AnalyseVoorrechten techbedrijven

Trump gaat met gestrekt been in op techbedrijven

Beeld Getty

Per decreet wil president Trump techbedrijven als Twitter, Google en Facebook aanpakken. Hun bijzonder lucratieve wettelijke uitzonderingspositie wordt van alle kanten onder vuur genomen. Niet alleen door Trump.

De timing kon niet beter voor Donald Trump. Kort nadat Twitter de president op de vingers tikte vanwege een aantal tweets kondigde hij harde actie aan. Ook dat deed hij op Twitter, uiteraard in hoofdletters. Volgens Trump belemmert Twitter de vrijheid van meningsuiting door onder zijn twee tweets linkjes te plaatsen naar feitelijke informatie.

Het bleef niet bij woedende tweets op Twitter. Via Trumps woordvoerder werd donderdag duidelijk dat er een decreet aankomt met grote gevolgen voor de techbedrijven. Met dat later op de dag ondertekende decreet wil hij sociale media als Twitter en Facebook aansprakelijk wil maken voor de inhoud op hun sites. Sociale media genieten nu nog rechtsbescherming tegen klagers over materiaal dat gebruikers op hun netwerken plaatsen. 

Wat Trump betreft komt er een einde aan de voorrechten die techbedrijven nu genieten. Beeld AFP

Uitzondering

Die gaan terug tot een wet uit 1996, toen Facebook, YouTube of Twitter nog helemaal niet bestonden. Techbedrijven kregen toen een uitzonderingspositie: ze waren mediabedrijf noch telecombedrijf. In dit grijze gebied hoeven ze niet of nauwelijks verantwoording af te leggen wat er op hun platformen gebeurt, wat mediabedrijven wel moeten. Tegelijkertijd zijn ze ook weer geen neutraal doorgeefluik zoals, in Nederland, KPN. Met andere woorden: Facebook en consorten bepalen zelf de regels wat er op hun platformen gebeurt en hoe de berichten, foto’s en video’s worden gerangschikt en gemodereerd.

Als het aan Trump ligt, is dit feest voorbij. ‘Republikeinen hebben het gevoel dat socialemediaplatforms conservatieven de mond snoeren. We gaan hen stevig reguleren of sluiten omdat we dit nooit kunnen toestaan’, schreef Trump woensdag op Twitter. Het is een veelgehoorde klacht aan de rechterzijde van het politiek centrum: de linkse techbedrijven plegen censuur en smoren het conservatieve geluid.

Van beide kanten onder vuur

Dezelfde techbedrijven liggen ook onder vuur vanaf de andere kant, de Democraten. Zij vinden dat Silicon Valley zijn verantwoordelijkheden niet neemt en onvoorstelbare hoeveelheden geld verdient zonder dat ze haat, nepnieuws en terroristische propaganda aanpakt. Kortom: dat ze juist te weinig doen. 

Door de gunstige wettelijke uitzonderingspositie kunnen techbedrijven hier niet voor worden aangepakt. Er staat dus nogal wat op het spel, zegt José van Dijck, universiteitshoogleraar media en digitale samenleving aan Universiteit Utrecht. ‘Die wet is fundamenteel voor hun bewegingsvrijheid. De techbedrijven hebben de afgelopen decennia volop geprofiteerd van de juridische leemte waarin ze zich begeven.’ 

En, zegt Van Dijck, ze doen er alles aan om die tussenruimte te kunnen blijven innemen: ‘De techbedrijven hebben zichzelf ingegraven om deze voorkeurspositie te behouden. Zij bepalen ieder hun eigen regels voor wat er op hun platformen gebeurt, niemand anders.’

Het is precies de reden dat bijvoorbeeld Facebook zo gebrand is op zelfregulering. Onlangs nog richtte het bedrijf een toezichtsorgaan op waar consumenten kunnen aankloppen als ze het niet eens zijn met een beslissing van Facebook over een verwijderd bericht.

Spagaat

Volgens Van Dijck zijn de huidige smaken ‘mediabedrijf’ en ‘telecombedrijf’ beide bijzonder onaantrekkelijk. Het eerste vanwege de verantwoordelijkheden die erbij komen kijken. Het tweede omdat de platformen dan helemaal geen controle meer hebben over gebruikerscontent. Net als KPN of TNT Post zullen ze zich dan immers niet meer mogen bemoeien met de inhoud. ‘Dat is funest voor hun lucratieve verdienmodel van gepersonaliseerde advertenties’, aldus Van Dijck.

Ze zitten hoe dan ook in een spagaat: Democraten klagen dat ze te weinig doen, Republikeinen dat ze te veel doen. Van Dijck: ‘Ze hebben alleen maar te verliezen.’

Willekeur

Dat denkt ook jurist Christiaan Alberdingk Thijm: ‘Niet alleen in de Verenigde Staten, ook in Europa hebben de techbedrijven een uitzonderingspositie. En ook hier staat die onder druk. Ze worden nu echt van alle kanten aangevallen.’ 

De huidige wetten komen volgens Alberdingk Thijm uit een tijd dat het logisch was om techbedrijven niet verantwoordelijk te houden voor wat er op hun platformen gebeurde, alleen al omdat dat technisch niet kon. ‘Dat is moeilijk vol te houden. Facebook en Google hebben dankzij kunstmatige intelligentie beter zicht op de inhoud.’

De motieven van Trump hebben ondertussen niets te maken met het algemeen belang, vermoedt Alberdingk Thijm: ‘Dit riekt naar willekeur. Trump wil zijn eigen belangen beschermen en dat is laakbaar.’

Twitter heeft het Trump met zijn laatste ingreep gemakkelijk gemaakt: ‘Door linkjes bij de tweets van Trump te plaatsen, laten ze zien dat ze inderdaad weten wat er op hun platform gebeurt. Bovendien doet Twitter actief mee met de discussie. Ik had dit advies niet gegeven.’

Scheidsrechter

Die mening lijkt ook Facebook-topman Zuckerberg te hebben. In een interview met Fox News herhaalde hij maar nog eens dat sociale media niet op de stoel van de scheidsrechter moeten gaan zitten. Verder uitte Zuckerberg zijn zorgen: ‘Het censureren van sociale media is niet de juiste reactie voor een overheid die zich zorgen maakt om censuur.’

Maar dat is voor Van Dijck te makkelijk: ‘Ze kunnen niet van twee walletjes blijven eten en zich onttrekken aan regels.’ Zelfregulatie, met per bedrijf een wirwar aan eigen regeltjes, is volgens haar nauwelijks effectief. Betere regelgeving, zowel in Europa als in de VS, lijkt hoe dan ook onvermijdelijk voor de techsector.

Meer over de macht van de techbedrijven

De oude idealen van het vrije en democratische internet zijn uitgedraaid op een geoliede monopoliemachine.

Nee, zo had Tim Berners Lee het in 1989 niet bedoeld toen hij het World Wide Web ontwierp: enkele grote techbedrijven die de dienst uitmaken. Nu wil hij de macht teruggeven aan de consument.

Het speelkwartier voor Big Tech is voorbij: Amazon, Google, Facebook en Apple ook in VS onder vuur

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden