Trotse pauw

Morad en Natasja Bouchakour fotografeerden hedendaagse indianen. Ze zijn meer dan nobele natuurmensen of zielepoten met een historische ballast.

Ze kwamen vijftienduizend jaar geleden van Siberië naar Amerika. Na het smelten van de grote gletsjers en voordat het rijzende water Beringia, de landbrug, weer zou verzwelgen. Zij die de oversteek naar Alaska maakten, werden de eerste Amerikanen. In zomaar een steakhouse in Oklahoma of een schamel huisje aan de Pacific Northwest kun je hun nazaten tegenkomen. Mensen met een verhaal groter dan henzelf.

Aan de westkust, in het reservaat van La Push, in de staat Washington, woont indiaan Roy Black, te midden van de mysterieuze cederbossen. Hij is lid van de Quileutestam, die nog maar 750 leden telt. In de zeventig is hij nu. Zijn vrouw is vertrokken, net als zijn kinderen. Zij wilden weg uit de armoede van de vissersnederzetting. Uitkijkend over de machtige Stille Oceaan mijmert de oude Black over de dingen die voorbij zijn. 'We hadden vis uit de oceaan en de rivier, vlees uit het bos, groente uit de tuin. We hadden de supermarkt niet nodig.'

Ver weg van de kust heeft Pete Wolfe het druk met zijn paarden en bizons. Hij is in de zestig en heeft een ranch. Zijn niet-indiaanse vrouw organiseert tochten te paard voor toeristen. Het is hard werken voor een karig bestaan, maar niemand die Wolfe wat doet, daar op de uitgestrekte grasvlaktes van Oklahoma. Hij koestert zijn vrijheid en maakt zich vrolijk over de manier waarop de indianen met hun casino's terughalen wat hun ontnomen is.

Verderop in de staat, in het westernstadje Guthrie, vertelt de jonge ober Dakota Holloway in het plaatselijke biefstukkenrestaurant aan iedereen die het horen wil dat hij deels Cherokee is en al op zijn 16de in rodeo's reed. Ook zijn 21-jarige vriend Chuck Hanks, de ietwat gezette en nauwelijks verstaanbare zanger van de band die de steaks van een muzikale omlijsting voorziet, zegt van indianen af te stammen. 'Ik ben deels een Choctaw.'

Het zijn ontmoetingen die de verbeelding prikkelen door de associatie met de bewogen geschiedenis van de indianen. Een verhaal vol tragiek maar ook romantiek. Ze werden bedrogen, beroofd, verdreven en gedood door de indringers uit Europa, tegen wie ze technologisch niet op konden. Maar ze boden dapper verzet en toonden zich spiritueel de meerdere door de manier waarop ze in harmonie met de natuur leefden.

566 stammen

Ruim vijf miljoen Amerikanen zeggen geheel of gedeeltelijk indiaans te zijn. Ze vormen daarmee een van de kleinste minderheden in het land. Opmerkelijk is dat tussen 1960 en 1990 het aantal mensen dat zei indiaanse voorouders te hebben, meer dan verdrievoudigde. Kennelijk is het ooit mede door Hollywood in de hand gewerkte negatieve beeld van de indiaan uitgewerkt en gaan velen er net als Dakota en Chuck zelfs prat op indianenbloed te hebben.

Daarmee zijn de beproevingen van de indianen niet voorbij. De statistieken zijn deprimerend. Eén op de drie indiaanse vrouwen is slachtoffer geweest van een verkrachting of een poging daartoe, volgens cijfers van het ministerie van Justitie. Dat is meer dan twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde. Het ligt aan de gebroken gezinnen, het onvermogen seksueel geweld bespreekbaar te maken en alcoholgebruik, wordt gezegd. Ook komt in reservaten veel kindermisbruik voor. Armoede en drank zouden daar debet aan zijn. Het aantal zelfmoorden onder indiaanse jongeren tussen de 15 en 24 jaar is meer dan driemaal zo hoog als het landelijk gemiddelde, blijkt uit cijfers van de Amerikaanse dienst voor de volksgezondheid.

Maar er is ook een leven buiten de reservaten. 78 procent van de indianen woont elders. Er zijn de succesverhalen. Zoals dat van Chaske Spencer, de acteur die onder meer speelt in de Twilightfilms. Of van John Herrington, astronaut en eerste indiaan in de ruimte. Of van Louise Erdrich, die onlangs de National Book Award ontving voor The Round House, door Philip Roth een 'prachtig boek' genoemd, over een zoon van een verkrachte moeder die op zoek gaat naar de dader omdat de politie het laat afweten. Bij het in ontvangst nemen van deze belangrijke boekenprijs sprak de schrijfster de taal van de Ojibwestam.

Veel geld verdienen indianen met casino's. Door de soevereine rechten die zij genieten in hun reservaten en stamgebieden ('Indian Country') hebben zij een gokindustrie ontwikkeld waarin 26 miljard dollar omgaat. Met dit geld worden verkiezingskandidaten gesteund. Dit jaar vooral president Obama, 'Barack Zwarte Adelaar' zoals zijn indianennaam luidt.

Het laat zien dat de vertegenwoordigers van de 566 erkende stammen weten hoe het spel wordt gespeeld. De indiaan is niet alleen een nobel natuurmens of een zielepoot die een loodzware historische ballast heeft mee te torsen. Dat is hij nooit geweest. De indianen bevochten elkaar ook onderling, streefden naar expansie, onderwierpen andere stammen en hielden zelfs zwarte slaven.

De Comanches stichtten volgens historicus Pekka Hämäläinen tussen 1750 en 1850 in het zuidwesten van wat nu de Verenigde Staten zijn een 'rijk', waarin zij als een soort informele leiders domineerden over de Euro-Amerikanen. 'Zij bouwden de grootste slaveneconomie op in het koloniale Zuidwesten', schrijft hij in zijn in 2008 gepubliceerde boek The Comanche Empire.

350 verbroken verdragen

Het is een opmerkelijk staaltje revisionistische geschiedschrijving. Feit blijft dat ook de Comanches (in 1875) definitief worden verslagen door een tegenstander die het spel niet altijd even netjes speelde. Menig indianenvolk werd gezegd dat ze het aan hen toegewezen land mochten hebben 'zolang het gras groeide en het water vloeide'. Maar als er goud werd gevonden, werd dat op slag vergeten. De VS zouden meer dan 350 verdragen met de indianen hebben gesloten en ze allemaal hebben verbroken.

Het gevolg is een altijd sluimerend schuldgevoel bij de rest van de Amerikanen. In het National Cowboy & Western Heritage Museum in Oklahoma City wordt dat uitgedrukt door een indrukwekkend beeld van James Earle Fraser: End of the Trail. Een dodelijk vermoeide indiaanse krijger sleept zich op een eveneens uitgeput paard naar het einde. Het verbeeldt de ellende die de indianen te verduren hadden, in het bijzonder tijdens de gedwongen verhuizingen, de beruchte Trail of tears, het spoor der tranen.

Niet iedere bezoeker is ervan onder de indruk. 'Ik loop hier al een half uur, maar heb alleen nog maar indianen gezien', tiert een man van middelbare leeftijd. Hij is gekomen voor de cowboys. En de cowboys alleen.

Deze winter zal het werk van Morad en Natasja Bouchakour te zien zijn tijdens de tentoonstelling Indianen, kunst en cultuur tussen mythe en realiteit in De Nieuwe Kerk in Amsterdam. Ze reisden door de Verenigde Staten en portretteerden hedendaagse indianen. De serie is een mix van rolmodellen, zoals de eerste indiaanse astronaut, en alledaagse native Americans. Naast deze portretten bestaat de tentoonstelling uit kunstwerken die de cultuur van de indianen weerspiegelen, zoals vlechtwerk van stekelvarkennaalden uit het Great Lakesgebied en historisch schilderwerk uit de prairies. De tentoonstelling loopt van 14 december 2012 tot 14 april 2013.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden