Trump steeds dieper in zijn schuttersputje: het afschrikken van Comey werkt averechts

Als president Trump niet besefte dat het ontslaan van FBI-directeur Comey een staartje zou krijgen, dan beseft hij het nu wel - misschien.

Trumps strijd tegen de 'diepe staat' heeft iets paradoxaals Beeld afp

Donald Trumps reactie op dwarsliggers is altijd typisch Amerikaans geweest: sue the bastards. Genoegdoening is één motief, afschrikking een tweede. Vrijdag dreigde zijn advocaat de 'lekkende', ontslagen FBI-directeur James Comey voor het gerecht te slepen. Het past in de pogingen de deep state, het ambtenarenapparaat, het zwijgen op te leggen.

Verschillende media berichtten vrijdag over het dreigement, dat afkomstig was van bronnen rond Marc Kasowitz, de advocaat van Trump. Kasowitz had donderdag in zijn reactie op de hoorzitting van Comey de juridische stappen al gesuggereerd. Hij noemde Comey in één adem met 'de ambtenaren die deze regering proberen te ondermijnen met selectieve en illegale lekken'.

In zijn hoorzitting donderdag had Comey gezegd dat hij een notitie met een verslag van een gesprek met de president had doorgespeeld naar een bevriende hoogleraar, die het briefje op zijn beurt doorspeelde naar The New York Times. Het bericht dat de krant op basis daarvan schreef, leidde tot de aanstelling van een speciale aanklager voor het onderzoek naar de banden tussen team-Trump en Rusland - precies het effect dat Comey hoopte te bereiken, zei hij donderdag.

Marc Kasowitz Beeld afp

Trump zelf noemde Comey in een eerste reactie vrijdagochtend 'Wow, iemand die lekt!' Het is een van de twee manieren van het Witte Huis, de Republikeinen en de hun goedgezinde media om onwelgevallig nieuws te bestrijden; de andere is om het als onwaar weg te zetten, wat Trump in dezelfde tweet ook deed ('zo veel onware verklaringen en leugens').

Later op de dag beweerde Trump dat Comeys getuigenis had aangetoond dat hij nooit het Rusland-onderzoek van de FBI probeerde te dwarsbomen. Ook was volgens hem bewezen dat hij niet samenspande met Rusland om de presidentsverkiezingen te winnen. Hij verklaarde zich bereid om onder ede zijn versie van het verhaal te geven.

Eerder deze week arresteerde de FBI een inlichtingenmedewerker die een geheim document naar de media had gelekt. Hoewel dat zeker niet abnormaal is (ook Obama liet klokkenluiders vervolgen), werd ook dat door Trumps aanhangers en andere conservatieven aangegrepen om potentiële lekkers te waarschuwen. 'Eerste arrestatie in de diepe staat', kopte de Witte-Huisvriendelijke website Breitbart triomfantelijk, alsof er nog meer zullen volgen. En in The Washington Post schreef een voormalige Reagan- en Bush-medewerker dat de diepe staat 'nog springlevend' is - alsof die dood moet. 'We moeten onszelf afvragen of we individuen die de president verafschuwen, geheime informatie kunnen toevertrouwen.'

Executief privilege

Als Kasowitz inderdaad een aanklacht tegen Comey indient, zal die weinig kans van slagen hebben. Comey was een vrij burger, en zijn gelekte geheime memo bevatte geen geheime informatie. Dat had Comey met opzet gedaan, zei hij donderdag. Elke ex-ambtenaar kan zonder problemen zijn memoires prijsgeven, en dat is wat Comey heeft gedaan.

Kasowitz suggereerde dat Trump een beroep kan doen op een 'executief privilege' om de inhoud van gesprekken uit de openbaarheid te houden, maar dat houdt geen stand. Het privilege is een soort verschoningsrecht om niet gedwongen te worden informatie prijs te geven. Comey deed het geheel vrijwillig.

Trumps poging tot diskwalificatie van Comey had ook iets paradoxaals. In één zin twitterde hij dat Comey had gelogen en de waarheid had bevestigd van Trumps eigen uitspraken. Beide kunnen niet tegelijkertijd waar zijn.

Nestor

De laatste ondervrager van James Comey was de 80-jarige senator John McCain. Zijn vragen waren zo onbegrijpelijk dat kijkers zich afvroegen of hij nog wel helemaal gezond was. McCain achteraf: 'Ik had niet moeten opblijven om naar honkbal te kijken.'

Senator John McCain tijdens de hoorzitting van James Comey Beeld ap

Zo groef de president zich vrijdag verder in zijn schuttersputje in, maar groef daarmee ook een kuil waaruit hij steeds lastiger weg kan komen. Want de pogingen om via Comey andere klokkenluiders af te schrikken kunnen averechts uitpakken. 'Ze proberen duidelijk mensen te ontmoedigen te praten over hun gesprekken met de president', zei klokkenluiders-advocaat Stephen Kohn. 'Maar dat is illegaal. Dat is ongrondwettig.'

Inmiddels heeft Trump laten weten dat hij bereid is zich onder ede te laten horen om zijn visie op de uitlatingen van Comey te geven.

Vrijdagmiddag werd bekend dat speciale aanklager Robert Mueller een specialist in obstructie van de rechtsgang heeft ingeschakeld om te helpen bij zijn onderzoek naar Trump en de Russische connectie. Het kan zijn dat de doofpot uiteindelijk een groter probleem voor Trump wordt dan wat erin zit.

Lees meer over de strijd tussen Trump en Comey

Maak je borst maar nat, Trump: de FBI laat niet met zich sollen
Met het ontslag van directeur James Comey heeft Donald Trump de oorlog verklaard aan de FBI. En dat zal hij weten ook. De organisatie slaat altijd meteen terug. Lees dit verhaal van onze correspondent uit mei dit jaar terug. (+)

Hoe waarschijnlijk is het dat Trump wordt afgezet?
Hangt president Trump een afzettingsprocedure boven het hoofd? Sommige Democraten dringen daarop aan, nu is uitgelekt dat hij Comey in februari heeft verzocht het onderzoek naar Michael Flynn, de pas ontslagen nationale veiligheidsadviseur, te staken. 'Ik hoop dat je dit kunt laten varen', zou Trump volgens een memo van Comey hebben gezegd.

Lees hier ons liveblog van de hoorzitting terug
Voor het eerst sprak Comey donderdag in het openbaar over de bemoeienis van Trump met het Rusland-onderzoek. Grote vraag was hoe beschadigend zijn getuigenis zou zijn voor Trump. Heeft de president écht geprobeerd het FBI-onderzoek naar mogelijke connecties tussen Trumps campagne en Rusland te beïnvloeden en zelfs te dwarsbomen? Is er een 'smoking gun'? Lees alle ontwikkelingen in dit blog.

Moet Trump zich zorgen maken om getuigenis van Comey?
Comey had voor de inlichtingen commissie van de Senaat goed en slecht nieuws voor Trump. Van dat laatste het meest. Hoeveel zorgen moet de president zich maken? (+)

Trumpfilter
Nieuws over Donald Trump: soms vermakelijk, soms verontrustend en soms gewoon heel raar. We kunnen ons voorstellen dat al dat nieuws nogal overdadig overkomt. Daarom verdelen we het in verschillende categorieën. Wat is echt belangrijk, wat is eigenlijk gewoon business as usual en wat is vooral afleiding?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.