnodiging het mantra He will not divide us zo vaak te herhalen als men maar wil, in die camera die live uitzendt (hewillnotdivideus.us). Het werd gelanceerd op 20 januari, de dag waarop de 45ste president van de Verenigde Staten werd beëdigd, en gaat 24/7 door 'gedurende vier jaar, of gedurende dit presidentschap'. Als een vertoon van 'weerstand of veerkracht, van oppositie of optimisme', zoals LaBeouf en mede-kunstenaars Nastja Säde Rönkkö en Luke Turner het formuleren.

'He'

De 'He' uit de titel wordt door LaBeouf en de zijnen niet benoemd (strategisch, want een door de overheid gesubsidieerd Amerikaans museum mag geen politieke standpunten innemen). Maar natuurlijk stond het project in no time bekend als Anti-Trump-protest. En daarmee is He Will Not Divide Us een van de eerste kunstwerken die zich (expliciet) uitlaten over het tijdperk-Trump.

Diverse Amerikaanse kunstenaars gebruikten al hun positie en podium om te ageren tegen de nieuwe machthebber: actrice Meryl Streep sprak zich fel uit tijdens haar Grammy-speech, de cast van succesmusical Hamilton riep (de in het publiek aanwezige) vicepresident Mike Pence tot de orde. En ook beeldend kunstenaars lieten zich niet onbetuigd. Zo blies 'inpakkunstenaar' Christo afgelopen week een project in Colorado af (na twintig jaar voorbereiding en 15 miljoen dollar investering) uit protest tegen Trump, en betaalde fotograaf Richard Prince de 36 duizend dollar (33,7 duizend euro) terug die hij had ontvangen voor een kunstwerk dat Ivanka Trump afbeeldt.

Tekst gaat verder onder de video.

Shia LaBeouf (rode muts) voor zijn kunstwerk. Beeld epa
Shia LaBeouf (rode muts) voor zijn kunstwerk.Beeld epa

Talloze kunstenaars protesteerden. Maar degenen die dat doen in hun werk (los van de vele comedians die Trump en zijn xenofobe, seksistische of leugenachtige uitspraken op de hak nemen), zijn vooralsnog dun gezaaid. LaBeouf is daarin een voorloper.

Is het wel kunst? De aanwezigen die op vrijdagmiddag in de ijzige kou op het pleintje voor de camera dansen, muziek maken of in trance de woorden van eenheid herhalen, zijn daarover niet verdeeld. Tiki (18), kunstenaar en muzikant en sinds de lancering van het kunstwerk elke dag aanwezig, ervaart het werk als 'meditatie, verbinding, human networking. Ik heb hier al heel wat creatieve types ontmoet.' Scholiere Tamara Morejon (14), ziet het als activisme en een manier om een gemeenschap te vormen. 'Ik heb veel nieuwe Instagram-connecties.'

'Ik kom hier om de woede levend te houden', zegt een jonge trainster van de boksschool een paar blokken verderop. 'Als je die verliest, dan begin je de situatie te accepteren.' Als ze hier niet elke dag zou komen, een uurtje voor haar werk, 'om die kids moreel te ondersteunen', weet ze niet of ze de klappen tot de boksschool zou weten te beperken.

Naïef

Het kanaliseren van woede - niet iedereen slaagt erin. Niet in de laatste plaats Shia LaBeouf zelf, die met een rood wollen mutsje geregeld zijn eigen kunstwerk bezoekt. In de eerste week kwam het al twee keer tot een confrontatie tussen LaBeouf en enkele provocateurs. Omdat hij een 'neonazi' zou hebben geïntimideerd en een andere bezoeker een kras in het gezicht zou hebben bezorgd, werd hij door de politie gearresteerd.

Een beetje naïef wel, vindt Jackie (18), een student computerwetenschap die naar analogie van LaBeouf met een papieren zak op zijn hoofd zit. Daarop de tekst: I'm not important anymore. 'Natuurlijk trekt het kunstwerk ook Trump-aanhangers en andersoortige tegenstanders', zegt hij, 'wat had LaBeouf dan gedacht? Amerika is al verdeeld, daar hebben we Trump niet voor nodig.' Hij heeft naar eigen zeggen geprobeerd met iedereen hier in gesprek te gaan. Soms met meer, vaak met minder succes. 'Maar dat werd me niet in dank afgenomen. De mensen hier noemen me een Trump-troll. Vandaar dat ik nu met deze zak over mijn hoofd zit.'

Jackie (18): 'Amerika is al verdeeld, daar hebben we Trump niet voor nodig.' Beeld
Jackie (18): 'Amerika is al verdeeld, daar hebben we Trump niet voor nodig.'Beeld

Jackie is teleurgesteld in He Will Not Divide Us, of beter: 'In hoe mensen van beide kampen reageren. Het is best ironisch: dit kunstwerk is pro-eenheid, maar wat toont het aan? Verdeeldheid.'

Het museum heeft laten weten het werk te handhaven zolang iedereen, ook LaBeouf, zich respectvol gedraagt. Dat lijkt onder druk te komen staan. Zaterdag was op de livestream te zien hoe spreekkoren van Trump-aanhangers - met Make America Great Again-petjes - en He Will Not Divide Us-adepten elkaar troffen. De politie heeft daarna een hek voor het plein gezet; het kan alleen nog worden betreden door kleine groepjes.

'Kijk', zegt die avond iemand in de camera, wijzend op het hekwerk. 'Trumps muur staat er kennelijk al. In New York.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden