Commentaar

Trump of geen Trump, Europeanen moeten zelf leren optreden

Het retorische spektakel in Amerika is voor Europa wel degelijk (het zoveelste) schot voor de boeg.

Beeld afp

The Donald had er een week aan gewerkt, twee teleprompters aangeschaft, en allerlei figuren uit het establishment in Washington uitgenodigd. Maar het hielp allemaal weinig: zijn eerste serieus bedoelde buitenlands-politieke toespraak werd direct als incoherent terzijde geschoven door links én rechts in Amerika.

Trump lijkt genoeg te hebben van het 'imperiale presidentschap' dat in de Koude Oorlog is ontstaan - en dat voor het Republikeinse én het Democratische establishment boven alle twijfel verheven is: Amerika als ordenende macht in de wereld, die het free rider-gedrag van mondiale bondgenoten op de koop toe neemt omdat deze ordenende rol het land bovenmatig veel invloed verschaft op die wereldorde en de VS bepaald geen windeieren heeft gelegd.

Voor de West-Europese bondgenoten is de toespraak extra schrikken. Deze landen zijn er te lang aan gewend geweest hun veiligheid - inclusief het nadenken daarover, de financiering en 80 procent van de uitvoering - aan Washington uit te besteden, in ruil voor het leveren van vaak symbolische defensiebijdragen en een zekere mate van politieke loyaliteit.

Toch heeft Donald Trump deze week weinig nieuws beweerd. Sterker, dat Amerika 'niet op zoek moet naar buitenlandse monsters om te vernietigen' is een bijna 200 jaar oude klassieker van John Quincy Adams. Dichter bij onze tijd horen we in Trump de echo van Pat Buchanan, journalist en politicus in de jaren negentig en auteur van het artikel America First - and Second, and Third.

Grootste verschil: Trump is wél populair. Oude ideeën beklijven beter in een tijd waarin het land volgens veel Amerikanen net een Grote Depressie achter de rug heeft, de positie van de middenklasse is verzwakt, en de politieke elite - links én rechts - doorpraat alsof er niets gebeurd is.

Natuurlijk heeft Trump zijn feiten niet op een rij en praat hij veelal onzin - zoals wanneer hij benadrukt dat Amerika's nucleaire arsenaal met spoed gemoderniseerd moet worden, een proces dat allang in gang is gezet. Anderzijds ontsporen ook de critici als ze Trump over een kam scheren met nazi-sympathisant Charles Lindbergh.

Europeanen kunnen zich beter richten op de structurele trend die - los van deze retorische gevechten - valt af te lezen aan deze verkiezingen: de veranderende Amerikaanse rol in de wereld en de grotere afstand tot Europa en Europese veiligheid. De intellectuele variant werd voorgeschoteld door een andere outsider die niet vertrouwde op de inzichten van het buitenlands-politieke establishment in Washington: president Barack Obama.

Obama wilde zijn vingers niet branden aan Syrië, liet bondskanselier Merkel de kastanjes uit het vuur halen in Oekraïne en nam plaats op de achterbank in de Libië-campagne. Trump dient een boertiger variant op van Amerikaanse retrenchment, en zal daarvoor bij kiezers wellicht meer gehoor vinden dan de experts in Washington lief is.

Europese bondgenoten kunnen schande roepen en erop rekenen dat Hillary Clinton, een traditionele buitenlands-politieke havik, de volgende president wordt. Maar zelfs haar betrokkenheid zal getemperd worden door de gemoedstoestand die in het land heerst en de verschuivende strategische prioriteiten in de VS. Ongeacht wie Obama opvolgt, zullen de Europeanen in dit onzekere tijdsgewricht, met al hun problemen en al hun zelftwijfel, méér zelf moeten leren denken - en doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden