Trudeau eist excuses van de paus over ‘culturele genocide’ op katholieke internaten

De Canadese premier Justin Trudeau eist excuses van de katholieke kerk voor ‘culturele genocide’ op Canadese internaten. Paus Franciscus heeft zondag al wel zijn afschuw uitgesproken over de ontdekking van 215 kinderlijkjes bij een van de internaten, maar formele excuses zijn vooralsnog uitgebleven.

Canadese premier Trudeau eist excuses van katholieke kerk over misstanden op internaten. Beeld Reuters, Blair Gable
Canadese premier Trudeau eist excuses van katholieke kerk over misstanden op internaten.Beeld Reuters, Blair Gable

De premier deed zijn uitspraak vrijdag op een bijeenkomst over misstanden in katholieke kostscholen voor kinderen uit inheemse bevolkingsgroepen. De aanleiding was de recente vondst van de resten van 215 kinderen op het terrein van een voormalig katholiek internaat in Brits-Columbia, in het westen van Canada. Het jongste omgekomen kind zou 3 jaar zijn geweest.

Op dergelijke katholieke internaten, die eind 19de eeuw werden opgetuigd, was het jarenlang gebruik inheemse Canadese kinderen met harde hand in een westers gareel te dwingen. Dat ging vaak gepaard met verwaarlozing en ondervoeding. De kinderen mochten hun eigen taal niet spreken en moesten ook hun eigen godsdienst en gebruiken vergeten. Toen een verzoeningscommissie in 2015 een rapport schreef over de kostscholen, gebruikte ze de term ‘culturele genocide’.

De paus sprak zondag op het Sint Pietersplein over de lugubere vondst van een week geleden: ‘Ik heb het nieuws uit Canada met afschuw ontvangen’, aldus Franciscus. Hij riep Canadese religieuze en politieke leiders op samen te werken om opheldering te krijgen over wat er heeft plaatsgevonden.

Ruim vierduizend dode kinderen

Tussen 1883 en 1997 hebben naar schatting 150 duizend inheemse kinderen op zulke kostscholen gezeten, en van zeker 4.100 is duidelijk dat ze tijdens hun schooljaren daar zijn gestorven. Canada bood al eerder formeel excuses aan voor het bestaan van die instituten, maar de katholieke kerk, die het systeem mede faciliteerde, heeft nooit sorry gezegd voor haar rol.

Voor veel inheemse organisaties was dat altijd een open wond, en toen eind vorige maand het massagraf met de 215 kinderen werd gevonden, is die wond weer volop gaan bloeden. Vandaar dat verscheidene van die organisaties de afgelopen dagen meteen excuses eisten van de paus. Vrijdag kregen ze formeel ruggesteun van Trudeau.

Trudeau liet weten dat zijn regering bereid is om ‘sterkere maatregelen’ te treffen om de kerk te dwingen alle door de nabestaanden gevraagde documentatie over de internaten over te dragen.

‘Vraatzuchtige wolven’

Dat de kerk vooralsnog terughoudend is met het aanbieden van excuses is geen grote verrassing. Er is al langer een conflict gaande tussen wereldlijke leiders zoals Trudeau, die eisen dat de kerk kordater optreedt tegen bijvoorbeeld misbruikschandalen, en kerkelijke leiders, die juist vinden dat hun instituut nu al te snel verandert.

Volgens die laatste groep is de huidige paus Franciscus met een soort revolutie bezig. Nooit was er immers een paus die sprak over ‘afgrijselijke misdaden die van de aardbodem moeten worden gewist’, die de kindermisbruikschandalen binnen de kerk omschreef als een ‘plaag’, en die de misbruikende priesters ‘vraatzuchtige wolven’ noemde.

Ook was Franciscus in 2019 de eerste paus ooit die een top over misbruik organiseerde. Afgelopen dinsdag presenteerde Franciscus bovendien de grootste aanpassing van het canoniek recht in veertig jaar tijd: ruim 90 van de in totaal 1.752 wetsartikelen van de Codex Iuris Canonici zullen worden aangepast, waardoor er straks veel minder ruimte voor interpretatie komt als bisschoppen te maken krijgen met priesters die kinderen of kwetsbare volwassenen hebben misbruikt. Volgens de nieuwe letter van de wet moeten ze nu subiet actie ondernemen, in plaats van alle drek onder het tapijt te schuiven, zoals jarenlang de norm was.

Het probleem is alleen: hoe revolutionair die veranderingen ook mogen zijn vanuit het katholieke perspectief, voor vrijwel iedereen die niet in Vaticaanstad woont, is het nog altijd onvoldoende. ‘Als katholiek ben ik diep teleurgesteld in de positie die de katholieke kerk de afgelopen jaren heeft ingenomen’, zei Trudeau dan ook vrijdag.

Ontslagbrief Reinhard Marx

Tekenend was in dat kader de ontslagbrief die kardinaal Reinhard Marx, een van de belangrijkste katholieke leiders van Duitsland, eind vorige maand naar de paus stuurde. Marx vindt dat er onder zijn leiding te veel is misgegaan bij de onderzoeken naar seksschandalen binnen de Duitse kerk.

Uit een onderzoek in bleek in 2018 al dat zeker 1.670 Duitse geestelijken ‘ten minste’ 3.677 kinderen hebben misbruikt. De meeste slachtoffers waren jongens, meer dan de helft van hen was jonger dan 13 jaar. In zijn brief aan de paus schrijft Marx dat er nauwelijks iets veranderd is sinds die getallen bekend werden. Hij zegt dat hij zich daar verantwoordelijk voor voelt en hoopt dat zijn vertrek als bisschop ruimte biedt voor een nieuw begin.

De paus weigert zijn ontslag te accepteren, zo bleek vrijdag. Hij liet enkel weten dat er meer onderzoek nodig is en dat de kardinaal voorlopig op zijn post moet blijven.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden