AnalyseVS-sancties Hongkong

Trumps antwoord op veiligheidswet Hongkong leidt tot diepere kloof tussen China en de VS

De Chinees-Amerikaanse kloof verdiept zich, nu de veiligheidswet die China heeft ingevoerd voor Hongkong tot economische maatregelen uit Washington leidt. Wat betekent dit voor de positie van de voormalige Britse kroonkolonie en haar inwoners? 

Beeld AFP

De Amerikaanse president Trump heeft een einde gemaakt aan het economische voorkeursregime voor Hongkong. Het is een reactie op de Chinese aantasting van de Hongkongse autonomie. Hoewel bedoeld als maatregel om de overheid in Beijing onder druk te zetten, is dit een nieuwe klap voor Hongkong, deze keer voor de economie. Beijing kondigde woensdag meteen tegenmaatregelen aan.

Hongkong viel tot nu toe onder een apart handelsregime met de Verenigde Staten, wat het toeliet uit te groeien tot een belangrijke draaischijf voor de wereldeconomie. Door de intrekking van dat regime wordt de voormalige Britse kolonie nu gelijkgeschakeld met andere Chinese steden. Dat betekent hogere handelstarieven, exportbeperkingen en visarestricties. Ook deelt Hongkong vanaf nu in de klappen van de handelsoorlog.

Decreet

Het Amerikaanse afstotingsmechanisme is een reactie op de veiligheidswet die China op 30 juni in Hongkong invoerde. Daarmee kreeg Beijing de beschikking over een hele juridische trukendoos om in Hongkong zijn wil op te leggen. ‘Hongkong zal nu hetzelfde behandeld worden als de rest van China’, zei Trump na ondertekening van het presidentieel decreet. ‘Geen speciale privileges meer, geen speciale economische behandeling en geen export van gevoelige technologie.’

Het wegvallen van het voorkeursregime is in eerste instantie schadelijk voor de handel tussen Hongkong en de VS, vorig jaar goed voor 69 miljard dollar (ruim 60 miljard euro). Een groot deel van de Hongkongse export komt van Chinese bedrijven, die een graantje wilden meepikken van de voordeeltarieven. Die individuele bedrijven zullen het nu moeilijker krijgen, maar voor de economie van China maakt dat niet veel uit.

Droeg Hongkong bij de Britse overdracht aan China in 1997 nog voor 18 procent bij aan het Chinese bbp, door de spectaculaire groei van de Chinese economie is dat tegenwoordig nog maar 3 procent. ‘In de context van de oceaan aan handel uit China is Hongkong niet meer significant’, zegt Tim Summers, onderzoeker van de Hongkongse denktank Chatham House, aan BBC. ‘Hongkong zal hieronder lijden, maar China zal er niet van wakker liggen.’

Export

Naast Hongkongse bedrijven zullen ironisch genoeg ook veel Amerikaanse bedrijven geraakt worden door Trumps vergeldingsmaatregel. Hongkong is de regio waarmee de VS hun grootste handelsoverschot ter wereld hebben, vooral door de export van machines en landbouwproducten. Die worden onderhevig aan hogere tarieven. Dat zal ook een impact hebben op veel van de 1.300 Amerikaanse bedrijven en 85 duizend Amerikanen in Hongkong.

Voorlopig raakt de Amerikaanse maatregel niet aan Hongkongs positie als financieel centrum, of aan de koppeling tussen de Hongkongse en Amerikaanse dollar. Maar hij tast wel het vertrouwen in Hongkong aan, wat kan leiden tot minder buitenlandse investeringen. Volgens een recente peiling van de Amerikaanse kamer van koophandel in Hongkong overweegt 30 procent van de Amerikaanse bedrijven er te vertrekken. De helft is pessimistisch over de toekomst.

‘De afgelopen twee jaar waren multinationals al veel terughoudender om hun regionaal hoofdkantoor in Hongkong te plaatsen’, zegt Rachel Cartland, consultant en voormalig regeringsmedewerker. ‘Hongkong had altijd een unieke positie als brug tussen Oost en West; nu doemt er een nieuwe wereld op, waarin China en de VS zich van elkaar ontkoppelen. Het is niet makkelijk om daarin een toekomst uit te stippelen.’

Nervositeit

Los van de Amerikaanse vergelding leidt de Chinese veiligheidswet zelf bij veel bedrijven tot nervositeit. Vooraf hoopten veel ondernemers dat de wet stabiliteit zou brengen, maar de uiteindelijke formulering heeft velen onaangenaam verrast. Ze maken zich zorgen over juridische willekeur en inbreuken op de databescherming. ‘Hongkong is een diensteneconomie’, aldus Cartland. ‘Het levert juridische en financiële diensten. Daarbij is dataveiligheid heel belangrijk.’

The New York Times kondigde woensdag aan een deel van zijn personeel in Hongkong te verhuizen naar de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul, om redenen van veiligheid. Met zijn decennialange traditie van persvrijheid fungeert Hongkong voor veel media als uitvalsbasis voor heel Azië. Maar de veiligheidswet creëert veel onzekerheid voor journalisten en hindernissen die tot nu toe alleen in de rest van China gebruikelijk waren.

Ondertussen lijkt de veiligheidswet steeds ruimer te worden toegepast, in tegenstelling tot wat politici van het pro-Beijingkamp vooraf ter geruststelling hadden gezegd. Hoogste bestuurder Carrie Lam dreigde maandag dat een plan van de Hongkongse oppositiepartijen om na de parlementsverkiezingen een blokkeringsminderheid te vormen, als ‘ondermijning van de staat’ zou kunnen worden gezien. Onder de nieuwe veiligheidswet is dit strafbaar, en de straf kan oplopen tot levenslang.

Hoe de relatie tussen de VS en China ontspoorde
Sinds Donald Trump president van de VS is, bereikt de relatie met China het ene historische dieptepunt na het andere. Of het nu gaat om handel, high-tech of covid-19; Washington ligt op ramkoers. Een overzicht van drie gespannen jaren.

Zolang het Westen ‘blaft maar niet bijt’ kan China ongestoord zijn gang gaan
De veiligheidswet in Hongkong, de Oeigoerse kampen in Xinjiang, de handelsoorlogen: zowel politiek als economische volgt China halsstarrig zijn eigen weg. Wat kan het Westen doen om het Chinese regime een halt toe te roepen?

Nieuwe wet Hongkong geeft China ongebreidelde macht, en straatprotest is nu ‘terrorisme’
In Hongkong is een controversiële veiligheidswet ingevoerd die meteen leidde tot arrestaties. Wat staat er eigenlijk in? En waarom zorgt het voor zoveel protesten? Vijf vragen beantwoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden