Trump ontslaat FBI-baas die Russische banden onderzocht: Democraten voorzien nieuwe Watergate

Met het ontslag van FBI-directeur James Comey heeft de Amerikaanse president Donald Trump Washington naar de rand van een politieke crisis gebracht. De vraag is wie nu het politieonderzoek naar de Russische banden van Trump moet gaan leiden.

James Comey Beeld afp

Comey had de leiding over dat onderzoek. De grote onbeantwoorde vraag is nog steeds of de Trump-campagne vorig jaar wist van de Russische bemoeienis met de verkiezingen, en daar misschien ook aan heeft meegeholpen.

Volgens een brief van Trump aan Comey heeft hij geen vertrouwen meer, en is hij niet in staat de federale politiedienst te leiden. Vooral de tweede alinea in die brief is opmerkelijk. Trump beweert daarin dat de FBI geen onderzoek naar hem doet - Comey zou dat 'bij drie verschillende gelegenheden' hebben gezegd, schrijft Trump in een soort dankwoord. Zo lijkt de president met een schone lei te willen doorstarten: de opvolger van Comey moet zich kennelijk met andere dingen gaan bezighouden.

Genoeg reden voor ontslag

Maar de bewering is niet juist. Comey heeft in maart juist wél gezegd dat de FBI onderzoek doet naar contacten tussen leden van de Trump-entourage en het Kremlin. Met zijn poging zich vrij te pleiten laadt Trump de verdenking op zich dat het ontslag van Comey bedoeld is om aan verder onderzoek te ontkomen.

De Republikeinse senator Justin Amash noemde de passage in de brief 'bizar', en twitterde dinsdagavond dat hij een onafhankelijk onderzoek wil instellen naar de banden tussen Rusland en de regering-Trump.
Ook andere Republikeinse senatoren uitten hun zorgen. 'Ik maak me grote zorgen over de timing en argumentatie van dit ontslag', schreef Richard Burr in een verklaring.

Er was op zich genoeg reden voor het ontslag van Comey. Vorig jaar stelde hij eerst geen vervolging in van Hillary Clinton, maar noemde hij haar emailgedrag wel 'onvoorzichtig'. Vervolgens heropende hij het onderzoek naar Clinton vlak voor de verkiezingen, waarmee hij een beslissende invloed kan hebben gehad op de uitslag.

Vorige week overdreef Comey de reden van dat heropende onderzoek: hij beweerde tijdens een hoorzitting voor de Senaat dat er 'duizenden' soms topgeheime emails van Clinton waren doorgestuurd naar de computer van Anthony Weiner, de toenmalige man van Clintons assistente Huma Abedin. Dat aantal moest dinsdag door de FBI worden gecorrigeerd: er waren maar een stuk of twaalf mailtjes handmatig doorgestuurd (waarvan twee geheim).

Zelfs Democraten hebben de afgelopen maanden op het ontslag van Comey aangedrongen. Maar dat Trump, die Comey eerder juist prees vanwege zijn 'moed' om het onderzoek naar Clinton te heropenen, daar nu ineens een probleem in ziet, is niet geloofwaardig. 'Los van wat je vindt van de manier hoe directeur Comey met de ongekende complexiteit van de verkiezingen van 2016 is omgegaan, de timing van zijn ontslag is zorgelijk', schrijft de Republikeinse senator Ben Sasse in een verklaring.

Trump liet zich bij het ontslag adviseren door zijn minister van Justitie Jeff Sessions, die eerder heeft gezegd dat hij (vanwege zijn eigen Russische contacten tijdens de verkiezingscampagne) zich niet zal bezighouden met het onderzoek naar de Russen. Daar valt het ontslag van de onderzoeksleider kennelijk niet onder.

De ontslagbrief aan James Comey. Klik op de stippen om meer te lezen.

Dit is belangrijk Trump-nieuws

We kunnen ons voorstellen dat al dat nieuws over Trump nogal overdadig overkomt. Daarom verdelen we het in deze Trumpfilter in verschillende categorieën. Dit nieuws is bepalend voor zijn presidentschap en moet je dus echt blijven volgen. Het valt dan ook in de categorie 'belangrijk'.

Tweede 'Watergate'

Democratische politici reageerden heftig op het ontslag. De term 'Watergate' viel regelmatig, omdat ook Richard Nixon in 1973 een onderzoeksleider ontsloeg toen die te dicht bij de waarheid kwam. De historicus Tim Weiner, kenner van FBI en CIA, noemde het ontslag van Comey 'een obstructie van het justitieonderzoek' en daarmee een daad die tot impeachment van de president zou kunnen leiden.

Volgens CNN heeft de FBI de afgelopen dagen dagvaardingen doen uitgaan naar medewerkers en zakenpartners van Mike Flynn, de spil van het Russische schandaal. De FBI wil meer duidelijkheid over de contracten die Flynn sloot met buitenlandse mogendheden. De dagvaardingen vormen een volgende escalatie van het onderzoek.

Maar het Witte Huis ontkent dat het ontslag iets te maken heeft met dat onderzoek. Volgens woordvoerder Sarah Huckabee Sanders is het 'tijd om het Russische onderzoek helemaal achter ons te laten'.

Comey is overigens niet de eerste justitiefunctionaris die op last van Trump moet verdwijnen. Eerder ontsloeg hij tijdelijk minister van Justitie Sally Yates, nadat ze het Witte Huis gewaarschuwd had voor de liegende en chantabele Flynn. Ook zijn al 46 openbare aanklagers de deur gewezen.

Lees hier meer over de ontslagen FBI-chef James Comey

FBI maakte gehakt van aantijgingen Trump dat Obama hem heeft laten afluisteren
Voormalig FBI-chef James Comey en zijn NSA-collega Mike Rogers maakten in maart 2017 in een hoorzitting van het Amerikaanse Congres gehakt van de beschuldiging van president Trump dat zijn voorganger Obama hem heeft laten afluisteren.

Maar de verstandhouding tussen Comey en de Democraten was ook niet best
Begin mei namen prominente Democraten James Comey onder vuur: hij zou Hillary Clinton vorig jaar hebben benadeeld door bekend te maken dat de FBI een nieuw onderzoek instelde naar het mailverkeer van de Democratische presidentskandidaat.

Nederland deelde gegevens over Trump en Rusland met FBI
James Comey en NSA-chef Rogers zeiden in maart van dit jaar dat ze ervan overtuigd zijn dat de Russen hebben geprobeerd de verkiezingen te beïnvloeden. Nederland deelde gegevens over Trump en Rusland met de FBI. Maar hoe lekte geheime informatie uit? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden