Trump, leider in tijden van rampspoed

Donald Trump oogstte massaal applaus bij de aanvaarding van zijn nominatie als Republikeins presidents kandidaat. Toch was zijn toespraak on-Amerikaans somber.

Een regen van balonnen daalt vrijdag neer in de hal in Cleveland in de Amerikaanse staat Ohio waar Donald Trump zojuist officieel de Republikeinse presidentsnominatie in ontvangst heeft genomen. Beeld AFP/Getty Images

Het feest is afgelopen, nu gaat het beginnen. Vrijdag stapten de duizenden gedelegeerden en hun partners weer in het vliegtuig of in hun auto, voor de reis naar Florida of Alaska, naar Maine of Texas, naar Samoa of Hawaii. Ze zijn de fakkeldragers die het kampvuur van de Republikeinse Conventie in hun thuisstaat verder moeten verspreiden en aanwakkeren. Ze hebben genoeg brandstof, maar welk verhaal vertellen ze erbij?

Een land in crisis

Het einde leek duidelijk. Met een lange toespraak, die bol stond van misdaad en terreur en andere bedreigingen nam Donald Trump donderdagavond de Republikeinse presidentsnominatie in ontvangst en sloot hij de week af. Hij schetste een land in crisis, een land dat een sterke leider nodig heeft. 'Ik zal de wetten en regels herstellen', zei Trump. En voor de duidelijkheid: 'Ik ben de kandidaat van wetten en regels.'

Het was de culminatie van een bij vlagen tumultueuze conventie, met een kansloze poging tot rebellie, een geval van plagiaat en de eigengereide Ted Cruz, die weigerde zijn rivaal Trump zijn steun te betuigen. Trump probeerde zich donderdag zo presidentieel mogelijk te laten zien, en liet de bedoeld of onbedoeld grappige improvisaties van zijn voorverkiezingscampagne achterwege. Hoewel hij steeds luider ging praten en verviel in wilde handgebaren, was de boodschap duidelijk: vanaf nu is het menens.

Van conservatisme naar populisme

De toon van de Republikeinse conventie voorspelt weinig goeds voor de Amerikaanse politiek. Lees hier het commentaar van Bert Lanting.

De woorden 'law and order' kwamen vier keer voor in de toespraak, 'veilig' of 'veiligheid' dertien keer, 'bedreiging' negen keer.

Die nadruk was goed gekozen. Nationale veiligheid is een thema waar conservatieven, op andere vlakken zeer verdeeld, het van oudsher over eens zijn: bang om te verliezen wat ze hebben. En ook in andere lagen van de bevolking heerst het gevoel dat Amerika van binnen en van buiten wordt bedreigd.

Trump wakkerde die angst donderdag handig aan. Hij noemde statistieken die een stijging van het aantal moorden laat zien (na jaren van daling) in een aantal grote steden (niet in de rest van het land). Hij haalde ouders aan die hun kinderen door toedoen van immigranten zijn verloren, en zei dat er nog 'duizenden' gevallen van zulk geweld zijn (maar noemde niet de statistieken die aantonen dat immigranten minder crimineel zijn dan andere Amerikanen). Hij noemde de stijging van het aantal politiedoden en terrorisme, die 'niets minder dan onze manier van leven bedreigen'.

Beeld afp

Herontdekking witte onderklasse

Het thema past bij Trump, die weet waar gewone Amerikanen zich zorgen over maken. Hem komt de eer toe dat hij de Amerikaanse witte onderklasse heeft herontdekt en bovenaan de agenda heeft gezet. Hij heeft gezien dat zij de afgelopen vijftien jaar armer zijn geworden terwijl de rest van het land rijker werd, hij heeft gezien dat hun kinderen naar zinloze oorlogen werden gestuurd, en hij heeft gezien dat ze geen gekleurde buren willen.

De miljonair uit Manhattan wierp zich ook donderdag weer met verve op als voorvechter van de achterblijvers uit het hart van het land. 'Elke dag word ik wakker, vastbesloten om te werken voor de mensen die ik overal in dit land heb ontmoet, de mensen die verwaarloosd, genegeerd en in de steek gelaten zijn. Ik heb werkloze fabrieksarbeiders bezocht, en de gemeenschappen die zijn platgetrapt door onze afgrijselijke en oneerlijke handelsverdragen. Zij zijn de vergeten mensen van ons land. Mensen die hard werken maar geen stem meer hebben. Ik ben jullie stem!'

Het leverde stevig applaus op van de conventiegangers, die minder dan in andere jaren uit partijveteranen bestond. Zowel Trump als zijn rivaal Ted Cruz had veel gedelegeerden geronseld uit het segment van blanke middenklassers, die een nationalistische sympathie koesteren voor mannen in overalls.

Zowel het zeer nationaal opgevatte begrip nationale veiligheid (Trump wil behalve tegen Islamitische Staat geen militaire avonturen meer, en zei deze week niet per se te gaan helpen als een Baltische staat door Rusland wordt aangevallen) als het economische protectionisme is een variant van Amerika First, een begrip dat heel goed aanslaat in de vervallen industriesteden. Trump zei het zo: 'We gaan nog medeleven tonen met iedereen, maar het grootste medeleven is voor onze eigen burgers.'

De sympathie voor arbeiders is daarnaast ook antipathie voor de witte-boorden die het land nu controleren. Het anti-elitarisme spatte de hele week van de conventie af. Bureaucraten in Washington, bankiers in Wall Street, de media en verder iedereen die 'politiek correcte' dingen zegt waren de gebeten honden. Trump, zijn kinderen en veel sprekers schermden om het hardst met hun credentials als gewone man. Zoon Donald, opgeleid aan elite-zakenschool Wharton, zei dat zijn familie niets had geleerd van mensen met een MBA. 'We hebben geleerd van mensen met een graad in gezond verstand.' Trump senior, ook een rijkeluiszoon met een Wharton-diploma, werd in een inleidend filmpje voorgesteld als een simpel jongetje dat vanuit een dorpje ver weg (Queens, de grootste wijk van New York), naar Manhattan trok en daar 'de skyline veranderde'.

De afkeer van de elitaire correctheid werd duidelijk in de plagiaataffaire van vrouw Melania. Campagneleider Paul Manafort deed de kwestie af als gezeur. Die woorden waren toch heel gewoon? Dat zegt toch iedereen die zulke familiewaarden heeft? De media moesten verder gaan met andere kwesties.

Haat tegen Hillary

Maar het duidelijkst is de afkeer van de elite merkbaar in de haat tegen Hillary Clinton, die niet alleen de zittende politieke klasse vertegenwoordigt, maar via haar banden met Wall Street ook de klasse van zo gepercipieerde zakkenvullers die alleen aan zichzelf denken. Trump zelf had in de weken voorafgaand aan de conventie die haat al aangewakkerd met een antisemitische tweet (Clinton tegen een achtergrond van bankbiljetten en een Davidster), maar de afgelopen dagen bereikten de tirades nieuwe hoogten.

Vooral Chris Christie, die als een openbare aanklager Clintons 'misdaden' als minister van Buitenlandse Zaken aan de jury voorlegde, wist met zijn showproces het publiek op te hitsen. Guilty!, schreeuwden de gedelegeerden op elke vraag die hij voorlegde. 'Sluit haar op! Sluit haar op', werd er dan gescandeerd, een kreet die de dagen daarna bij veel gedelegeerden voor in de mond bleef liggen en die ze bij veel toespraken gretig lieten opstijgen. Een congresman uit New Hampshire ging nog verder en zei dat ze voor het vuurpeloton moest.

Opvallend genoeg maande Trump de aanwezigen tot kalmte, toen ze donderdag weer begonnen met 'Sluit haar op'. Hij maakte een bezwerend gebaar en zei: 'We gaan haar gewoon verslaan in november.'

Zo kon hij op een goed moment zijn presidentiële wijsheid tonen. Dat zal echter geen opmaat zijn naar een vriendelijker campagne. Trump suggereerde evengoed dat Clinton bloed aan haar handen heeft ('Haar nalatenschap: dood, verderf, terroristen en zwakte.') en betichtte Barack Obama van het zaaien van 'raciale verdeeldheid', wegens zijn opmerkingen over politiegeweld.

Clinton blijft dus de belangrijkste factor die de Republikeinen verenigt, en dat gaat ook weer via een doemscenario: een president Clinton die straks de vacatures in het Hooggerechtshof mag gaan vullen. Want dat was misschien wel de grootste angst die Trump de Republikeinen heeft ingeprent. Is zij straks degene die het Supreme Court met politiek-correcte progressieven mag gaan vullen?

Hij daarentegen kan straks ultraconservatieve rechters in het hoogste hof van Amerika benoemen, die het christelijk-orthodoxe gedachtengoed van conservatieve Republikeinen nog voor jaren zullen verdedigen.

Beeld afp

Daarmee, zo viel bij veel gedelegeerden te horen, bewijst Trump zich als echte Republikein. Tijdens de conventie werden een paar ouvertures gemaakt die modern overkwamen: Silicon Valley-investeerder en homo Peter Thiel riep op te stoppen met die 'domme' strijd over wie naar welke wc mag, dochter Ivanka Trump (die zich 'net als veel millenials Republikein noch Democraat' noemt) riep op tot gelijke salarissen voor vrouwen en betere kinderopvang, en Trump zelf nam de LHBT-gemeenschap in bescherming.

Maar tegelijkertijd koos Trump de conservatief Mike Pence als running mate en namen de Republikeinen een ultra-orthodox partijprogramma aan, en wil Trump dus opperrechters die het homohuwelijk gaan terugdraaien. Dat alles bij elkaar weegt voor veel conservatieve gedelegeerden zwaarder dan de vrijblijvende retoriek.

Het applaus was dan ook massaal, donderdag, hoe on-Amerikaans somber de toespraak ook getoonzet was. Alle onrust leek achter de rust. De vraag is nog wat alle Republikeinen die er níet waren ervan gaan denken (Jeb Bush!), maar Trump heeft voorlopig de orde hersteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden