Trump zwijgt als het graf na ongekende kritiek van ministers en topadviseur

Onder Trumps voorgangers zou het geen seconde zijn getolereerd: ministers en een topadviseur die het wagen de president in het openbaar tegen te spreken. Maar Donald Trump zwijgt deze dagen in alle talen over het drietal dat het in korte tijd waagde hem af te vallen over Noord-Korea en Charlottesville. Defensie-minister 'Mad Dog' Mattis, ooit bewierookt door Trump, was woensdag de laatste topfunctionaris die voor het oog van de natie zijn baas tegensprak.

Trump bij de beëdiging van Mattis tot minister. Beeld AFP

'Diplomatieke oplossingen zijn altijd mogelijk', aldus Mattis nadat Trump kort daarvoor nog gedecideerd had getwitterd dat 'praten niet het antwoord is' op het sabelgekletter van Noord-Korea.

Onder de presidenten Obama of George W. Bush zou Mattis direct met pek en veren zijn ingesmeerd vanwege zijn dissonante gedrag. Waarna hij kon vertrekken. Maar de oud-generaal zit nog altijd in het Pentagon. In de dagen daarvoor hadden ook minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, eveneens bewonderd door Trump, en economisch adviseur Gary Cohn de gouden regel aan hun laars gelapt dat meningsverschillen met de president nooit in het openbaar worden geuit.

Tillerson leverde de opvallendste kritiek van deze 'Bende van Drie'. 'De president spreekt voor zichzelf', zei hij afgemeten in een interview met Fox News over de omstreden reactie van Trump op de rellen in Charlottesville. 'Ik denk dat niemand twijfelt aan de waarden en normen van het Amerikaanse volk.' Hij weigerde duidelijk te zeggen of Trump deze waarden verdedigt.

Cohn, die onder andere Trumps ambitieuze belastingplan in elkaar timmerde, eigende zich de vrijheid toe om te zeggen dat de regering-Trump 'beter zijn best moest doen' om haatgroepen als de Ku Klux Klan te veroordelen. 'Burgers die opkomen voor gelijkheid en vrijheid kunnen nooit op één lijn worden gesteld met neo-nazi's en de KKK', aldus de adviseur in een interview. De vingerwijzing naar Trump was duidelijk.

Cohn stelde zelfs een ontslagbrief op aan Trump maar hij besloot toch te blijven. De president zelf maakt geen woord vuil aan de kritiek. Wel zou hij steeds meer geïrriteerd raken over de kritische houding van een aantal functionarissen, zo meldde The Washington Post vrijdag, onder wie Tillerson en Cohn.

Trump en minister Tillerson in juni tijdens de ontvangst van de Zuid-Koreaanse president in het Witte Huis. Tillerson wekte verwondering met zijn kritiek op Trumps uitspraken over de rellen in Charlottesville. Beeld AFP

Revolte

Is het toeval dat plotseling zoveel kikkers uit de presidentiële kruiwagen springen of kampt Donald Trump, zeven maanden na zijn inauguratie, met een heuse revolte? Met als gevolg een nieuwe crisis in het Witte Huis?

Presidentiële historici braken zich donderdag het hoofd hoe lang het geleden was dat én de minister van Defensie én die van Buitenlandse Zaken zo openlijk de president tegenspraken. Conclusie: wat nu gebeurde, was wel héél zeldzaam. Het woord 'insubordinatie' werd zelfs gebezigd.

Normaliter stellen topfunctionarissen tijdens een overleg in het Oval Office de president op de hoogte van hun bedenkingen over zijn plannen of uitspraken. Waarna ze, als ze de strijd hebben verloren, weer overgaan tot de orde van de dag. Of ze leveren hun ontslagbrief in. Niets van dat alles, in het geval van het trio Tillerson-Mattis-Cohn. De uitspraken van het drietal komen nadat onlangs Amerika's hoogste generaals zich hadden gedistantieerd, zij het in bedekte termen, van Trumps weigering na Charlottesville om de extreemrechtse betogers ondubbelzinnig te veroordelen.

Ook deze actie, die de weg heeft vrijgemaakt voor de kritiek van Mattis cum suïs, was vrij opmerkelijk. De drie topfunctionarissen lijken zich nu het recht toe te eigenen om zich te distantiëren van de president, zonder hun ontslagbrief in te leveren. Ze beseffen heel goed dat Trump in een veel te zwakke positie is om terug te slaan, na het rumoer over het ontslag van stafchef Reince Priebus en strateeg Steve Bannon.

Trump was eind vorig jaar, toen hij zijn ministersploeg samenstelde, onder de indruk van vooral James Mattis en Rex Tillerson. Beeld reuters

Uit elkaar rukt

Dit drietal nu de laan uitsturen, op een moment dat Noord-Korea en Trumps binnenlandse plannen alle aandacht vragen, zou het Witte Huis onderdompelen in een megacrisis. Eentje die Trumps presidentschap wellicht nooit meer te boven zal komen.

Vooral Tillerson en Mattis weten ook heel goed dat zij de Amerikanen aan hun zijde weten. Een peiling van Fox News van woensdag is wat dit betreft dodelijk. Een meerderheid, 56 procent, zegt dat Trump 'het land uit elkaar rukt' met zijn uitspraken en plannen, minderheden niet respecteert en niet goed heeft gereageerd op Charlottesville.

Ook aan de vrije val waarin Trump vrij snel na zijn aantreden terecht was gekomen in de peilingen, komt maar geen einde. Maar liefst 55 procent zegt dat hij zijn werk niet goed doet. Slechts 36 procent, een historisch laag cijfer, is tevreden over de president.

Trump kiest er nu voor om te slikken en te zwijgen in het openbaar, ook al schaadt de kritiek van zijn eigen mensen zijn aanzien. Maar privé, zo meldde Politico donderdag op basis van bronnen in het Witte Huis, heeft hij volop zijn gal gespuwd over de openlijke terechtwijzingen. 'Normaal gesproken zou een minister van Buitenlandse Zaken al na een uur zijn ontslagen voor zo'n uitlating op tv', aldus Rich Lowry, hoofdredacteur van het conservatieve blad National Review over Trumps zwijgen.

Het Witte Huis probeert ondertussen berichten over een naderende crisis in het Witte Huis de kop in te drukken. 'De president heeft vertrouwen in zijn team', aldus Trumps woordvoerder. Ook Mattis deed een poging om de schade te beperken, na alle publiciteit over zijn woorden. Op donderdag stapte hij op journalisten in het Pentagon af om duidelijk te maken dat er écht niets aan de hand was. 'Er is geen verschil van mening met de president', benadrukte de voormalige mariniersgeneraal.

Maar het kwaad was al geschied. Voor Trump is het wrang dat uitgerekend twee buitenstaanders die niet betrokken waren bij zijn presidentscampagne, Mattis en Tillerson, zich nu zo kritisch opstellen.

President Trump bezocht woensdag een fabriek in Missouri om zijn belastinghervormingsplannen te presenteren. Hij heeft tot nu toe niets gezegd over de kritiek van zijn ministers en adviseur. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.