Trump's wispelturige presidentschap in 3 bedrijven

De NAVO is toch niet achterhaald, China is toch geen wisselkoersmanipulator en Stephen Bannon is toch geen nauwe vriend en meesterstrateeg. In een week tijd is Donald Trump compleet gedraaid. Wat zit daarachter?

Woensdag met NAVO-chef Jens Stoltenberg in de Oval Office. Beeld AFP

BEDRIJF 1 - NAVO

Van bodemloze put tot 'geweldig bondgenootschap'

De NAVO is 'een geweldig bondgenootschap'. Met die woorden nam de Amerikaanse president Donald Trump deze week nadrukkelijk afstand van uitspraken die hij vorig jaar tijdens de strijd om het presidentschap had gedaan. 'Ik heb gezegd dat de NAVO achterhaald is. Dat is niet langer het geval', zei Trump in het Witte Huis, in het bijzijn van NAVO-chef Jens Stoltenberg.

De president-in-spé had de bondgenoten in Europa nerveus gemaakt met zijn suggestie om bedreigde landen niet te hulp te schieten als die hun financiële verplichtingen verzaken. Daarmee raakte hij aan de kern van het Atlantische bondgenootschap: een aanval op één is een aanval op alle.

Waarom slaat Trump nu wel een positieve toon aan?

Trump heeft zich omringd met generaals die de NAVO welgezind zijn. Minister van Defensie James Mattis stond aan het hoofd van het Amerikaanse Central Command dat verantwoordelijk was voor onder meer militaire operaties in Afghanistan. Hij werkte daar samen met de internationale stabilisatiemacht ISAF onder NAVO-vlag. Trumps nationale veiligheidsadviseur Herbert Raymond McMaster maakte in de hoofdstad Kabul deel uit van de ISAF-staf.

'Bovendien hebben bezoekende buitenlandse leiders, zoals de Britse premier Theresa May en de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de president met klem gewezen op het belang van de NAVO', zegt analist Magnus Nordenman van de Amerikaanse denktank Atlantic Council. 'In het Witte Huis begint hij te beseffen wat de NAVO heeft bereikt.'

De belangrijkste reden dat presidentskandidaat Trump tegen de NAVO fulmineerde, was dat de NAVO tekort zou schieten in de strijd tegen terrorisme. De ISAF-missie, sinds enkele jaren voorbij, moest voorkomen dat Afghanistan opnieuw een 'vrijhaven voor terroristen' zou worden. Daarna zijn alle NAVO-landen op enigerlei wijze betrokken bij de strijd tegen Islamitische Staat in hetzij Irak, hetzij in Syrië, of in beide landen. Awacs-toestellen ('vliegende radarstations') van de NAVO ondersteunen sinds eind vorig jaar de door de VS geleide anti-IS-coalitie die luchtaanvallen uitvoert. Vanaf begin dit jaar trainen NAVO-militairen Irakese troepen in eigen land voor de strijd tegen IS. Trump suggereert dat het te danken is aan zijn aansporingen, maar er werd al lang voor zijn presidentschap door de NAVO over beslist.

De ommekeer

April 2016 'Misschien zal de NAVO ontbonden worden en dat is oké. Er zijn ergere dingen in de wereld'

April 2017 'Ik heb gezegd dat de NAVO achterhaald is. Dat is niet langer het geval'

Defensie-uitgaven

Tijdens zijn campagne foeterde Trump over bondgenoten die de VS financieel laten opdraaien voor hun veiligheid. De VS nemen een kleine 70 procent van de defensie-uitgaven van de NAVO voor hun rekening. Naast de VS halen slechts vier landen de officiële norm (2 procent van het bruto binnenlands product). Stoltenberg kon Trump melden dat daar volgend jaar drie landen bij komen: Roemenië, Letland en Litouwen - niet toevallig landen die grenzen aan Rusland dat, in NAVO-jargon, 'assertiever' is geworden.

De NAVO is bezig met de 'grootste uitbreiding van de collectieve verdediging sinds de Koude Oorlog', zoals Stoltenberg pleegt te zeggen. Sinds de annexatie van de Krim en de Russische steun voor seperatisten in Oekraïne hebben vooral de lidstaten die aan Rusland grenzen, aangedrongen op extra NAVO-troepen op hun grondgebied. De NAVO heeft daaraan gehoor gegeven door duizenden Europeanen en Amerikanen naar de oostflank te sturen.

Nu de verhoudingen tussen de VS en Rusland 'misschien wel op een dieptepunt' beland zijn, zoals Trump deze week zei, waardeert hij de steun van bondgenoten des te meer. Hij weet wie zijn vrienden zijn. Geen NAVO-land sprak een kwaad woord over de beschieting van een Syrisch vliegveld met Amerikaanse kruisraketten, vorige week.

Trumps eerste buitenlandse reis brengt hem in mei naar Brussel voor een NAVO-top. Belangrijk is dat staatshoofden en regeringsleiders aan zijn wensen tegemoetkomen, zegt Nordenman. 'Als dat niet gebeurt, bestaat de kans dat Trump weer in zijn oude retoriek vervalt.'


BEDRIJF 2 - Xi

Van valutamanipulator tot strategische partner

Een land kan door de VS officieel tot 'valutamanipulator' worden bestempeld. Het Amerikaanse ministerie van Financiën komt twee maal per jaar met een rapport over de valutastrategieën van de handelspartners.

Als wordt vastgesteld dat een land de waarde van zijn munt verlaagt om vals te spelen op de wereldmarkt (omdat producten in de VS op deze manier goedkoper worden), kunnen er handelsbeperkende maatregelen volgen.

Dat rapport komt deze week uit, maar China 'is geen valutamanipulator meer', aldus Trump.

Vorige week met de Chinese president Xi. Beeld reuters

Hij zou de Chinese president Xi, die vorige week op bezoek was in de VS, hebben verteld dat hij zelfs open staat voor een handelsovereenkomst waarin het inperken van het handelstekort geen grote rol krijgt. 'Ik zei: 'Wil je een goede deal? Los het probleem in Noord-Korea op.' Dat is een handelstekort wel waard. Het is het waard om een wat minder goede handelsdeal dan normaal te sluiten.'

Tijdens de verkiezingscampagne was de toon van Trump heel anders. 'Wij kunnen China niet laten doorgaan met het verkrachten van ons land, en dat is wat ze doen', zei Trump in mei 2016 tijdens een bijeenkomst in Indiana. 'Het is de grootste diefstal in de wereldgeschiedenis.'

En een maand later in New Hampshire: 'Het grootste wapen dat tegen ons wordt gebruikt om onze bedrijven te vernietigen is de devaluatie van valuta, en de grootste hierin is China. Heel slim. Ze zijn als schaakgrootmeesters. En wij zijn aan het dammen. En we zijn er slecht in.'

De ommekeer

2 april 2017 'Je weet als je het hebt over valutamanipulatie dan is China wereldkampioen'

12 april 2017 'China manipuleert zijn valuta niet meer'

Onvoorspelbaarheid is niet geruststellend

'De onvoorspelbaarheid van Trump vindt men in China niet geruststellend', zegt Frans-Paul van der Putten, China-expert van denktank Clingendael. 'Als Hillary Clinton president zou zijn geworden, dan had Peking geweten wat het de komende vier jaar kon verwachten. De lijn zou voor hen niet heel positief zijn geweest, maar wel gemakkelijker te managen.'

Daar staat tegenover dat het bezoek van Xi vorige week heel goed is verlopen en dat Trump een belangrijk signaal geeft dat hij China tegemoet wil komen door een van zijn centrale verkiezingsbeloften in te slikken. 'Maar als het om Noord-Korea gaat, wil Peking wel zelf de spelregels bepalen.'

Peking heeft voorgesteld om te proberen Pyongyang weer aan tafel te krijgen bij het zeslandenoverleg (met Noord- en Zuid-Korea, China, de VS, Rusland en Japan) dat sinds 2010 stil ligt.

De VS zouden wel de eis moeten laten vallen dat Noord-Korea zijn kernwapenprogramma al vóór aanvang van het overleg stopt en er zouden geen militaire oefeningen meer in de buurt van Noord-Korea mogen worden gehouden. 'Dat ligt gevoelig, maar als iemand dat kan verkopen, is het Trump', zegt Van der Putten. 'Hij kan harde taal uitslaan, vervolgens iets totaal anders doen, en het nog als overwinning presenteren ook.'


BEDRIJF 3 - BANNON

Van goede vriend tot nieuw gezicht

In een interview met The New York Post liet Donald Trump zijn adviseur en vertrouweling Stephen Bannon woensdag als een baksteen vallen. De krant vroeg Trump of hij nog altijd vertrouwen heeft in Bannon, die half augustus Trumps campagneleider werd. Uit zijn antwoord bleek dat de relatie tussen beiden flink bekoeld is.

Bannon 'is een goede vent, maar ik heb hem gezegd wat dingen recht te zetten, of dingen anders aan te pakken', zei Trump, die eraan toevoegde dat hij Bannon nog niet zo lang kent. 'Ik mag Steve graag, maar ik moet jullie eraan herinneren dat hij pas zeer laat bij mijn campagne betrokken was. Ik had alle gouverneurs en Senatoren al verslagen toen ik Steve nog moest ontmoeten. Ik ben mijn eigen strateeg, en ik was niet van plan om mijn strategieën aan te passen.'

Eind januari, met Bannon (rechts) en Kushner. Beeld reuters

Voor Bannon moet het een pijnlijke opmerking zijn. Trump kent hem al sinds 2011 en was talloze malen gast in Bannons vroegere radioprogramma voor het ultrarechtse Breitbart News. Volgens The New York Times zou Trumps opmerking er wel eens op kunnen duiden dat Bannon moet gaan vrezen voor zijn baan.

Er wordt gespeculeerd dat er een 'schoonmaak' ophanden is in het Witte Huis. Behalve Bannon zou mogelijk ook Witte Huis-woordvoerder Sean Spicer kunnen sneuvelen. Deze wordt al maanden geplaagd door slechte publiciteit, onder andere over zijn versprekingen en de harde aanpak van de media tijdens zijn persconferenties. Maar het opzij zetten van Bannon is riskant voor Trump.

Door de conservatieven die Trump aan de verkiezingszege hielpen wordt hij gezien als de 'ideologische ruggegraat' van het Witte Huis. 'De achterban ziet Bannon als hun steun en toeverlaat', zegt Michael Caputo, een voormalige campagne-adviseur van Trump die de president al decennialang kent.

De ommekeer

17 augustus 2017 'I have known Steve for many years'

12 april 2017 'Ik had alle senatoren al verslagen toen ik Steve nog moest ontmoeten'

Gezicht van het nationale populisme

'Het zou een vreselijk signaal zijn als Trump Bannon dwingt om op te stappen', zegt Ned Ryun, oprichter van de conservatieve groep American Majority en al jaren een vriend van Bannon. 'Hij is het gezicht van het nationale populisme dat veel kiezers ertoe bracht om op Trump te stemmen. Wat het allemaal nog erger zou maken, is dat mensen flink bezorgd zijn over de toenemende invloed van liberalen, die geassocieerd worden met Goldman Sachs, in het Witte Huis.' Ryun doelt op personen met een Wall Street-achtergrond die Trump heeft benoemd.

Bannons benoeming tot campagneleider en later als strategisch adviseur zorgde voor de nodige ophef in de VS, vooral vanwege Bannons ultrarechtse en volgens sommigen zelfs racistische opvattingen. Critici waarschuwden dat Bannon een ongezond grote invloed had op Trump, zoveel zelfs dat hij door sommigen smalend de 'echte president' van de VS werd genoemd.

Het weekblad Time zette hem onlangs op de omslag onder de kop 'De grote manipulator'. De suggestie dat Bannon als een soort poppenspeler aan de touwtjes trok, zou heel slecht gevallen zijn bij Trump.

Volgens de Amerikaanse media zou Bannon zelf druk bezig zijn geweest zijn graf te graven door ruzie te maken met Trumps schoonzoon en raadgever Jared Kushner, die steeds meer macht krijgt binnen het Witte Huis. De aanhangers van Bannon doen Kushner af als een elitaire Democraat, die het voor Trump moeilijker zal maken om zijn beloften tegenover de arbeidersklasse waar te maken.

De 63-jarige Bannon en de 36-jarige Kushner zouden de afgelopen weken flink met elkaar in botsing gekomen, aldus bronnen in het Witte Huis. Kushner en diens vrouw Ivanka, de dochter van Trump, zien Bannon als de oorzaak van de chaos die vooral in de eerste weken in het Witte Huis heerste. De positie van schoonzoon Kushner lijkt in deze tweestrijd ijzersterk omdat Trump erom bekend staat dat hij zijn familie niet afvalt. Ryun: 'Kushner is familie, hij gaat niet weg. Bannon moet echter ook niet verdwijnen omdat hij Trumps kiezers vertegenwoordigt.'

Afstand doen

Stephen Bannon is niet de enige waarvan de regering-Trump afstand neemt; inmiddels is er een klein rijtje ontstaan.

Paul Manafort
Amper twee maanden was hij campagneleider van Donald Trump, of hij stapte al op. Paul Manafort raakte in opspraak doordat zijn naam opdook in de geheime boekhouding van de verdreven pro-Russische Oekraïense president Janoekovitsj. Hij zou 11,4 miljoen euro hebben ontvangen.

Waar Trump bij het vertrek van andere leden van zijn regering zweeg, reageerde hij wel op het vertrek van zijn toenmalige campagneleider. 'Ik ben hem dankbaar voor zijn goede werk. Hij is een professional en ik wens hem het beste'. Aardige woorden, maar voor zijn vertrek had Donald Trump al een ander benoemd tot het hoofd van zijn presidentscampagne: Stephen Bannon. Wel vermeldde hij daarbij dat Manafort zijn belangrijke rol zou behouden, hoewel dat achteraf gezien onhoudbaar bleek.

Michael Flynn
Op 14 februari, minder dan een maand na de inauguratie van Trump, diende Micheal Flynn zijn ontslag in als nationale veiligheidsadviseur van de Verenigde Staten. Voor het aantreden van Trump zou hij al gesprekken hebben gevoerd met de Russische ambassadeur in de VS, wat tegen de regels in gaat.

Na de uitslagen van de Amerikaanse verkiezingen, werd de naam Michael Flynn als een van eerste genoemd bij het benoemen van kandidaten voor de regering-Trump. Tegenwoordig blijft het echter stil in het Witte Huis als het over Michael Flynn gaat. Bij een persconferentie met de Canadese premier Justin Trudeau, negeerde Trump nog alle vragen over Flynn.

Carter Page
Via een geheim gerechtelijk bevel kreeg de FBI in de zomer van 2016 toestemming om een adviseur van Trump af te luisteren. Tijdens de Republikeinse conventie wordt Carter Page, een voormalig bankier in Moskou en adviseur voor Trump, afgeluisterd bij zijn gesprek met de Russische diplomaat Sergej Kisljak.

Page wil niet kwijt waarover de twee het hadden. 'Iedereen gaat er meteen van uit dat het niet deugt. Bedankt, maar ik heb geen commentaar.' Tot nu toe is het afluisteren van Page het duidelijkste bewijs dat de FBI redenen had om aan te nemen dat een campagne-adviseur van Trump nauwe banden onderhield met Russische agenten om de verkiezingen te beïnvloeden. Vanuit het Trump-kamp bleef het opnieuw stil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.