Trump is de man geworden die hij niet wilde zijn: president van de wereld

De man van America First is met de aanval op een Syrische luchtmachtbasis geworden wat hij juist niet wilde zijn: president van de wereld. En dat brengt hem in conflict met Vladimir Poetin, stelt Bert Lanting.

Donald Trump houdt een toespraak waarin hij vertelt over het bombardement.Beeld afp

Met een regen van 59 kruisraketten op een luchtmachtbasis in Syrië heeft president Trump de prioriteitenlijst voor zijn regering in één klap op de kop gezet. Nog maar een week geleden keek de regering-Trump met heel andere ogen naar Syrië en de Syrische president Bashar al-Assad. Terwijl president Obama er steeds op hamerde dat de Syrische president het veld moest ruimen, leken Trump en zijn ploeg zich erbij te hebben neergelegd dat de VS niet om Assad heen konden.

'Vinden we dat Assad een hinderpaal is? Ja. Maar proberen we de hele tijd hem weg te krijgen? Nee', verkondigde Nikki Haley, de invloedrijke Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties.

Ook Trumps minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson liet doorschemeren dat de VS niet langer op het vertrek van Assad stonden. Tijdens een bezoek aan Turkije zei hij dat het Syrische volk over de toekomst van de president zou beslissen, precies de formulering die ook de Russen steeds gebruiken over hun bondgenoot.

'Vliegtuigen en brandstoftanks'

De aanval op de luchtmachtbasis van Shayrat was volgens legerofficials van de VS een reactie op de gifgasaanval die volgens Washington is uitgevoerd door de troepen van president Assad.

Volgens betrokkenen was de aanval een van de minst verstrekkende varianten. Het was gericht op vliegtuigen en brandstoftanks op de luchtmachtbasis waarvandaan maandag volgens president Trump ook de toestellen waren opgestegen voor de gifgasaanval.

De Russen, de bondgenoot van Syrië, bevestigden dat ze vooraf op de hoogte zijn gesteld. Daardoor konden zij hun manschappen en die van de Syriërs waarschijnlijk in veiligheid brengen.

Sean Spicer, Trumps trouwe woordvoerder, vatte de boodschap nog eens samen: 'Als het om president Assad gaat, is er een politieke werkelijkheid die we moeten accepteren.'

De koerswijziging met Obama sloot aan bij de boodschap die Trump tijdens de verkiezingscampagne steeds heeft uitgedragen: geen nieuwe geldverslindende militaire operaties meer in het Midden-Oosten, geen pogingen onwillige landen democratie bij te brengen en zo ver mogelijk wegblijven van het conflict in Syrië. In plaats daarvan moesten de VS zich concentreren op hun eigen belangen: het uitroeien van Islamitische Staat en andere radicaal-islamitische terreurgroepen. En, bekende Trump, eigenlijk was hij wel 'blij' dat Assad druk doende was met het 'afmaken van IS'.

Lees verder onder de graphic.

Khan Sheikhoun

De gifgasaanval in Khan Sheikhoun - vooral de aanblik van de gedode kinderen - deed de stemming in het Witte Huis compleet omslaan. 'Ik zal u vertellen dat die aanval op kinderen mij enorm heeft aangegrepen', zei Trump tijdens een persconferentie.

Trump verklaarde Obama meteen medeverantwoordelijk voor de aanval omdat deze bij een eerdere gifgasaanval in 2013 niet militair tegen Syrië had opgetreden, ondanks waarschuwingen met een 'rode lijn'. In plaats daarvan kwam Obama met Rusland overeen dat Syrië onder toezicht van de VN al zijn chemische wapens moest inleveren.

Destijds was ook Trump fel tegen militair optreden. 'Nog eens aan onze dwaze leider: val Syrië niet aan. Als je het doet, zullen er allerlei nare dingen gebeuren', waarschuwde hij Obama in een tweet.

Ditmaal liet hij zijn militaire adviseurs meteen plannen opstellen voor een strafexpeditie tegen Assad wegens het overschrijden van de 'rode lijn'. Ongetwijfeld speelde daarbij mee dat hij zijn kiezers wil laten zien dat hij er, anders dan Obama, niet tegenop ziet de knuppel te hanteren als hij wordt uitgedaagd. Trump houdt niet van verliezen. Met de aanval gaf hij tegelijkertijd een boodschap af aan Noord-Korea en andere vijanden van Amerika: je weet maar nooit wat die onberekenbare nieuwe bewoner van het Witte Huis gaat doen.

Lees verder onder de tijdlijn.

'Ook kinderen onder de slachtoffers'

Volgens een Syrische overheidsfunctionaris zouden er minstens zeven doden en negen gewonden zijn gevallen bij de aanval op Shayrat. Dat zei hij tegen het persbureau AP.

Het Syrische staatspersbureau SANA telde daarnaast ook negen burgerslachtoffers onder wie vier kinderen. Volgens SANA zijn de burgers gedood in dorpen rondom de basis. Ook zouden zeven mensen gewond zijn geraakt en huizen in de omgeving zwaar zijn beschadigd.

Bij de aanval werden de start- en landingsbanen, vliegtuigen en de brandstoftanks onder vuur genomen. Negen Syrische gevechtsvliegtuigen zouden zijn vernietigd.

Een Syrische vader kijkt naar de foto van zijn overleden zoontje dat samen met zijn moeder en tweelingzusje van 9 maanden oud zouden zijn omgekomen bij de gifgasaanval in Khan Sheikhoun.Beeld ANP

De vraag is natuurlijk of die onberekenbaarheid een strategie is of dat de raketaanval een emotionele opwelling was, zoals sommigen vermoeden. Hoe dan ook bestaat het gevaar dat het niet bij eenmalige operatie zal blijven en dat de VS ongewild worden meegezogen in het conflict. Wat als Assad zich voortaan onthoudt van het gebruik van gifgassen, maar wel vernietigende conventionele aanvallen begint tegen de bevolking die dekking heeft gezocht in de provincie Idlib? Kan Trump dat wel tolereren, nu hij zich heeft opgeworpen als de beschermer van onschuldige kinderen?

In ieder geval is de prioriteitenlijst van Trump opeens omgegooid. Net als zo veel presidenten vóór hem wilde hij zich vooral op het binnenlandse beleid richten, maar dan in extreme vorm: America First. 'Ik ben geen president van de wereld, maar de president van Amerika', verklaarde hij eerder deze week nog. In plaats van de mondiale straathoekwerker uit te hangen - volgens de Republikeinen de liefhebberij van Democratische presidenten - zou Trump eindelijk voor de belangen van de Amerikanen zelf opkomen.

Ingrijpen in Syrië, waarschuwde Trump tijdens de campagne, zou weleens op een Derde Wereldoorlog kunnen uitlopen, omdat de VS dan tegenover Rusland zouden komen te staan, 'een land waar kernwapens werken in plaats van praten'. Toch gaf hij het groene licht voor de strafexpeditie tegen de Syrische luchtmachtbasis, ook al was het risico nu groter dan in 2013, toen er nog geen Russische troepen in Syrië waren. Om een confrontatie met Rusland te voorkomen waarschuwde Washington de Russen via de afgesproken militaire kanalen dat er een bombardement op de luchtmachtbasis bij Homs zat aan te komen.

Confrontatie Poetin

Een gunstig teken is dat de Russen geen poging hebben gedaan de Amerikaanse kruisraketten te onderscheppen met de S-400 luchtdoelsystemen die ze in Syrië hebben geïnstalleerd, ook al zouden ze hooguit een handjevol hebben kunnen neerhalen. Voor de toekomst ziet het er minder gunstig uit: Moskou heeft meteen voorlopig een punt gezet achter de coördinatie met de Amerikanen om te voorkomen dat het per ongeluk tot een confrontatie komt.

Dat is een enorme tegenvaller voor Trump, juist nu door de VS gesteunde rebellengroepen zich opmaken voor een offensief tegen Raqqa, de hoofdstad van het door IS uitgeroepen 'kalifaat'. Trump heeft steeds gehoopt dat hij in samenwerking met Rusland - en onder de radar ook stiekem met het leger van Assad - met IS kan afrekenen. Als Amerikaanse vliegtuigen niet boven het gebied kunnen opereren, heeft het offensief weinig kans.

Ongetwijfeld zal minister van Buitenlandse Zaken Tillerson, die komende week een bezoek brengt aan Moskou, proberen president Poetin over te halen de coördinatie te hervatten. Maar Poetin weet dat hij sterker staat dan Trump. Terwijl Trump, net als Obama, beducht is om verwikkeld te raken in een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten, is Rusland wel bereid zijn militaire macht te gebruiken om Assad in het zadel te houden.

Emotionele toespraak van Trump op tv

Trump sprak na de aanval de Amerikanen toe via de televisie. Naar eigen zeggen zijn het de beelden van de Syrische burgerslachtoffers die hem in het hart raakten en zijn houding jegens Assad veranderden.

'De Syrische dictator Assad heeft een verschrikkelijke gifgasaanval uitgevoerd op onschuldige burgers. Het was voor velen een langzame en onmenselijke dood. Zelfs prachtige baby's zijn op gruwelijke wijze om het leven gekomen bij deze barbaarse aanval. Geen kind van God zou ooit zo; n horror moeten ondergaan. Hun dood is een schande voor de menselijkheid. Het is ook in het grootste belang voor de nationale veiligheid van de VS dat het gebruik van dodelijke chemische wapens aan banden wordt gelegd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden