Trump als president: vergaat de wereld of valt het mee?

Afgaande op Trumps beloften en uitlatingen tijdens de verkiezingscampagne, valt er een zwart en een iets optimistischer scenario te schetsen over wat de wereld te wachten staat.

Donald Trump spreekt, geflankeerd door zijn familie, zijn supporter toe tijdens de verkiezingsnacht in New York, 9 november. Beeld afp

Zwart scenario

De eerste slachtoffers van de dadendrang van Trump liggen voor de hand. Het klimaatakkoord van Parijs, bedoeld om de opwarming van de aarde tot 2 graden te beperken, gaat eraan. De president-klimaatscepticus gaat niet meedoen aan die 'peperdure opwarmingsonzin', ook al heeft zijn voorganger de ratificatie van het verdrag al in werking gesteld.

De Amerikaanse bijdragen aan VN-klimaatprogramma's gaan naar nul. Trump gaat verder een streep zetten door de afspraken met Iran over kernwapens, waar twaalf jaar aan is gewerkt, in zijn woorden 'een van de ergste deals die ik ooit heb gezien'.

Fundamenteler is dat de naoorlogse architectuur van de wereldorde onder zijn presidentschap op zijn grondvesten zal schudden. 'De VS kunnen niet de politie van de wereld zijn', vindt hij. Het grote Amerikaanse terugtrekken uit de wereld, ingezet in het Midden-Oosten, krijgt in Europa en Azië een vervolg. De gevolgen: Europese landen zullen hun defensiebudgetten substantieel moeten verhogen, wanneer de Amerikaanse troepen vertrekken. Bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid zijn voor de financiering nodig, wat de populistische partijen in Europa in de kaart speelt.

Teruggeworpen op hun eigen lot en onderling verdeeld kunnen Europese landen niet voorkomen dat Rusland zijn invloedsfeer uitbreidt. Oekraïne en de Baltische republieken dreigen daar weer onder te vallen, tot grote angst van Polen. In Azië profiteert vooral China van de Amerikaanse terugtrekking. Zonder Amerikaanse steun worden Japan en Zuid-Korea door een assertief China in het nauw gedreven.

Amerika heeft gekozen: Donald Trump wordt de 45ste president van de Verenigde Staten. Wie waren de stemmers van Trump? Zo stemde Amerika.

In de liveblog leest u het laatste nieuws over de Amerikaanse verkiezingen.

Trump komt ook in botsing met de Chinezen, omdat hij hoge tariefmuren voor Chinese producten opwerpt. Om Amerikaanse banen te beschermen worden die 40 procent zwaarder belast. Ook Mexicaanse producten krijgen met zo'n heffing te maken. Zowel China als Mexico slaat terug met eigen handelssancties. Omdat Trump ook bestaande handelsverdragen zoals Nafta afkeurt en nieuwe verdragen als TTIP en TPP naar de prullenbak verwijst, waart een golf van protectionisme over de wereld. Gevolg: een krimpende wereldeconomie en dus meer bezuinigingen.

Voor het verslaan van Islamitische Staat maakt Trump een uitzondering op zijn verlangen tot terugtrekking. Net als zijn vriend Poetin wil hij IS verslaan en Assad als president laten zitten. Het eerste blijkt zonder grondtroepen toch gecompliceerder dan gedacht. Om geen gezichtsverlies te leiden besluit hij tot 'iets extreems'. Als eerste Amerikaanse president sinds de Tweede Wereldoorlog dreigt Trump het atoomwapen in het Midden-Oosten in te zetten. Wanneer IS hem daarop uitdaagt, gaat hij er toe over.

Optimistisch scenario

De verkiezingsstrijd is er voor de radicale uitspraken. Nu het op regeren aankomt, laat Trump een ander gezicht zien: hij toont zich een pragmaticus. Dat begint komende donderdag, wanneer hij met het Obama-'transitieteam' afspraken maakt over de periode tot januari. Hij blijkt bereid te luisteren naar diplomaten en lobbyisten, beroepsgroepen waarover hij vooral smalend heeft gesproken. Onder hun invloed doorloopt hij een snelle leercurve in de smalle marges van het buitenlandse beleid. Hij toont zich gevoelig voor pleidooien 'Amerika groot te houden' door de eigen invloedssfeer in de wereld te handhaven.

Een zucht van verlichting bij bondgenoten wereldwijd is het gevolg. Trump onderhandelt met Europese landen over hogere defensie-uitgaven. De Amerikaanse bases in Europa blijven gewoon bestaan, zij het op wat kleinere leest. Dat geldt ook voor de bases in Japan en Zuid-Korea. Trump handhaaft die om zijn grootste strategische rivaal, China, af te stoppen. Tegelijk wil hij dat land niet schofferen. Dus wanneer president Xi hamert op respect voor hun eerdere klimaatafspraken, zegt hij dat de Chinese leider toe.

Defensie-experts overtuigen Trump van de noodzaak van het handelsakkoord TPP voor rust in de Aziatische regio. In de campagne brandde hij TPP nog af, dus gaat hij onderhandelen. Dat levert enkele concessies op, die hij als grote successen uitvent. Lobbyisten van het grote bedrijfsleven weten hem ervan te doordringen dat de VS zich in hun eigen voet schieten met tariefmuren tegen China en Mexico - dat kost alleen maar nog meer Amerikaanse banen. Trump doet dus niets, de voorspelde handelsoorlogen blijven uit. Wel komt het handelsverdrag TTIP er niet - Europa is er niet rouwig om.

De 'mooie, grote muur' met Mexico stuit op problemen met de financiering - de Mexicanen willen echt niet betalen en Trump ook niet. Crowdfunding levert te weinig op. De president maakt van uitzetting van illegalen topprioriteit om de indruk te wekken het probleem van illegale arbeid heus aan te pakken. Die nieuwe aanpak loopt na enige tijd vast in een moeras van juridische procedures, tot teleurstelling van zijn achterban.

Om de aandacht af te leiden, maakt Trump een groot nummer van de jacht op IS-aanhangers onder het moslimdeel van de bevolking. Dat is vooral nodig omdat het hem, ook samen met Poetin, niet lukt IS te verslaan. Reden: hij weigert pertinent Amerikaanse grondtroepen in te zetten. Aan de Syrische burgeroorlog wil hij zich ook niet branden. Die suddert op een lager pitje door.

Scenario: Donald Trump toont zich na de verkiezingen een pragmaticus. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden