Trump dringt aan op VN-hervormingen en krijgt in New York beleefd applaus

Dinsdag begint de Algemene Vergadering van de VN in New York. Als opmaat nam de Amerikaanse president maandag al deel aan een bijeenkomst over verbetering van de organisatie. En kreeg applaus.

Trump maandag bij een sessie van de Verenigde Naties in New York over organisatorische hervormingen. Aan zijn rechterzijde VN-chef Guterres.Beeld Kevin Lamarque / Reuters

Donald Trump kan dus ook dingen zeggen waar iedereen het mee eens is. Maandag hield hij bij de Verenigde Naties in New York een kort pleidooi voor hervormingen. Dat was zo algemeen dat de bijbehorende verklaring al door 128 landen is ondertekend. Zo kreeg de Amerikaanse president eigenlijk voor het eerst breed internationaal applaus.

De speech was een voorafje voor het hoofdgerecht dat dinsdag wordt opgediend: Trumps toespraak voor de Algemene Vergadering, de jaarlijkse bijeenkomst waarop leiders aller landen zich verzamelen in het hoofdkwartier van de VN en een minuut of tien krijgen daar hun zegje te doen. Het is Trumps debuut op dit wereldpodium, waar hij tijdens de campagne en in de eerste maanden als president graag op inhakte - onder andere met het dreigement dat hij zou ophouden met betalen.

'Geweldige doelen'

Maar Trump had maandag zijn bijl thuis gelaten. Gezeten tussen secretaris-generaal António Guterres en de Amerikaanse VN-gezant Nikki Haley las Trump een verklaring voor die elke president had kunnen voorlezen. Hij noemde het 'een grote eer' om daar te zijn, en had het over de 'waarden van de VN', de 'geweldige doelen' die ook Amerika deelt. Alleen moet het allemaal efficiënter en resultaatgerichter.

Nederlandse diplomaten grapten dat zelfs minister Bert Koenders een feller verhaal zou hebben gehouden.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, ook aanwezig bij de toespraak van Trump, toonde zich blij verrast met de in zijn ogen 'heel gematigde' speech. 'Trump wil dat de VN niet kleiner of groter wordt, niet duurder of goedkoper, alleen maar beter. Daarmee schaart hij zich echt achter de hervormingen van Guterres. Trump is schoorvoetend in de richting van de VN opgeschoven.'

Tot dusver waren Trumps bewegingen op internationale bijeenkomsten veel wilder. Bij de G20 en de Navo dit voorjaar liet Trump zijn internationale partners (verbaal) in de steek, schoffeerde hij andere gasten door ze opzij te duwen en isoleerde hij zichzelf door in een golfkarretje achter de andere, wandelende wereldleiders aan te rijden.

Trump beledigde de VN bij eerdere gelegenheden door te zeggen dat de organisatie 'geen vriend is van de democratie', en 'geen vriend van de vrijheid', maar 'gewoon een clubje voor mensen om samen te komen, te praten en een gezellige tijd te hebben'. Het toppunt van het Amerikaanse isolationisme kwam in juni, toen Trump aankondigde zich terug te trekken uit het onder auspiciën van de VN gesloten klimaatakkoord van Parijs.

Vaak was er naast Trump een tweede geluid te horen, van minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, minister van defensie Jim Mattis, veiligheidsadviseur Herbert McMaster en VN-gezant Nikki Haley. Tillerson probeerde Trumps ruzies met Qatar en Mexico te sussen, Mattis en McMaster overtuigden hem ervan dat de Amerikanen in Afghanistan moeten blijven, en Haley is het op veel vlakken van buitenlandse politiek regelrecht met Trump oneens.

Die tegenstrijdige geluiden leidden maandenlang tot verwarring. Wat willen de Amerikanen nou echt? Wie heeft het laatste woord? Maar de laatste maanden lijkt er iets van convergentie plaats te vinden, en die lijnen leiden eerder naar de adviseurs van de president dan naar de president zelf.

President Trump neemt het applaus graag in ontvangstBeeld afp

Grote draai in dossier-Afghanistan

Zo bracht persbureau AP maandag het verhaal van een belangrijke bijeenkomst in de zomer, toen Trump in 'De Tank', een kamer zonder vensters in het Pentagon, door zijn ministers Mattis en Tillerson werd bijgeschoold in Amerikaanse interventies en het nut van Amerikaanse militaire aanwezigheid in de wereld. De les leidde ertoe dat Trump een grote draai maakte in het dossier-Afghanistan: hij kondigde aan dat de Amerikaanse troepen daar zouden blijven en zich niet zouden terugtrekken zoals hij tijdens de campagne had beloofd. In de weken na het lesje interventiepolitiek nam Trump ook afscheid van Stephen Bannon, de man die met zijn hartgrondigde nationalisme een aanjager was geweest van de America First-politiek van Trump.

Ook Nikki Haley is een belangrijke factor. De oud-gouverneur van South Carolina heeft sinds haar aanstelling in februari felle kritiek geuit op Rusland, is een groot voorvechter van mensenrechten, heeft opgeroepen tot het afzetten van Bashar al-Assad in Syrië en heeft gezegd dat klimaatverandering 'reëel' is. Daarmee lijkt ze veel meer op de internationalistische haviken zoals je die ook in het kabinet van George W. Bush en Barack Obama (zoals Clinton) kon aantreffen.

Nederlandse VN-diplomaten zeiden al dat ze eerder naar Haley luisteren dan naar Trump. Met haar en de rest van de Amerikaanse delegatie zijn goede contacten opgebouwd. Ook al zijn ze het over onderdelen oneens (internationale handel, klimaatbeleid), er valt wel met hen te praten. Diplomaten in Washington zijn nog niet zo ver met hun tegenhangers daar.

Ondanks haar onafhankelijke koers weet Haley als een volleerd diplomaat Trump te vriend te houden, onder meer door hem alle eer te gunnen van haar diplomatieke successen. Tijdens een persconferentie vrijdag, voorafgaand aan deze VN-week, gaf ze haar baas bij voorbaat een schouderklopje. 'Persoonlijk denk ik dat hij de juiste mensen een tik geeft en de juiste mensen omhelst', zei ze. 'En zo zorgt hij ervoor dat de VS er heel erg sterk uitkomen.'

In zijn speech dinsdag zal Trump waarschijnlijk fel uithalen naar Noord-Korea, Iran en Venezuela. Trump zal het daarnaast hebben over soevereiniteit en het afrekenen op resultaten, hebben zijn medewerkers gezegd. Dat hij tikken kan uitdelen is duidelijk; de vraag is nu wie hij gaat omhelzen, behalve Amerika zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden