Nieuws Trump en Europa

Trump stelt Europa voor existentiële vraag: moet en kan het zich losmaken van Amerika?

Weer moet Europa toezien hoe zijn beschermer en bondgenoot Amerika zich terugtrekt uit een akkoord waarin de EU veel geïnvesteerd had met het doel de mensheid te behoeden voor toekomstig onheil. Eerst zette president Trump een streep door het klimaatverdrag van Parijs, nu doet hij hetzelfde met de overeenkomst over het kernprogramma van Iran. Het confronteert de Europeanen met pijnlijke, om niet te zeggen existentiële vragen.

Eerst zette president Trump een streep door het klimaatverdrag van Parijs, nu doet hij hetzelfde met de overeenkomst over het kernprogramma van Iran. Beeld EPA

De geschrapte akkoorden gaan over de strijd tegen de opwarming van de aarde en de verspreiding van nucleaire wapens. Als Europa op zulke wezenlijke punten niet meer op één lijn zit met wat altijd zijn belangrijkste vriend en geestverwant was, hoe moet het dan verder? Moet het niet harder gaan nadenken over een andere rol in de wereld, los van Amerika?

In de praktijk gaat het al een beetje die kant op. De Europese Unie liet weten dat het Iran-akkoord de veiligheid heeft vergroot. Zij blijft het daarom volledig naleven, ook al haken de Amerikanen af. Hetzelfde gebeurde vorig jaar met het klimaatverdrag. Toch is zo’n Europese alleingang verre van eenvoudig. Want Amerika is geen Andorra. Zonder medewerking van het machtigste land ter wereld wordt het problematischer om van die overeenkomsten een succes te maken.

Sancties

Trump laat het opzeggen van het nucleaire akkoord gepaard gaan met herinvoering van de economische sancties tegen Iran. Dat zal ook Europese bedrijven huiverig maken voor zakendoen met Teheran, omdat ze niet het risico willen lopen getroffen te worden door Amerikaanse strafmaatregelen. Voor de Iraniërs zou dat een flinke streep door de rekening zijn, want hervatting van de buitenlandse handel was voor hen de belangrijkste drijfveer om in te stemmen met een beperking van hun kernprogramma. Het zou ertoe kunnen leiden dat ook Iran zich, al of niet heimelijk, gaat onttrekken aan de nucleaire deal.

Europa kan dus wel manhaftig besluiten een eigen koers te volgen, maar vooralsnog is veel onzeker en onbestemd. Inzake Iran en het klimaat kiest het ervoor Trump te trotseren. Ook als het gaat om de handel weigert het met hem te onderhandelen onder dreiging van de aangekondigde Amerikaanse heffingen op Europees staal en aluminium. Ten overstaan van Rusland daarentegen trekken de twee bondgenoten weer gelijk op, zoals bleek na de recente gifgasaanvallen in Syrië en op een Russische ex-spion in Groot-Brittannië. Ook was de Navo pas opgetogen over het optreden van Trumps nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Pompeo.

Veranderlijk en onberekenbaar

Er valt nauwelijks staat op te maken. De Europees-Amerikaans relatie is geworden zoals Trump zelf: veranderlijk en onberekenbaar. Analisten zijn veredelde weermannen geworden, gespecialiseerd in de afwisseling van lagedruk- en hogedrukgebieden.

Optimisten kunnen erop speculeren dat de botheid van de vastgoedpresident slechts bedoeld is om ten aanzien van Iran en de Europeanen nieuwe onderhandelingsposities te creëren op weg naar betere akkoorden. Pessimisten ontwaren onder Trumps grillige persoonlijkheid een zorgwekkende constante. Hij doet wat hij in zijn verkiezingscampagne heeft beloofd: hij gelooft onverminderd in Amerika Eerst en toont weinig ontzag voor multilaterale akkoorden en samenwerking. Twee principes die haaks staan op die van Europa. Dat zal dan ook bij zichzelf te rade moeten gaan welk structureel antwoord het daarop moet geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.