Troostrijk jaarverslag

Midden in de zomer meestal, als er geen boeken verschijnen, de mensheid vakantie neemt, ook van de beschaving, als pessimisme heel traag aan mij begint te knagen en de toekomst er somber uit gaat zien, als ik alleen thuis zit, vatbaar voor zwarte gedachten, verschijnt het jaarverslag van het Constantijn...

Kees Fens

Het is gevestigd in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en is een onderzoeksinstituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Gisteren ontving ik het verslag over 2003, ik heb het nu uit en ik geloof weer in de toekomst.

Het verslag begint juichend:

'2003 Was voor het Constantijn Huygens Instituut een productief jaar. Het wetenschappelijk personeel van het CHI was verantwoordelijk voor de publicatie van 19 boeken, tijdschriftafleveringen en websites, 41 artikelen en 7 recensies.'

Dat is niet gering. En bijna elke publicatie heeft een troostend karakter.

Zo verschenen in december drie delen in de reeks Erasmi Opera Omnia. Twee delen Aantekeningen bij het Nieuwe Testament en een deel Apologie Met de uitgave van de Verzamelde Werken van Erasmus is men sinds 1960 bezig. De volledige uitgave zal ongeveer zestig banden tellen. De editie wordt verzorgd door zo'n vijfendertig binnen-en buitenlandse specialisten. Zij ontvangen voor hun werk geen salaris. Als alles goed blijft gaan, zal de editie in 2015 voltooid zijn. (De brieven zijn al eerder in twaalf banden in een Oxford-editie verschenen; men deed er tweeijftig jaar over.) Alleen een groot geloof in de toekomst van de cultuur maakt dergelijke uitgaven mogelijk. Voor mij spreekt er ook een afen wijzen van de vluchtigheid van de huidige cultuur uit: een boek verschijnt en verdwijnt. Heel weinig of geen particulieren zullen in 2015 de zestig banden in huis hebben, maar ze staan in alle grote bibliotheken van de wereld, die plaatsen van stabiliteit en optimisme. Tot hoeveel nieuwe studies zullen ze leiden?

Ik las vorig jaar van een Engelse geleerde een beschouwing over Erasmus' commentaar bij enkele psalmen. Een kleine schitterende studie die op een doordeweekse dag de zon langer laat schijnen.

Onder het beschermheerschap van Constantijn Huygens de grootste figuur uit onze zeventiende eeuw verschijnen ook nieuwe edities van schrijvers uit de twintigste eeuw. Van het Volledig Werk van Willem Elsschot verschenen de delen zeven en acht; de Volledige werken van Willem Frederik Hermans zijn in voorbereiding; volgend jaar moet het eerste deel verschijnen.

Een van de allermooiste uitgaven in voorbereiding is die van de correspondentie van Herman Gorter, tweeduizend brieven van en aan een van onze allergrootste dichters. Tot nu toe, zo lees ik bijna opgewonden, is een derde getranscribeerd of als het om eerder gepubliceerde brieven gaat gescand en geredigeerd. Naar de brieven, maar niet minder naar de aantekeningen erbij, kijk ik uit, zolang mijn ogen het mogelijk maken.

De meest troostrijke tekst uit het jaarverslag handelt over het project 'Europa humanistica', een internationaal onderzoek dat streeft naar 'een meerdelig naslagwerk van Europese humanistische filologen uit de zestiende en zeventiende eeuw en hun edities van (post-)klassieke auteurs.'

Alleen dit al kan veel somberte verdrijven. Maar de volmaakte troost bevat de mededeling dat twee Nederlanders op het driejaarlijkse internationale Neolatinistencongres (in augustus, in het hart van de zwarte tijd gehouden) in staat waren het Nederlandse aandeel voor het eerst aan een publiek van vakgenoten voor te leggen.

Alle schoonheid is innerlijk, staat, geloof ik, in het Boek der Wijsheid. Alle grootheid is onzichtbaar, zou ik eraan willen toevoegen. In het verborgene wordt er aan schitterende projecten gewerkt, met een geduld dat alleen door geloof kan worden voortgebracht. Geloof vooral in de toekomst, wanneer anderen het werk zullen voortzetten of voltooien.

Ik kijk naar buiten; het licht begint het te winnen. Ik denk aan een kast met daarin zestig delen Erasmus. Soms meen ik iets van de eeuwigheid, die enige optimistische toekomst, te begrijpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden