AnalyseHongKong-Scenario's

Trumps maatregelen tegen China: Hongkong is hoe dan ook de verliezer

Een agent van de oproerpolitie van Hongkong houdt woensdag tijdens de protesten een voetganger aan.Beeld AP

Vrijdag zal president Trump naar verwachting zijn maatregelen tegen China bekendmaken als vervolg op de intrekking van Hongkongs autonome status. Die mogen dan bedoeld zijn om Beijing te straffen, ze zullen vooral de voormalige Britse kroonkolonie raken.

De Verenigde Staten hebben China een stevige klap uitgedeeld, met hun beslissing de Hongkongse autonomie niet langer te erkennen. Daar zijn alle Chinakenners het over eens. Maar hoe hard die klap zal aankomen in Beijing, hangt af van de concrete maatregelen die president Trump aan de beslissing verbindt. Een ding is zeker: Hongkong zelf wordt als eerste geraakt.

Dit zijn de drie belangrijkste China-experts aan Trumps zijde
De Amerikaanse president Donald Trump heeft een bont gezelschap van steeds wisselende adviseurs op China-gebied. Dit zijn drie namen die opvallen als invloedrijke China-fluisteraars van Trump aan de vooravond van een ingrijpend Amerikaans besluit over Hongkong.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo besliste woensdag om Hongkong niet langer als autonoom van China te beschouwen, in reactie op een Chinese wet die de vrijheden in Hongkong sterk kan beperken. De spanningen tussen de VS en China zijn al een hele tijd aan het oplopen, maar Pompeo’s ingreep geldt als een van de scherpste escalaties in drie jaar. ‘Dit is potentieel gigantisch’, tweette Michael Fuchs, Azië-kenner en voormalig Amerikaans topdiplomaat.

Keuzemenu van 33 maatregelen

Hoe groot de precieze impact van de Amerikaanse beslissing zal zijn, was donderdag nog niet in te schatten. Aan de intrekking van Hongkongs autonome status is een keuzemenu van 33 mogelijke maatregelen verbonden: van het volledig intrekken van de Amerikaanse handelsprivileges voor Hongkong tot veel gerichtere acties, zoals visabeperkingen voor Chinese politici. Naar verwachting maakt president Trump zijn keuze vrijdag bekend.

Daarbij moet hij zorgvuldig belangen afwegen: zachte maatregelen maken geen indruk, maar hardere maatregelen leiden tot meer economische schade. ‘De maatregelen zullen zo gericht mogelijk zijn’, aldus David Stilwell, de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, verantwoordelijk voor Oost-Azië. ‘We zullen dit op een slimme manier doen. We doen ons best om te verzekeren dat de bevolking van Hongkong niet wordt geschaad.’

Ondanks Stilwells verzekeringen is één ding is duidelijk: de Amerikaanse maatregelen mogen bedoeld zijn om Beijing te straffen, ze zullen in eerste instantie Hongkong raken, alsook de 1.300 Amerikaanse bedrijven die daar gevestigd zijn. Dat is meteen het zwakke punt van de Amerikaanse strategie: om in Hongkong politieke waarden en internationale afspraken – het in 1997 vastgelegde principe ‘één land, twee systemen’ – te verdedigen, wordt de economie er in de waagschaal gelegd.

Grootste impact op vertrouwen investeerders

De directe economische impact op Hongkong zou op zich beperkt kunnen blijven, zelfs als Trump de Amerikaanse handelsprivileges volledig afschaft en Hongkong voortaan onder de tarieven van de handelsoorlog valt. ‘Hongkong is geen stad van maakindustrie en de lokale export naar de VS is beperkt’, zegt Zhang Yifan, professor economie aan de Chinese University of Hong Kong. ‘Maar de grootste impact is die op het vertrouwen. Investeerders vragen zich af: wat is de volgende stap?’

Daarmee dreigt Hongkongs reputatie als internationaal financieel centrum een flinke deuk te krijgen. Dat proces is in feite al gaande, sinds Beijing zich steeds meer in Hongkong begon te mengen, wat leidde tot de Hongkongse protestbeweging. Zo besloot Facebook in 2018 zich in Singapore te vestigen, ook al ging de voorkeur naar Hongkong, uit angst voor Chinese politieke bemoeienissen. Volgens analisten zal dit na de Amerikaanse sancties steeds vaker gebeuren.

Indirect wordt ook Beijing daardoor geraakt, meer dan het zelf wil toegeven. De Chinese overheid benadrukt graag dat Hongkong nauwelijks nog economisch belang heeft voor China, en dat ze dus niet wakker ligt van de Amerikaanse maatregelen. De Hongkongse bijdrage aan het Chinese bnp is sinds de overdracht van de voormalige Britse kolonie in 1997 inderdaad van 18 naar 3 procent gedaald, vooral omdat de rest van China zo’n enorme inhaalslag heeft gemaakt.

Cruciale financiële schakel

Maar Hongkong speelt voor China nog steeds een cruciale rol als financiële schakel naar de buitenwereld, hoe graag nationalistische politici ook zouden willen dat Shanghai die rol overneemt. ‘In Shanghai wordt gehandeld in renminbi, en die is onderhevig aan kapitaalcontroles’, zegt Zhang Yifan. ‘Shanghai kan China’s financiële centrum worden, maar geen internationaal financieel centrum. Hongkong heeft echt een unieke positie als brug tussen China en de wereldmarkten.’

Maar hoe pijnlijk ook voor Beijing, niemand gelooft dat de Amerikaanse maatregelen iets zullen uithalen. De Nationale Veiligheidswet, aanleiding voor Pompeo’s uithaal, werd donderdag in het Chinese Volkscongres met 2.878 stemmen goedgekeurd – met één tegenstem en zes onthoudingen. Het toont hoe essentieel de wet wordt geacht: nu China op steeds meer fronten onder vuur ligt, wil Beijing de protesten in Hongkong absoluut onder controle brengen, ongeacht economische druk.

Zodra Trump zijn maatregelen bekendmaakt, worden ook Chinese vergeldingsmaatregelen verwacht. ‘Het is moeilijk te zien wie hier iets zal winnen’, aldus Jeremy Goldkorn, hoofdredacteur van de op China gerichte nieuwssite SupChina. ‘Het is een lose-lose-losesituatie, voor de bevolking van Hongkong, voor de VS en voor de Chinese partijstaat.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden