Trump en conservatief Amerika nemen FBI onder vuur: welk kopstuk moet nu het veld ruimen?

Koppen rollen er al een tijdje in Washington. De laatste tijd is daarbij vooral de FBI doelwit. Want voor Trump en de andere Republikeinen is het roemruchte Bureau een bedenkelijk, om niet te zeggen vijandig bolwerk van Democraten.

Andrew McCabe (midden, paarse stropdas) onder politiebegeleiding. Beeld afp

Het lijken allemaal van die brave juristen, die mannen van de FBI en het ministerie van Justitie - maar ondertussen. Ze vormen een deep state. Een geheim genootschap. De lange arm van de Democraten. Een bolwerk tegen Trump. Ze zijn de Feds.

Het historische conservatieve wantrouwen jegens de hoogste landelijke wetshandhavers is de afgelopen weken opnieuw tot uitbarsting gekomen. Verdachtmakingen, het ontslag van een onderdirecteur, een geheim document vol aantijgingen, een 'schandaal groter dan Watergate', volgens de commentatoren op Fox News. Een diepe argwaan vanuit het hart van Amerika komt ineens samen met een acute behoefte van het Witte Huis om het onderzoek naar de Russische inmenging in de verkiezingen in diskrediet te brengen. De FBI heeft het gedaan.

Onder vuur

De Republikeinse partijleider Paul Ryan wil een zuivering van de FBI. 'Er komt een grote schoonmaak op het Bureau aan', citeerde onderzoeksjournaliste en Fox News-commentator Sara Carter dinsdag een van haar bronnen.

Het Bureau. De Feds. Wie weleens een Amerikaanse politiefilm ziet, weet dat dit de bureaucraten zijn die altijd in de weg lopen. Studentjes met brillen die beter een typemachine hanteren dan een pistool. De plaatselijke agent - een tikkie verlopen en triggerhappy - lost de zaak wel op zijn eigen manier op. Ook Donald Trump ziet liever iemand als Joe Arpaio, de sheriff in Arizona die de wet aan zijn laars lapte maar gratie kreeg, dan James Comey, die FBI-baas die meer van regeltjes hield dan van de president.

De FBI ligt nu onder vuur als nooit tevoren. De directe aanleiding is een document van vier velletjes, opgesteld door het Republikeinse Congreslid Devin Nunes, waarin hij een samenvatting geeft van geheime informatie over het onderzoek naar Russische inmenging in de verkiezingen (het Congres doet zijn eigen onderzoek, los van Robert Mueller). Uit dit memo zou blijken dat de FBI steken heeft laten vallen bij het afluisteren van de van spionage verdachte Trump-medewerker Carter Page.

Het is een detail, maar in Republikeinse ogen komt hiermee het hele Russische onderzoek op losse schroeven te staan. Het lijkt op een rechtszaak waarin advocaten de verdachte op basis van procedurele fouten proberen vrij te krijgen. Dat er toch echt een bank is beroofd, doet er dan niet meer toe.

De redenering is als volgt. Het afluisterverzoek van de FBI, in het najaar van 2016 voorgelegd aan een zogeheten Fisa-rechtbank, zou zijn gerechtvaardigd met informatie uit het Steele-dossier, het beruchte rapport van een voormalige Britse spion naar de Russische banden van Trump - met onder meer een beschrijving van plasseks in Moskou. Omdat dit wiebelige rapport (lang niet alles is bevestigd) is gefinancierd door de Democratische partij, zien Republikeinen hierin bewijs dat de FBI gestuurd wordt door de Democraten.

Twee belangrijke tegenwerpingen staan waarschijnlijk niet in het memo. Ten eerste was het Steele-rapport niet de enige bron waarop de FBI zijn afluisterverzoek baseerde (de andere bronnen zijn geheim, en kunnen dus niet worden geopenbaard). Ten tweede werd Page al sinds 2014 afgeluisterd, omdat hij als bankier in Moskou verdachte contacten had met het Kremlin.

Vrijgeven van het memo

Ook zou je je kunnen afvragen waarom de Republikeinen, als zij zo'n belang hechten aan de burgerrechten van Carter Page, in januari vol overtuiging stemden voor een uitbreiding van deze afluisterbevoegdheden.

De Republikeinen in het Congres stemden maandag voor vrijgave van dit door henzelf opgestelde memo. Trump zou het gisteravond direct na zijn State of the Union ('troonrede') vrijgeven.

Opvallend is de rol van het ministerie van Justitie. Dat zei vorige week dat het vrijgeven van het memo (en daarmee geheime informatie) 'buitengewoon roekeloos' zou zijn. Daarmee komt minister Jeff Sessions mogelijk tegenover Trump te staan, wat tot hernieuwde animositeit kan leiden.

Clintons e-mailaffaire

Er is nog een tweede granaat die in de FBI-burelen gaat ontploffen. Dat is een intern onderzoek naar de manier waarop de FBI onderzoek heeft gedaan naar de e-mailaffaire van Hillary Clinton. Dit rapport komt waarschijnlijk pas in maart uit, maar een concept werd zondag al gezien door FBI-directeur Christopher Wray. En wat hij las was 'zorgwekkend', zo schreef The New York Times.

Wie komen er door dit alles in de vuurlinie te liggen? De eerste was FBI-onderdirecteur Andrew McCabe, die maandag opstapte, onder druk van Wray. McCabe lag al maanden onder vuur, onder meer van Trump, omdat zijn vrouw een Democraat is die geld heeft gehad van een Democratisch fonds. McCabe zou in maart met pensioen gaan, maar dat is vervroegd. McCabe zou er vooral in het interne FBI-onderzoek slecht zijn uitgekomen. Conservatief commentator Sara Carter suggereerde op Fox News dat hij zijn agenten zou hebben gevraagd hun getuigenverhoren te herschrijven, wat een doodzonde zou zijn.

Doofpot

De volgende is Rod Rosenstein, onderminister van Justitie, die betrokken zou zijn bij de in het Republikeinse memo genoemde Fisa-aanvragen. Trump ziet het memo als mogelijke stok om Rosenstein mee te slaan, meldde The Washington Post dit weekend. Omdat Rosenstein ook eindverantwoordelijk is voor het onderzoek naar de Russische inmenging in de verkiezingen en eventuele belemmering van de rechtsgang door Trump, zou zijn ontslag ruimte maken voor iemand die meer op de hand van de president is.

Deze functie is belangrijk: Rosenstein (of diens opvolger) zal uiteindelijk moeten beslissen wat er gaat gebeuren met het rapport van speciaal onderzoeker Mueller. Hij kan besluiten tot een aanklacht (onwaarschijnlijk), maar ook tot het opbergen van het rapport in een diepe la. En als hij het rapport wel openbaar maakt, maar zelf politiek beschadigd is, kan dat de conclusies ondergraven.

Dat lijkt het belangrijkste doel van de Republikeinen: het ongeloofwaardig maken van de FBI. In Republikeinse ogen bewijst een foutje bij een Fisa-aanvraag meteen de corruptie van de hele dienst. Dat het FBI-directeur James Comey was die vlak voor de verkiezingen het onderzoek naar Hillary Clinton heropende - wat haar mede het presidentschap kostte - doet er in deze theorie niet toe. De Feds hebben het gedaan.

Rod Rosenstein Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden