Trump zet Europese landen voor het blok: hoe te reageren op de president in een oorlogssituatie?

Europa en Syrië

De Europese landen staan voor het eerst voor de keuze hoe ze in een oorlogssituatie moeten omgaan met Trump. Die krijgt nu ook van zijn trouwste aanhangers kritiek: hij zou de VS weer een oorlog 'in rommelen'.

Een van de drie Britse nucleaire onderzeeërs gewapend met Tomahawk-raketten die nu richting de Libanese kust varen Foto HMS Astute

Donald Trump heeft zijn Europese bondgenoten in een lastige positie gebracht met zijn wispelturige Syrië-tweets. Waar de Amerikaanse president woensdag 'the Gas Killing Animal' Bashar al-Assad in 280 tekens de wacht aanzegde, krabbelde hij een dag later terug met de mededeling dat hij nooit gezegd had wanneer hij Syrië gaat aanvallen.

De Franse president Emmanuel Macron liet doorschemeren desnoods zelfstandig actie te ondernemen, terwijl de Britse premier Theresa May onder druk staat het Lagerhuis te betrekken bij militair ingrijpen. Berlijn kijkt van een afstand toe. Vanuit China, waar hij een handelsmissie leidt, liet Mark Rutte weten begrip te hebben voor een eventuele Amerikaanse vergeldingsaanval. Nederlandse hulp is nog niet gevraagd door Washington.

Het is voor het eerst dat de Europese landen voor de keuze staan hoe in een oorlogssituatie om te gaan met Trump. Anders dan bij zijn voorgangers is het onduidelijk wat hij van plan is.

Trumps minister van Defensie liet donderdag zelfs weten 'waarschijnlijk binnen een week' inspecteurs naar Syrië te proberen te sturen om onderzoek te doen in Douma. Het zou niet logisch zijn om het land voor die tijd aan te vallen.

En dan is er de rol van Vladimir Poetin. De trouwste bondgenoot van de Syrische dictator heeft een 'hotline' met Trump, die in het verleden zijn bewondering voor Poetin heeft laten blijken. Ondertussen is de relatie tussen de Britten en de Russen, zeker sinds het gifgasaffaire in Salisbury, slechter dan ooit tevoren.

Waar Angela Merkel in situaties als deze een gevangene is van het Duitse verleden, waardoor het land zich doorgaans zeer terughoudend opstelt bij militair ingrijpen, kan Macron zijn profiel oppoetsen. Op basis van informatie van inlichtingendiensten beweerde Macron ervan overtuigd te zijn dat Al-Assad achter de barbaarse chloorgasaanval zit op de rebellenstad Douma waarbij tientallen mensen, onder wie veel kinderen, omkwamen. Macron, die weinig last heeft van politieke oppositie, is bereid de Amerikanen te helpen, maar is ook bereid om unilateraal op te treden.

May in een lastig parket

Moeilijker is de situatie voor May, die woensdag reeds drie nucleaire onderzeeërs met 116 Tomahawk-raketten richting de kust van Libanon liet varen. Tevens riep ze haar ministers van vakantie terug voor een langdurig spoedberaad van het kabinet, onder wie de minister van Defensie. Die had woensdag nog getweet over het lot van de egels in zijn kiesdistrict.

Na overleg werden Trump en May het eens dat ze een gezamenlijk antwoord moeten hebben als afschrikmiddel tegen het gebruik van chemische wapens in Syrië, meldde het kantoor van de Britse premier. Haar  belangrijkste ministers hadden toen net steun hadden uitgesproken voor eventuele vergeldingsacties samen met de VS en Frankrijk. 'Beide landen hebben afgesproken nauw samen te werken aan een internationale reactie', aldus de verklaring.

Voor de Britten staat er veel op het spel. Na de Brexit wil het land, indachtig 'Global Britain', een vaandeldrager zijn van vrijheid, vrede en voorspoed in een onrustige wereld. De grootste uitdaging voor May is momenteel de 'Speciale Band' met de Amerikanen. Ze wil een goede relatie met Trump, maar ze moet er ook voor waken als een slaaf achter hem aan te lopen. Iedereen weet hoe het met Tony Blair is afgelopen na zijn steun aan de invasie van Irak onder George W. Bush. Gezien dit oorlogstrauma was het pleidooi van de oud-premier, dinsdag, voor militair ingrijpen in Syrië een interventie die May waarschijnlijk liever niet had gezien.

Volgens Blair is toestemming van het soevereine Lagerhuis bij een beperkte militaire bijdrage niet nodig en May is dezelfde mening toegedaan. Een parlementair debat beperkt, of vertraagt, de handelingsvrijheid, zeker omdat Lagerhuisleden van paasreces zouden moeten worden teruggeroepen.

Bovendien is er een politiek risico. In 2013 leed Mays voorganger David Cameron een nederlaag bij een stemming over militair ingrijpen in Syrië, wat Barack Obama er vervolgens toe bracht af te zien van een aanval. David Davis, nu Brexit-minister, was toen een van de Tory-rebellen.

De positie van May, die een minderheidsregering leidt alsmede een sceptische bevolking, is wankeler dan die van Cameron indertijd. Bovendien staat ze in het Lagerhuis tegenover oppositieleider Jeremy Corbyn. Die heeft zijn populariteit deels te danken aan zijn felle ageren tegen 'Irak' en tegen elke andere oorlog. Corbyn wil een 'totaalbeeld in de regio' zien en is een voorstander van vrede. De fractievoorzitter van de Schotse Nationalisten, Ian Blackford, zei dat het Verenigd Koninkrijk niet moet 'bewegen op de toon van presidentiële tweets'.

Trump vraagt om geduld

Trump, ironisch klagend over Amerika's machtige positie op aarde, vroeg donderdag tijdens een persconferentie om 'geduld', mogelijk om zich nader te beraden over twee problemen. Het raken van burgerdoelen is een tactisch gevaar en het raken van Russische soldaten of wapens een strategisch gevaar. En die twee liggen dicht bij elkaar, zo bewezen beelden van Russische soldaten die in Douma feestvierden met Assad-gezinde burgers.

Dat een Amerikaanse aanval er komt, is vrijwel zeker. De vraag is vooral wanneer. En dat is ook een vraag voor zijn verwarde vrienden in de Europese hoofdsteden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.