AnalyseBenoeming conservatieve rechters

Trump stuurt VS op conservatieve koers met ‘rechters-project’

Justin Reed Walker (rechts), is kandidaat-rechter voor het US Appeals Court. Naast hem Mitch McConnell, de Republikeinse leider in de Senaat, waar men zich vanaf woensdag zal buigen over Walkers benoeming.Beeld Getty

Terwijl iedereen bezig is met de misstappen en de onbehouwen tweets van Donald Trump, is er één project van de president dat volledig volgens plan verloopt: het ‘rechters-project’. Trump en de Republikeinen benoemen conservatieve rechters bij de vleet, en hopen daarmee de juridische koers van het land voor de komende decennia te veranderen. In conservatieve richting.

Als de Amerikaanse Senaatscommissie woensdag begint met de honderdvierennegentigste benoeming van een conservatieve rechter onder president Donald Trump, is dat ook de honderdvierennegentigste verzilvering van het verbond dat de Republikeinen en Trump in 2016 sloten. Juridische kwalificaties zijn minder belangrijk dan ideologische papieren.

Maar de benoeming van Justin Walker tot rechter in het US Appeals Court van het District of Columbia, na het Supreme Court de belangrijkste rechtbank van de Verenigde Staten, zal niet zonder slag of stoot verlopen. Zijn kwalificaties zijn zo matig, en de gang van zaken is zo politiek, dat het begint op te vallen.

De voorzitter van het hof waartoe Walker moet worden benoemd heeft maandag een verzoek om een onderzoek ingediend bij het Supreme Court, het hoogste gerecht van het land. De vraag is of de Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, druk heeft uitgeoefend op een van de rechters in het beroepshof om zijn zetel op te geven, waardoor de vacature zou zijn ontstaan die nu door Walker moet worden vervuld.

Of dat in dit specifieke geval is gebeurd, is niet bekend. Maar McConnell heeft de afgelopen maanden inderdaad Republikeins getinte rechters opgebeld om er bij hen op aan te dringen om nog voor de verkiezingen met vervroegd pensioen te gaan, zo onthulde de Louisville Courier Journal, een regionale krant in McConnells thuisstaat Kentucky, half maart. Op die manier zou Trump nog snel nieuwe, jonge conservatieve rechters kunnen voordragen, die dan nog snel door een Republikeinse meerderheid in de Senaat zouden kunnen worden doorgedrukt.

Obama

Rechterlijke benoemingen waren altijd al politiek: de president draagt voor, de senaat stemt in. Maar de ideologische kleur was nooit heel uitgesproken, omdat de benoeming tot 2013 altijd een drievijfde meerderheid van de senaat vergde, en dus steun van beide partijen. In dat jaar echter kozen de Democraten, die toen de macht hadden in de senaat maar gefrustreerd werden door blokkades van de Republikeinen, dat een gewone meerderheid voortaan voldoende was om de nominaties van Barack Obama goed te keuren. Dat opende de mogelijkheid voor partijdige benoemingen – een mogelijkheid waarvan de Republikeinen nu dankbaar gebruik maken.

Zelfs binnen dat partijdige patroon is Walker een bijzondere keuze. De 37-jarige jurist is pas in oktober benoemd tot de federale districtsrechtbank van West-Kentucky, het eerste niveau waarop rechters door de nationale overheid worden aangewezen (daaronder, op staatsniveau, worden ze door gouverneurs aangesteld of rechtstreeks via verkiezingen gekozen). Een meerderheid van de American Bar Association, de vakvereniging van juristen, bestempelde Walker als ‘niet gekwalificeerd’, omdat hij ‘nog nooit als advocaat de leiding had gehad over een zaak, strafrechtelijk noch civiel’.

Walker beschikt wel over andere geloofsbrieven. Hij is speechschrijver geweest van de conservatieve minister van defensie Donald Rumsfeld, hij is assistent geweest van huidig Hooggerechtshof-rechter Brett Kavanaugh, en hij is een protégé van McConnell, die hem al sinds zijn middelbareschooltijd kent. McConnell was in maart bij de beëdiging van Walker, een ceremonie die hij toen voorrang gaf boven het goedkeuren van een financieel corona-hulppakket in Washington. Ook Kavanaugh was bij dat feestje aanwezig.

Wapenfeit

Voor Trump is de benoeming van conservatieve rechters een van zijn belangrijkste wapenfeiten. Maandag schold hij op twitter nog op conservatieve ‘loser types die het niet kan schelen dat we 252 nieuwe federale rechters hebben benoemd’ (Trump houdt er een andere telling op na).

Het punt is dat deze rechters zo lang kunnen blijven zitten als ze willen. En omdat veel politieke geschillen in de Verenigde Staten uiteindelijk door de rechter worden beslist, kunnen zij voor decennia de richting van het land bepalen. Dat was voor veel met name christelijke Amerikanen de doorslaggevende reden om op hem te stemmen in 2016, en dat vertrouwen heeft Trump niet beschaamd.

De aandacht gaat vaak uit naar het Hooggerechtshof, waarin twee van de negen rechters nu Trumps signatuur hebben. Maar op de twee niveaus daaronder heeft hij bijna tweehonderdvijftig rechters voorgedragen, waarvan er inmiddels bijna tweehonderd zijn benoemd (van de 870 in totaal). Met name de federale gerechtshoven, die vaak het eindstation van de rechtsgang vormen, omdat het Supreme Court lang niet alles kan afhandelen, zijn nu veel conservatiever dan ze waren. 

Trump-stempel

Bijna 30 procent van de 179 beroepsrechters hebben nu een Trump-stempel. Drie van de dertien gerechtshoven zijn van politieke kleur veranderd. Dat heeft gevolgen voor uitspraken over abortus, homohuwelijk, vuurwapens, immigratie en ook verkiezingsprocedures – waarmee de rechters onderdeel zijn van de vicieuze cirkel waarmee de macht wordt bestendigd.

Belangrijke factor bij de benoemingen is de Federalist Society, een in 1982 opgerichte vereniging die zich ten doel stelde de conservatieve interpretatie van de Grondwet te verspreiden, om daarmee tegenwicht te bieden aan de progressieve rechtsfilosofie in universiteiten. De vereniging heeft een lijst kandidaten waaruit Trump kan kiezen. ‘Het rechters-project’, noemde McConnell de samenwerking vorig jaar, tijdens een onderonsje op het jaarlijkse gala van de vereniging. ‘Mijn doel is om alles te doen wat we kunnen om de rechterlijke macht te transformeren. Al het andere is tijdelijk. De benoeming van deze geweldige mannen en vrouwen heeft de grootste invloed op het land, voor zo lang in de toekomst als we kunnen’, zei hij. ‘Ik hoop dat jullie trots zijn op wat we hebben gedaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden