Trump keert zich in tweets tegen verwijdering beelden uit slavernijtijd

Culturele oorlog over iconen van het Zuiden splijt VS in twee

President Trump heeft donderdag zijn afschuw en grote teleurstelling uitgesproken over het weghalen van omstreden standbeelden die verwijzen naar de slavernijtijd in een groeiend aantal staten. 'Het is triest om te zien hoe de geschiedenis en cultuur van ons land uiteen wordt gereten met de verwijdering van onze prachtige beelden en monumenten', twitterde de president.

Eerder deze week werd een beeld dat de Confederatie herdenkt neergehaald in Durham. Beeld AP

De campagne tegen de 'Confederate'-monumenten kreeg afgelopen weekeinde een nieuwe impuls na de rellen voor het behoud van een beeld van een Zuidelijke generaal uit de Amerikaanse Burgeroorlog, Robert E. Lee.

Trump vindt de verwijdering onnodig. 'Je kan de geschiedenis niet veranderen', betoogde hij. 'Maar je kan er wel van leren. Robert E. Lee, Stonewall Jackson, wie is de volgende, Washington? Jefferson? Zo stom.' Volgens de president verliezen de steden en parken ook 'aan schoonheid' door het weghalen van de beelden, hoe omstreden ze ook zijn.

Sinds de rellen dit weekeinde rond het monument van generaal Robert E. Lee in Charlottesville, Virginia, zijn in de VS zeker zes beelden opgeruimd. In Baltimore, Maryland, werden woensdagnacht vier beelden van hun sokkel getild. In Gainesville, Florida, werd het beeld van een Zuidelijke soldaat verwijderd. Een vergelijkbaar beeld werd maandag in Durham, North Carolina, door activisten omvergetrokken.

Meer beelden zullen naar verwachting volgen. Zo wil de Republikeinse gouverneur van Tennessee, Bill Haslam, in Memphis een buste van generaal Nathan Bedford Forrest laten weghalen, een oprichter van de Ku Klux Klan die betrokken was bij een bloedbad onder zwarte soldaten. Ook in Dallas, Texas, Lexington, Kentucky, en Jacksonville, Florida zijn er plannen.

Larry Hogan, de Republikeinse gouverneur van Maryland, zei dinsdag zich niet meer te verzetten tegen de verwijdering van een standbeeld van de 19de eeuwse opperrechter en slavernij-apologeet Roger Taney. 'De tijd is gekomen om duidelijk onderscheid te maken tussen het op gepaste wijze gedenken van ons verleden en het verheerlijken van de zwartste bladzijden daarvan.'

Er zijn meer dan 1.500 Confederate-monumenten in de VS, vooral in het zuiden. Volgens voorstanders gedenken ze helden uit de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865), waarin de afgescheiden zuidelijke staten vochten voor behoud van de slavernij, en spelen ze een belangrijke rol in het zelfbeeld van de mythische 'Old South'. Tegenstanders beschouwen ze als achterlijke symbolen van racisme en slavernij.

De culture war over de iconen van het Amerikaanse zuiden laaide in 2015 op. Toen werd na de moord door een blanke racist op negen zwarte kerkgangers in Charleston, South Carolina, na veel debat de Confederate vlag van het Capitool in de hoofdstad Columbia verwijderd. Datzelfde jaar kwam in Zuid-Afrika en Groot-Brittannië een beweging op die de verwijdering van standbeelden van Cecil Rhodes en andere symbolen van kolonialisme eiste.

Lees verder onder de foto.

Een Confederate-monument in Baltimore wordt dinsdagnacht weggehaald. Beeld AP

Het verwijderen van Confederate-standbeelden gaat niet vanzelf. Er zijn er tot nu toe pas negen weggehaald. Soms zijn ze opgeslagen, soms verplaatst naar een museum of een minder opvallende plek, soms voorzien van verklarende bordjes. New Orleans haalde ze net als Baltimore allemaal ineen keer 's nachts weg. De verhuizers waren in kogelvrije vesten gekleed.

President Trump suggereerde dit weekeinde dat de beeldenstorm een glijdende schaal van geschiedvervalsing is. 'Deze week is het Robert E. Lee, en (Thomas) 'Stonewall' Jackson gaat er ook al aan. Krijgen we volgende week George Washington, vraag ik me af, en Thomas Jefferson de week erna? Waar houdt het op?' Hij voegde toe: 'Je verandert de geschiedenis, de cultuur.'

Historici wezen hem in de The New York Times terecht. Door beelden aan te pakken verander je niet het verleden maar hoe we ons dat verleden herinneren, zei James Grossman van de American Historical Association. Volgens Harvard-hoogleraar Annette Gordon-Reed geeft het geen pas founding fathers van de VS als Washington en Jefferson, hoewel slavenhouders, op één lijn te zetten met afvallige generaals als Lee en Jackson die de VS juist wilden opblazen.

Lees verder onder de foto.

Betoging zondag bij het Confederate-monument in Washington. Beeld AFP / Getty Images

Onschuldig zijn de gewraakte beelden niet. Volgens Grossman dateren de meeste uit twee perioden: de jaren negentig van de 19de eeuw, toen in het zuiden de segregatie werd ingevoerd, en de jaren vijftig van de 20ste eeuw, toen het zuiden in verzet kwam tegen de zwarte burgerrechtenbeweging. Ze werden massaal geproduceerd als propaganda voor een fout verleden.

Trumps opmerkingen over de rellen in Charlottesville zullen volgens Yale-historicus John Fabian Witt de beeldenstorm slechts aanwakkeren. 'De president brengt historische monumenten meer in gevaar dan de demonstranten. De alt-right leidt tot een wereld waarin er meer druk is om beelden te verwijderen, niet minder.'

Lees meer over Charlottesville

Een special van Vice News over het geweld in Charlottesville legt bloot hoe normaal geweld is voor extreem-rechts. Dit stemt verdrietig en veroorzaakt woede, schrijft onze recensent. (+)

De drie dagen die het Donald Trump kostte om de racistische rechts-extremistische betogers in Charlottesville expliciet te veroordelen hebben er ook toe geleid dat drie belangrijke ceo's die hem adviseren zijn opgestapt.

Dreiging en tweespalt alom, het hangt in de lucht als een zware onweerswolk die langzaam voor de zon schuift. Er wordt gekeken naar Donald Trump. Heeft het iets te maken met zijn presidentschap?

'Onze stad is het toneel van haat geworden', constateert een verbijsterde inwoner. Bekijk in dit scrollverhaal de beelden van een gewelddadig weekend in het Amerikaanse Charlottesville.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.