Trump is bot en direct, maar toch kan dat nut hebben

Buitenlandanalist Ian Brzezinski over het ongewone presidentschap van een politieke alien

Washington is geschrokken van de schok-methoden van Donald Trump. Europa ook. Maar beoordeel hem niet alleen op zijn uiterlijk vertoon, zegt buitenlandanalist Ian Brzezinski. 'Hij wil alles anders doen. Maar kijk eens hoe hij uiteindelijk de Navo steunt.'

Foto Illustratie Javier Muñoz

Donald Trump ontwricht, polariseert en splijt zo'n beetje alles om hem heen: Amerika, zijn Republikeinse partij, de Democraten en de wereld. Hij is verslaafd aan aandacht, heeft een obsessie voor wat anderen van hem vinden, wil bewierookt worden als de grote leider en held, vertoont een hang naar het extreme en koestert generaals en sterke mannen.

Toch heeft het systeem het gehouden.

Is niet alles slechter dan onder Obama.

En gebeurt er zelfs iets goeds voor Europa, al weet het dat zelf nog niet omdat het gebiologeerd naar de stroom tweets staart.

Dit is het verhaal dat we te horen krijgen van Ian Brzezinski, boodschapper uit het Washington DC van Donald J. Trump. Al sinds zijn jeugd zit Brzezinski (54) daar boven op de macht en voelt hij van nabij de schokgolven die inbeuken op de gevestigde orde. Zijn zus Mika, die een politieke tv-show presenteert en een Trumpcriticus is, was doelwit van een tweet waarin Trump sneerde dat zij tijdens een bijeenkomst 'enorm bloedde na een facelift'. Broer Ian: 'Het was verschrikkelijk.' Maar anders dan Trump kan hij zich beheersen en houdt hij het bijna onmenselijk netjes: 'Het was bepaald teleurstellend dat een president van de Verenigde Staten zoiets deed.'

Ian Brzezinski, buitenlandanalist en gematigd Republikein Foto getty

En als het om presidenten gaat, weten de Brzezinski's waar ze het over hebben. Vader Zbigniew was een beroemd adviseur van Johnson en Carter. Zelf diende zoon Ian onder Bush jr. Een andere zoon was voor Obama ambassadeur in Zweden. De familie kent zijn presidentiële pappenheimers: de botte of sluwe boerenzonen, de oversekste vrouwenjagers, de paranoïde complotdenkers en de bekeerde ex-verslaafden. Geen menselijke zwakte was hun vreemd. Maar vraag Ian Brzezinski of Trump veel verschilt van zijn voorgangers en het antwoord is: 'Ja! Zonder meer.'

De buitenlandanalist en gematigde Republikein was pas in Den Haag om zijn ervaringen te delen met het ministerie van Buitenlandse Zaken en de veiligheidselite van de Atlantische Commissie. We spraken met hem over het ongewone presidentschap van een politieke alien.

4,8 miljard

4,8 miljard dollar kunnen de Verenigde Staten wat president Trump betreft op termijn uittrekken voor de verdediging van Europa, als dat continent zelf ook meer bijdraagt. Dat zou een verhoging zijn van 1,4 miljard dollar (ruim 1,1 miljard euro).

Hoe moeilijk is het voor Washington, zo'n onconventionele president?

'U zegt het vriendelijk. Zijn retoriek is onbesuisd, destructief en volslagen onverantwoordelijk. Deze president verdeelt de Amerikaanse samenleving, doet de Republikeinse partij scheuren en veroorzaakt zelfs tweespalt onder de Democraten door hen verder naar links te duwen. We beleven een periode van excessen en niemand weet waar dit op zal uitlopen.'

Is er een kans dat Trump zich zal matigen?

'Hij begon met een dystopisch wereldbeeld. De wereld bestond in die visie uit staten die de VS bedreigen en staten die de VS uitkleden. Hij schurkte aan tegen autoritaire leiders als Poetin, Xi Jinping en Duterte. Dat zaaide onrust bij Amerika's vrienden. Toch zie je, als je verder kijkt dan zijn retoriek en zijn tweets, enige verandering. Inmiddels heeft hij de bijstandsverplichting van Artikel V uit het Navo-handvest persoonlijk herbevestigd en noemt hij Rusland een dreiging.'

Een nieuwsuitzending in Seoul, Zuid-Korea. Foto ap

Uit overtuiging? Of is het zijn staf die een ijzeren ring vormt om hem heen?

'Met minister van Defensie Mattis, minister van Buitenlandse Zaken Tillerson, CIA-directeur Pompeo en nationale-veiligheidsadviseur McMaster heeft Trump een zeer sterk team van Atlantici samengesteld. Ten tweede was er een grote schoonmaak op het Witte Huis. Trump benoemde oud-generaal Kelly tot stafchef van het Witte Huis en ontsloeg allerlei alt-righttypes, zoals Steve Bannon, de man van het dystopische wereldbeeld. Daarnaast waren er reizen naar Brussel, Parijs, Warschau en Hamburg. Dat gaf hem een andere kijk op de werkelijkheid.'

Trump is dus in staat tot leren?

Brzezinski lacht. 'Niet dat hij gelijk een Eisenhower wordt. Maar kijk naar zijn politiek: hij wil niet langer meteen weg uit Afghanistan, maar pas als de klus is geklaard; hij hielp Iraakse steden te zuiveren van IS en hij bestookte Syrië met kruisraketten nadat Assad voor de tweede maal zenuwgas had ingezet. Die laatste actie liet zien dat Amerika Obama's aarzeling om geweld te gebruiken van zich heeft afgeschud.

'Afgezet tegen wat Trump zei in zijn campagne is hij een opmerkelijk internationalistische, activistische president.'

Trump houdt wel erg van in oorlog geteste generaals. McMaster, Mattis en Kelly zijn het geweest of zijn het nog. Pompeo komt van de militaire academie West Point.

'Trump zat als jongen op een militair internaat. Dat gaf hem respect voor Amerikaanse militairen. Generaals beschikken over veel ervaring, kennis en leiderschapskwaliteiten. Ze hechten sterk aan waarden. Daar is niks mee in wereld vol hybride dreigingen, maar er is nu wel een ongekende concentratie van generaals aan de top van de regering.'

Brzezinski merkt dat daarover ongerustheid bestaat in sommige kringen. Het woord 'over-militarisering' wordt gebruikt.

Generaal James Mattis. Foto reuters

Generaals zijn anders dan diplomaten of burgers.

'Amerikaanse militairen staan met één been buiten de maatschappij. Burgers hebben opvallend weinig contact met ze. Zij wonen en werken op afgelegen bases in Nevada of Georgia, hebben hun eigen scholen - het is bijna een eigen samenleving. Zij zijn patriottisch en sociaal conservatief. Maar dat betekent niet dat je ze er niet bij moet hebben. Zij zijn zeer toegewijd aan de rechtsstaat en de grondwet. Met Mattis, Kelly en McMaster staat het beste wat Amerika te bieden heeft aan de top van de regering.

Maar zijn het er niet te veel?

'Het is op het randje.'

Maakt het Pentagon de dienst uit in Washington?

'Mattis is de belangrijkste stem in de nationaleveiligheidsgemeenschap.'

Trump is gecharmeerd van generaals, maar ook van autoritaire leiders. Er is geschreven dat zijn visie op leiderschap is gevormd door de ervaringen die hij als jonge New Yorkse vastgoedman had met partijbazen in Brooklyn die dol waren op achterkamertjesdeals en die een honkbalknuppel achter hun stoel hadden staan om weerstand te breken.

Wil hij stiekem zijn zoals de autocraten?

'Weet ik niet. Wel is het schokkend om te zien hoe graag hij een persoonlijke relatie wil opbouwen met Poetin. Hij is onder de indruk van sterke mannen. Zie zijn tweets, zijn lichaamstaal als hij ze ontmoet. Maar opnieuw: hij zette wel zijn handtekening onder een wet in het Congres die nieuwe sancties tegen Rusland instelde vanwege Oekraïne.'

Is Trump een politicus?

'Geen beroepspoliticus, hij is een zakenman. Hij heeft grote moeite om zijn businessmodel uit de vastgoedsector toe te passen op het presidentschap.'

Kan dat?

'Iedereen die president wordt, betreedt nieuw terrein. De gouverneurs van de Amerikaanse staten zijn het best voorbereid. Zij weten wat het is om leiding te geven aan gedecentraliseerde bureaucratieën.

'Toen Trump aantrad, was hij niet de baas geweest van IBM of Ford, grote organisaties met tienduizenden werknemers, kantoren in het hele land en de wereld, een enorme juridische afdeling, zusterondernemingen, een raad van bestuur, aandeelhouders. Een raad van bestuur is als het Congres, de aandeelhouders zijn de kiezers.

'Trump kwam van een betrekkelijk klein bedrijf. Daaraan gaf hij met succes leiding, want hij is miljardair, dus hij deed iets goed. Maar zijn organisatie had weinig personeel. Zijn adviesgroep bestond uit een tiental mensen, van wie de helft familieleden.

'Dan komt hij ineens terecht in het Witte Huis en wordt hij geconfronteerd met ingewikkelde kwesties, explosieve sociale vraagstukken, dynamische en onvoorspelbare buitenlandse problemen. Dat moet gevoeld hebben alsof er een brandslang op hem werd gezet.'

Volgens de Democrate Nancy Pelosi was Trump volkomen onvoorbereid, wist hij niet wat hem wachtte. Alsof een nietmedicus ineens gevraagd wordt een hersenoperatie te doen.

Er moeten momenten zijn geweest dat hij dacht: waar ben ik aan begonnen?

'Verbijsterd moet hij zijn geweest. Zijn verkiezingscampagne was een groot succes. Dus het was niet zo verrassend dat hij dacht dezelfde tactieken te kunnen gebruiken in het presidentschap: tweets en geïmproviseerde verklaringen. Het had hem in het Witte Huis gebracht. De Republikeinse partij had een hele reeks zeer sterke kandidaten gehad, hij had ze allemaal verslagen. Hij had Hillary Clinton verslagen. Hij dacht dat hij daarmee zou kunnen doorgaan als president.'

Tegen Noord-Korea gaat hij voluit, dreigde met vuur en furie.

'Het is de politiek van de entertainer. De vroegere Amerikaanse president Theodore Roosevelt zei altijd: praat zachtjes maar houd een flinke stok achter de hand. Je organiseert vlootoefeningen, je stuurt onaangekondigd bommenwerpers de lucht in, maar je zegt niks. Je doet het gewoon. Je tegenstander ziet dat machtsvertoon en moet voor zichzelf uitmaken of hij je wil uitdagen.

'Trump is het tegendeel van Teddy Roosevelt. Hij is een entertainer. Hij wil een publieke reactie op zijn acties, hij wil worden geadoreerd, hij wil dat het publiek ziet dat hij de leiding heeft, actie onderneemt en een held is.'

Ietwat kinderlijk.

Brzezinski lacht: 'Ja, dat kun je zeggen. Hij had zijn show The Apprentice, organiseerde missverkiezingen, hij is geobsedeerd door wat de pers over hem schrijft. Hij wil worden bewonderd, dat is zijn grote drijfveer en daarin verschilt hij van al zijn voorgangers. Iedere politicus wil erkenning, anders wordt hij niet herkozen. Het punt is: wanneer wordt het obsessief?'

Reclame voor The Apprentice op de Trump Tower in New York. Foto ap

Hij blijft als president de man van de reality-tv?

Brzezinski beaamt dat en wijst op Trumps zucht naar extreme effecten.

'Op welke manier maakte hij een succes van The Apprentice? Door de kijkers te schokken. Het was geen saaie managementcursus. Nee, het was een show vol vernedering, plaatsvervangende schaamte en drama: 'Je bent ontslagen!' De deelnemers die werden uitgekozen om te worden weggestuurd, werden dat niet omdat zij daarvoor terecht in aanmerking kwamen, maar omdat ze garant stonden voor de hoogste shock ratings.'

U behoort tot het establishment in Washington. Kan het zijn dat iedereen nog moet wennen aan Trumps out-of-the-boxgedrag, zijn disruptie, de neiging alles anders te willen doen?

'Wanneer je iets opblaast omdat je een beter alternatief hebt, is dat goed. Bij disruptie omwille van de disruptie loop je het gevaar van destructie. Ik ben bang dat dit het geval is bij Trump.

'Daar staat tegenover dat bot en direct gedrag nut kan hebben. Als president kun je ook te diplomatiek en te vaag zijn. Zoals Obama. Die wist precies hoe hij de juiste dingen moest zeggen, hoe hij de Europese leiders gerust moest stellen. Zijn retoriek was geweldig. Maar hij trok elke Amerikaanse tank terug uit Europa. Na de Russische inlijving van de Krim in 2014 draaide hij iets bij en stuurde hij een pantserbrigade naar Oost-Europa.

'Trump gaat daar nu mee door. Hij heeft het Congres gevraagd het Amerikaanse budget voor de defensie van Europa met 1,4 miljard dollar (ruim 1,1 miljard euro) te verhogen tot 4,8 miljard per jaar. Er wordt gezegd dat hij een extra pantserbrigade wil sturen. Dat zou de Amerikaanse militaire aanwezigheid op tien tot twaalf bataljons brengen. Wat stellen de Europeanen er zelf tegenover? Vier gevechtsbataljons, waarvan het meer dan een jaar duurde om ze op de been te krijgen.'

Kun je zeggen: Obama slim, geweldige retoriek, maar voor Europa niet zo goed; Trump niet zo slim, slechte retoriek, maar beter voor Europa?

Brzezinski grinnikt. 'Zover wil ik niet gaan. Maar opnieuw: de Europeanen zouden minder over de tweets moeten jammeren en zich meer moeten richten op de concrete Amerikaanse steun voor de Navo.'

Is de conclusie dat het systeem nog steeds werkt, ook al was Trumps eerste jaar een dollemansrit?

'Ja, in zekere zin wel. Het ziet er niet fraai uit, er zijn veel vragen over waar Amerika naar toe op weg is, maar als je alleen kijkt naar de tweets en de verklaringen van de president, heb je niet het hele plaatje. Je kunt Amerika niet alleen afmeten aan die tweets.

'Er zijn die delen van de regering die zich gewoon hebben te houden aan de grondwet. Er is de bureaucratie. Er is het Congres. Er is de Amerikaanse bevolking. In de dertig jaar dat ik werk op dit terrein heb ik in het Congres niet zoveel steun voor de Navo gezien. De steun onder de Amerikaanse bevolking is gestegen naar 68 tot 70 procent.

'Een belangrijke boodschap voor de Europeanen is: naast Trumps retoriek zijn er zijn acties. We doen in Oost-Europa meer dan de West-Europeanen.'

Amerikaanse mariniers in Bulgarije. Foto epa

Één jaar Trump

Media over één jaar Trump
Donald Trump is een jaar president van de VS, aanleiding voor terugblikken door media en columnisten. Was het wel zo erg als velen vreesden?

Alle dagen in het nieuws
Na zijn inauguratie op 20 januari 2017 heeft Donald Trump op alle mogelijke manieren het beeld bepaald. Scroll hier door de opvallendste beelden.

Raad Trumps cijfers
Een jaar is Donald Trump nu president van Amerika. Hoeveel daalden zijn waarderingscijfers, hoeveel illegalen zette hij uit en hoeveel gingen de belastingen omlaag? Raad het zelf, in deze quiz.

Trumpfilter
Nieuws over Donald Trump: we kunnen ons voorstellen dat het nogal overdadig overkomt. Daarom verdelen we het in verschillende categorieën. Wat is echt belangrijk, wat eigenlijk gewoon business as usual en wat is vooral afleiding?

Trump zou alles anders gaan doen,
wat is daarvan terecht gekomen in zijn eerste jaar?
Amerika-correspondent Michael Persson maakt de balans op.

Beoordeel Trump niet alleen op zijn uiterlijk vertoon, zegt buitenlandanalist Ian Brzezinski. 'Hij wil alles anders doen. Maar kijk eens hoe hij uiteindelijk de Navo steunt.'

Kellyanne Conway is altijd bereid voor Trump in de bres te springen. En ze zit nog steeds in het Witte Huis, ergens. Een profiel.

Loes Reijmer duikt in het taalgebruik van Trump op Twitter, en ontdekt dat dit eigenlijk best aardig is, op een bepaalde manier.

Trump maakt ook op het gebied van de rechtspraak haast met het afbreken van de erfenis van Obama. Hij schuift in hoog tempo door en door conservatieve rechters naar voren.