Analyse Congresverkiezingen VS

Trump had het niet beter kunnen verzinnen, die karavaan van Latino’s

Hondurese migranten op weg naar de Verenigde Staten op 19 oktober 2018. Beeld EPA

Trump melkt het thema immigratie opnieuw uit in aanloop naar de midterm verkiezingen. De ‘karavaan’ uit Honduras is voor hem een godsgeschenk.

Hij had het niet beter kunnen verzinnen, die karavaan van latino’s. Een colonne van zevenduizend figuurtjes die over wegen en bruggen, op vlotjes en vrachtwagens, ogenschijnlijk onstuitbaar opstomen naar het beloofde land, Amerika. Het land dat in zijn ogen alleen voor Amerikanen is bedoeld. 

‘Het is een aanval op ons land’, zei Donald Trump maandag tegen 18 duizend uitzinnige Texanen in een stadion in Houston. ‘In die karavaan zitten een paar heel slechte mensen en dat kunnen we ons land niet aandoen.’ Hij sprak over ‘gevaarlijke criminelen en onbekende types uit het Midden-Oosten’ die zich in de stoet zouden hebben gemengd. Plus: ‘Ik denk dat de Democraten er iets mee te maken hebben.’

Zo stopte hij zijn favoriete vijanden in één handzaam beeld, een foto omlijst door opflikkerende alarmlichten: Aanval! Bedreiging! Gevaar! Als dat de kiezers niet wakker schudt.

Met zijn ongefundeerde retoriek – er zijn geen aanwijzingen dat de stoet van politieke en economische vluchtelingen door moslimextremisten als dekmantel wordt misbruikt of dat de stoet door de Democraten is georganiseerd – heeft de Amerikaanse president de aanstaande verkiezingen gereduceerd tot een klassiek thema: angst. Een slechte raadgever maar een prima drijfveer, zo bleek twee jaar geleden, toen meer Amerikanen dan verwacht de deur uit gingen om hun stem uit te brengen op de man die de door hemzelf aangewakkerde angst zou wegnemen.

Mexicaanse verkrachters

Dat het thema opnieuw zo prominent wordt omarmd, zegt veel over de thema’s die niet zo’n belangrijke rol spelen. Drie jaar geleden begon Trump zijn campagne met authentiek populistische beloften. Ja, de Mexicanen waren allemaal verkrachters en er moest een muur komen om die tegen te houden. Maar ook beloofde hij hogere lonen, goedkopere medische zorg, minder overdosisdoden, een betere infrastructuur – beloften die de lagere middenklasse ten goede zouden komen die al jaren was verwaarloosd. Presidentskandidaat Trump spiegelde zich zelfs aan president Roosevelt: investeren zou hij, geld uitgeven. Het kreupele Amerika zou er weer bovenop komen.

Ja, Trump rekent zich een paar verdiensten toe. De werkloosheid ligt op een recordlaag niveau en de economie groeit door. Met zijn importtarieven en verbeterde handelsverdragen is hij zijn protectionistische belofte nagekomen, al is het effect daarvan, behalve hogere kosten voor consumenten, nog niet duidelijk.

Maar president Trump zorgde, als een klassieke Republikein, vooral goed voor de bovenklasse. Ja, er is een belastingverlaging geweest die ook de hardwerkende Amerikaan een paar tientjes extra geeft – maar de ingreep komt vooral de rijken en het bedrijfsleven ten goede. De gezondheidszorg is alleen maar duurder geworden, de opioïde-epidemie woekert voort, en de wegen zijn nog even slecht.

Dus is het prettig dat hij, met hulp van zijn hardrechtse adviseur Stephen Miller, nog steeds op zondebokken kan wijzen. Immigranten. Moslims. Democraten. Na twee jaar waarin het land verder is gepolariseerd, is het venijn alleen maar feller geworden.

Xenofobische verzinsels

Terwijl de Republikeinen in 2015 en 2016 nog geschokt reageerden op Trumps xenofobische verzinsels, gaan ze er nu in mee. Islamofobie is een geaccepteerde tactiek: in Californië, Ohio en Virginia insinueren Republikeinse congreskandidaten dat hun Democratische tegenstrevers terroristische banden hebben – bijvoorbeeld omdat een van hen Engels heeft gegeven op een islamitische school. Dit zijn geen marginale kandidaten; de spotjes worden gemaakt door een politiek actiecomité dat is gelieerd aan de Republikeinse partijleider Paul Ryan.

Onder Trump, die zich maandag expliciet afficheerde als ‘nationalist’, proberen de Republikeinen meer dan ooit hun patriottisme te monopoliseren. Ook al deporteerde zijn voorganger Obama een paar miljoen illegale immigranten, toch zegt Trump dat de Democraten de grenzen willen opengooien. Democraten worden voor verraders en communisten uitgemaakt, die een ‘Venezuela’ van Amerika willen maken.

Dat hij daarbij nogal los met de waarheid omgaat doet Trump weinig; hij ziet zijn leugens vooral als instrument. Trump zei maandag geen spijt te hebben van zijn bewering, twee jaar geleden, dat de vader van zijn toenmalige tegenstander Ted Cruz betrokken was bij de moord op Kennedy. ‘Het heeft heel aardig gewerkt.’

Hatecrimes

Dat Trump met zijn angststrategie het enthousiasme onder delen van het electoraat heeft aangewakkerd, is duidelijk: zijn populariteit staat op het hoogste niveau (47 procent, volgens NBC/WSJ deze week) in twee jaar. Xenofobie, al ruim drie eeuwen een sudderende onderstroom in de Amerikaanse samenleving, komt de laatste twee jaar ook weer wat vaker tot uitbarsting, met een lichte stijging van het aantal gevallen van hatecrimes tegen latino’s en zwarten.

Tegelijkertijd is er ook een ander Amerika, een Amerika dat immigranten wel waardeert. Volgens onderzoeksbureau Pew is het aantal Amerikanen dat vóór (legale) immigratie is dit jaar op het hoogste niveau beland sinds 2001: 38 procent vindt het huidige niveau van immigratie prima, 32 procent wil zelfs meer. Deze kosmopolitische Amerikanen gaan ook naar de stembus.

Het deel van de Amerikanen die minder, minder willen is gedaald van 53 naar 24 procent. Daar kunnen natuurlijk kanttekeningen bij worden gezet: het is goed mogelijk dat mensen die de grenzen dicht willen, ook vaker de deur dichtgooien voor enquêteurs. Trumps succes twee jaar geleden was op die verborgen Amerikanen gebaseerd, die in veel grotere getale naar de stembus gingen dan de peilers hadden gedacht.

De vraag is nu: gaat dat weer gebeuren?

Trump eiste de afgelopen dagen vergeefs dat de Midden-Amerikaanse landen en Mexico de karavaan zouden tegenhouden. Maar wil hij dat echt? Als ze zo doorgaan zullen de migranten vlak voor de verkiezingen bij de grens aankomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden