AnalyseHandelsverdrag T-Mec

Trumps handelsdeal met Mexico gaat in, Mexicaanse arbeider koestert hoop

Voor Trump stond het met veel bombarie verscheurde handelsverdrag Nafta voor mislukt economisch beleid, Mexico bracht het niet de beloofde welvaart. Een nieuw verdrag ging woensdag in. Wat kan de Mexicaanse arbeider verwachten?

Zelfs tijdens de coronacrisis is het druk bij de Mexicaans-Amerikaanse grens, met forenzen die de VS in willen bij de San Ysidro-grensovergang in Tijuana, Mexico.Beeld AFP

Haast nog vreselijker dan de ‘bad hombres’ die vanuit Mexico de Verenigde Staten binnen zouden komen, was volgens presidentskandidaat Donald Trump het gevaar van vrije handel met de zuiderbuur. Nafta, het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag tussen de Verenigde Staten, Canada en Mexico, stond in zijn campagneretoriek in 2016 symbool voor alles wat zijn voorgangers op economisch vlak verkeerd hadden gedaan. Mexico zou de grote ‘winnaar’ van Nafta zijn door jarenlang Amerikaanse bedrijvigheid weg te kapen.

Eenmaal president maakte Trump werk van zijn belofte om een muur op te trekken tussen de VS en Mexico. Eentje van beton en prikkeldraad, maar ook een economische barrière bestaande uit nieuwe handelsafspraken. Aan de Mexicaanse kant van de grens stuitte het bombastische taalgebruik op vermoeide zuchten, maar een heronderhandeling van Nafta was ook daar welkom.

Het verdrag uit 1994 bracht veel (Amerikaanse) industrie naar Mexico; onder meer grote auto- en elektronicaproducenten openden fabrieken in het land. De economie groeide onder Nafta, zij het niet met grote sprongen: gemiddeld zo’n 2,5 procent per jaar. De beloofde welvaartsstijging – de banengroei en hogere lonen – bleef uit. Mexicaanse arbeiders hebben de afgelopen 25 jaar amper salarisverhoging gekend. Juist omdat zij zo goedkoop zijn, blijft Mexico een aantrekkelijk land voor Noord-Amerikaanse bedrijven.

Beloftes

In de aanloop naar het nieuwe Nafta, het Verdrag tussen Mexico, de Verenigde Staten en Canada (T-Mec heet het in Mexico, USMCA in de VS en CUSMA in Canada), klonken dezelfde beloftes die met Nafta gepaard gingen. ‘T-Mec gaat veel betekenen voor de groei van de economie’, zei de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador, in eigen land Amlo genoemd, in december nadat hij het verdrag had getekend. 

De linkse populist kwam in 2018 aan de macht en nam de onderhandelingen over van zijn liberale voorganger Peña Nieto. Trumps handtekening volgde eind januari. Halverwege maart stemde het Canadese parlement als laatste in met het verdrag, vlak voordat de parlementariërs door corona tot een lang reces werden gedwongen. Per 1 juli zijn de nieuwe handelsafspraken van kracht. 

‘T-Mec creëert meer werk tegen een beter loon’, stelde Amlo tijdens het tekenen. Dat valt te bezien. Het leven met T-Mec zal voor de Mexicanen waarschijnlijk verdacht veel lijken op het leven met Nafta. Trumps soep wordt namelijk niet zo heet gegeten: na drie jaar van onderhandelingen tussen de drie landen (en tussen Republikeinen en Democraten) plaatst T-Mec alleen enkele accenten anders. 

Enige hoop

Mexicaanse arbeiders mogen wel enige hoop koesteren op verbetering van hun positie. De Amerikaanse Democraten dwongen af dat arbeiders in Mexico vakbonden mogen vormen die (voor het eerst) onafhankelijk zijn van overheid en bedrijven. Lonen bleven de afgelopen jaren onder meer achter door de afwezigheid van sterke bonden. Het is nog zeer de vraag of T-Mec deze cultuurverandering gaat afdwingen.

Een andere maatregel lijkt een gigantische loonstijging te suggereren, maar zal voor Mexicanen weinig betekenen. Het nieuwe verdrag schrijft voor dat 40 procent van een auto moet zijn geproduceerd door werknemers die minimaal 16 dollar per uur verdienen. Dat is het dubbele van het Mexicaanse minimumloon, per dag. De regel is dan ook vooral gericht op Amerikaanse en Canadese werkgelegenheid.

Waarom haastte Amlo zich dan om het akkoord als eerste te tekenen? Hij heeft zich het afgelopen jaar pragmatisch opgesteld ten opzichte van de VS, zegt Patricio Silva, hoogleraar Latijns-Amerikaanse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Het is de enige houding die Mexico zich kan permitteren tegenover el coloso del norte, de reus van het noorden. ‘De Amerikaanse markt is voor Mexico van levensbelang.’ 

In 2018 exporteerde Mexico voor bijna 330 miljard euro aan goederen naar de VS (ruim een kwart van de totale Mexicaanse economie), de import bedroeg bijna 200 miljard euro. Bovendien wonen en werken er ruim twintig miljoen Mexicanen in Amerika die ook baat hebben bij het handelsverdrag.

Niet provoceren

López Obrador heeft zich niet laten provoceren door de pesterijtjes van Trump, zegt Silva. ‘Men verwachtte een totale confrontatie tussen Amlo en Trump, mannen die 180 graden van elkaar verschillen. Maar die is uitgebleven.’ In plaats daarvan schipperde Amlo op diplomatieke wijze tussen afstand bewaren en toenadering zoeken. 

Zo ook komende week, wanneer Amlo met een commerciële vlucht afreist naar de VS voor een bezoek aan zijn Amerikaanse ambtgenoot. De Mexicaanse president zweert bij zuinigheid en heeft het presidentiële vliegtuig in de ban gedaan. Zijn bezoek aan Trump wordt zijn eerste buitenlandse reis sinds hij werd verkozen.

Het bezoek middenin de coronapandemie is saillant. De president loopt niet alleen een gezondheidsrisico, hij probeert ook in het gevlei te komen bij een collega die in eigen land steeds meer onder druk staat. Trump bevindt zich in een politieke en sociaal-culturele storm die waarschijnlijk aanhoudt tot aan de presidentsverkiezingen na de zomer. Maar López Obrador heeft geen tijd te verliezen. Zijn land is economisch hard geraakt door de coronacrisis én economisch zeer afhankelijk van de noorderbuur.

Amlo heeft eerder laten zien dat hij bereid is tot compromissen in zijn relatie met de VS. In januari hield hij duizenden Latijns-Amerikaanse immigranten tegen aan de grens met Guatemala. Het kwam hem op stevige kritiek te staan, hij zou het vuile werk voor Trump doen. Zie het als politiek pragmatisme, stelt hoogleraar Silva. Hetzelfde geldt voor Amlo’s omarming van T-Mec. ‘Alles is beter voor Mexico dan geen deal.’ 

Mexicanen moeten maar gaan samenleven met het coronavirus
Middenin de kritieke fase van de pandemie zoekt Mexico naar de uitgang. De eigenzinnige deelstaat Yucatán gaat voorop en zette als eerste het coronastoplicht van rood op oranje. De ‘economische re-activatie’ verloopt traag en brengt nog amper verlichting. Lees hier onze reportage.

‘Onthullend’ boek over Donald Trump, geschreven door zijn nicht, voorlopig door rechter tegengehouden
Onthullend zou het worden, en niet bepaald flatteus: het boek over de ‘disfunctionele familie’ van de Amerikaanse president Donald Trump. Trumps nicht Mary kreeg echter dinsdag in een vonnis van de rechter in New York een tijdelijk publicatieverbod opgelegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden