Trump ontslaat BuZa-minister Tillerson zonder met hem te praten

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson is onverwacht ontslagen. President Trump maakte dinsdag op Twitter bekend dat hij wordt opgevolgd door Mike Pompeo, die nu directeur is van de CIA. 'Hij zal zijn werk fantastisch doen', aldus Trump. Het vertrek van Tillerson hing al enige tijd in de lucht. Toch kwam de aankondiging dinsdag voor velen als een verrassing.

Rex Tillerson. Foto AFP

Niets wees er de afgelopen dagen op dat zijn vertrek snel ophanden was. 'Bedankt Rex Tillerson voor je werk', aldus Trump in zijn tweet.

Tillerson, die het afgelopen jaar regelmatig met Trump botste over onder andere de aanpak van Noord-Korea, was net terug van een Afrika-reis toen hij hoorde dat hij moest vertrekken. Volgens zijn onderminister Steve Goldstein kreeg hij niet meer de kans om de president te spreken. Ook nam Trump niet de moeite om hem uit te leggen waarom hij was ontslagen. Later op de dag ontving Goldstein zelf een belletje van het Witte Huis: ook hij hoeft niet meer terug te komen.

'Wij dachten niet echt hetzelfde', verklaarde Trump tegenover de media zijn besluit over Tillerson, vlak voor een bezoek aan Californië. 'Pompeo en ik zitten meer op dezelfde golflengte.' Veel hoge Republikeinen in het Congres moesten ook via Twitter vernemen dat Tillerson was ontslagen.

Volgens het Witte Huis heeft de vervanging onder andere te maken met de komende top tussen Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. De president zou een nieuw team op het terrein van de buitenlandse politiek willen hebben, aldus deze functionaris. De ontmoeting is gepland in mei. Trump overlegde vorige week niet met Tillerson over zijn besluit om Kim te ontmoeten.

De komende handelsonderhandelingen met diverse landen, vanwege Trumps besluit om heffingen in te voeren op de invoer van staal en aluminium, hebben ook een rol gespeeld bij het besluit Pompeo te benoemen. 'Hij is de juiste persoon voor deze baan op een cruciaal moment', aldus een verklaring van het Witte Huis. De voormalige CIA-directeur staat ideologisch meer op een lijn met Trump. De conservatieve Pompeo was lid van het Huis van Afgevaardigden voor hij toetrad tot de regering-Trump.

In november meldde The New York Times al dat Tillerson zou moeten wijken voor Pompeo. Volgens de krant zou de minister 'binnen een paar weken' uit zijn functie worden ontheven. Er gingen toen al maanden geruchten dat Trump de voormalige baas van Exxon nog voor het einde van het jaar zou vervangen.

Trump legt het ontslag van Tillerson uit, vlak voor zijn vertrek naar Californië.'Wij dachten niet echt hetzelfde', zei de president. Foto EPA

'Idioot'

De president haalde Tillerson sinds diens aantreden enkele malen publiekelijk onderuit. Zo zei Trump, toen Tillerson opperde onderhandelingen te voeren met Noord-Korea, dat van overleg met Kim Jong-un geen sprake kon zijn. De president, die toen Kim dreigde met militaire acties, vond dat zijn minister hem in de wielen reed. Op zijn beurt liet Tillerson blijken, zij het in besloten kring, wat hij van de president vond. Zo zou hij Trump tijdens een overleg hebben uitgemaakt voor 'idioot'.

De benoeming van Tillerson, die geen enkele politieke ervaring had, was vorig jaar een grote verrassing. Ook zijn gebrek aan duidelijke politieke standpunten over diverse conflicten in de wereld, zoals Syrië, weerhielden Trump er niet van de benoeming door te zetten. Critici van Tillerson, ook op zijn eigen ministerie, vonden dat hij het afgelopen jaar kleurloos was en niet zijn stempel drukte op het buitenlandse beleid.

Ook zou hij zich te weinig hebben verzet tegen de grotere rol van het Witte Huis bij het bepalen van Amerika's buitenlandse politiek. Diplomaten namen het hem kwalijk dat hij niet protesteerde tegen de forse bezuinigingen die de regering-Trump het State Department oplegde. Tillerson trok ook de aandacht met zijn mediaschuwe optreden.

In tegenstelling tot al zijn voorgangers ging de voormalige Exxon-baas de media zoveel mogelijk uit de weg. Zo gaf hij nauwelijks persconferenties en nam hij weinig journalisten mee op zijn buitenlandse reizen. De Democraten vonden dat Tillerson zich niet hard genoeg opstelde tegenover Rusland. 'De instabiliteit van deze regering verzwakt Amerika', zo reageerde de Democratische minderheidsleider in de Senaat, Chuck Schumer, op het ontslag van Tillerson.

Minister Tillerson maandag op bezoek bij de Nigeriaanse president Buhari. Een dag later was hij zijn baan kwijt. Foto EPA