Troost

Van de schoonheid en de troost - dat was lang geleden. Dertien jaar, om precies te zijn. Toneelregisseur Johan Simons toonde zondag aan het begin van Zomergasten een fragment uit de legendarische 27-delige interviewserie die Wim Kayzer maakte voor de VPRO. Het fragment tekende de hele avond.


Tegenover Kayzer zat schrijver J.M. Coetzee, het ging over de onmogelijkheid van interviews. De perfectionist Coetzee had alles al nauwgezet in zijn boeken geschreven, een vraaggesprek leidde volgens hem enkel tot 'stompzinnige antwoorden geven op stompzinnige vragen'.


Met dat eeuwige tekort in het achterhoofd ontspon Zomergasten zich als een voorbeeldig duet zoals dat alleen klinkt in de beste afleveringen. De Jong en Simons waren aan elkaar gewaagd, er was chemie en ontspanning. Vermoedelijk door het voornemen van Simons, die wilde 'niet vooruit of achteruit denken, maar heel erg op elkaar ingaan'. Het klonk als jazz.


En Simons had wat te vertellen. Het verhaal van schoonheid en troost.


Het begon er al mee hoe Toon Hermans en Barack Obama in hun houding op het podium naar binnen keken, 'met zichzelf reflecteren' en evenwicht zoeken. 'Kenmerk van de grote entertainer en de grote spreker.'


In de Duitse televisiefilm Das Leben des schizophrenen Dichters Alexander März bracht Simons 'een ode aan de imperfectie'. Daar had de dyslecticus Simons aanleiding toe: zijn vader had een hazelip, zelf verloor hij door zijn werk een vinger en liep hij een winkelhaak op in zijn scrotum.


Hij roemde de Hollandse kaalheid, voor de in Berlijn residerende regisseur is het Hollandse rivierenlandschap 'het summum'.


Indringend was de ode aan acteur Jeroen Willems, vorig jaar in Carré overleden aan een hartstilstand. Een 'enorm groot acteur, die maar eens in de 50 jaar wordt geboren'. Die desondanks het podium op geduwd moest worden. Willems, 'een poëet', was internationaal vermaard en bezat 'een enorme verticaliteit, alles ging echt de diepte in'. 'Die jongen is geboren met een heel oude ziel. Dat is steeds wat je zag.'


Na een fragment met Willems schoot Simons vol. 'Hij was voor mij als een zoon.' Jazzmuzikant De Jong improviseerde: 'Wat doen we... Wil je nog even stil zijn?' Integendeel: we kregen nog een stukje Willems, als Jacques Brel in het nummer Jojo.


Er volgde onder meer een tirade tegen Halbe Zijlstra, die het 'fijnmazige landschap' van subsidies had verwoest met zijn 'respectloos beleid' en dat zal Simons hem 'altijd kwalijk blijven nemen'.


Simons heeft er zijn eigen carrière aan te danken. Hij maakt geen theater voor de massa. 'Ik wil de machthebbers tergen met mijn werk.' Dat wordt hem niet in dank afgenomen: 'Als je in Nederland een highbrow voorstelling maakt, schop je tegen schenen. Want je zegt dan eigenlijk: ik wil dat er een elite is.' Daarom verdient kunst een objectieve positie: 'Kunst moet objectief kunnen oordelen. Daarom is subsidie voor kunst zo op z'n plaats.'


De laatste minuten van Reinbert de Leeuw in een uitvoering van Schönbergs Gurrelieder voor 356 musici vormden de apotheose. Simons: 'Kunst heeft iets dat onherroepelijk is, zeker muziek. Bachs muziek is het dichtst bij God. Kunst is iets wat boven ons zweeft. Daar kan je soms heel erg gelukkig van worden.'


Simons had 'momenten gehad waarop ik erin zat', zei hij tevreden aan het slot. Schoonheid en troost in één betoverende avond. Dat was lang geleden. Te lang.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden