Trooster

Zonde, het eerste popalbum van cabaretier Freek de Jonge, verschijnt vandaag. Zelf gecomponeerd en geschreven. Bijna een halve eeuw geleden combineerde hij met Bram Vermeulen rock 'n' roll met cabaret. Terug naar vroeger?

Toon Hermans of Elvis Presley als grootste invloed?

'Van grootste invloed waren twee platen met negerkerkdiensten die mijn vader - ergens in 1956-1957 - van twee belijdenis-katechisanten kreeg. Gospel met daarnaast een preek. Gesproken woord op muziek van een hammondorgel. Het publiek roept af en toe yes waarna het losbarst in een refrein. Dat heeft me het meest beïnvloed, die combinatie van gospel, gesproken woord en rock 'n' roll. Zonde eindigt niet voor niets met een stuk gospel.


'Ik ben nooit zo in Elvis geweest. Dat heeft ook met opvoeding te maken, we vonden Elvis een tikje te ordinair en waren meer van Cliff Richard. Toen Elvis het leger in ging en muzikaal afdwaalde, hadden we ook het gevoel van: zie je nou wel, het is niks.


'Veel belangrijker dan Cliff, Bill Haley of wie dan ook was voor mij Toon Hermans. In 1958 was zijn eerste show op tv, die ik tweeënhalf uur ademloos op een rechte stoel heb bekeken. Niet dat ik meteen dacht: dat wil ik ook, maar wel dat ik ineens op een schoolavond merkte, hé, de mensen kijken ook naar mij. Ik heb dus iets dat mensen intrigeert, iets waardoor mensen geïnteresseerd zijn om naar je te kijken. Als je dat hebt, komt het lachen vanzelf. Dat leerde ik van het kijken naar Toon.'


The Beatles of The Stones?

'Dat ik cabaret moest gaan doen, lag in Gods plan en deze wereld besloten, maar die hang naar muziek was heel sterk. Ik vond de Stones altijd maar een stel kopiisten. Een samengeraapt zootje van wie het grootste talent Brian Jones er het snelst mee ophield. The Beatles waren oorspronkelijk en hadden door hun Hamburgse tijd, voor de doorbraak, een veel grotere bagage. De Stones hebben altijd veel publiciteit dankzij hun rock 'n' roll-gewoonten gehad. Maar Mick Jagger is voor mij altijd een pretender gebleven. En Keith? Daar kan ik niet zo goed tegen, die man is toch een cliché van heb ik me jou daar.


'Laatst zag ik Paul McCartney op YouTube nog Please Please Me spelen. Zo simpel, zo overtuigend. Hun invloed is echt nog altijd fenomenaal.


Bram Vermeulen, psychologisch mentor of muzikaal leermeester?

'Bram kon een beetje boogiewoogie op de piano en daardoor schurkten onze liedjes aanvankelijk wat tegen jazz aan. Ik kwam meer met een rock 'n' roll-idee binnen, maar kon niks spelen. Bram wilde steeds meer liedjes in de voorstellingen stoppen en ik eigenlijk steeds minder.


'Toen we in 1973 die voorstelling Neerlands Hoop Express maakten, met heel veel muziek, werd het voor mij steeds duidelijker dat het niet mijn richting was, terwijl het voor Bram duidelijk wel zijn richting bleek. We bleven nog een paar jaar zo werken dat hij de muziek schreef en ik de teksten, maar ik ging steeds langere conferences houden en werd steeds megalomaner, zal ik maar zeggen.


'Het moet voor hem echt een rottijd zijn geweest, en op een gegeven moment, na Neerlands Hoop Code (1979) was het op.


'Ik heb toen in mijn solovoorstellingen jarenlang geen liedjes gestopt. Om hem de ruimte te geven zich muzikaal verder te profileren. Bovendien had ik genoeg te vertellen.


'Maar hij was wel degene die in 1972 al tegen me zei dat ik niet mijn hele leven de underdog kon blijven spelen. Ik was altijd de wat klunzige schlemiel, zo iemand die door het publiek wordt omarmd. Hij was heel streng en dwong me wat meer van mezelf te geven. Na de voorstellingen zaten we altijd uren te analyseren en waren keihard voor elkaar. Dat had Bram van het topvolleybal waar hij uit kwam. In topsport bestaat geen genade. Ik weet ook zeker dat als Bram mij niet was tegengekomen hij een heel goede volleybalcoach was geworden.'


Bob Dylan of Randy Newman?

'Toen ik met mijn solovoorstellingen begon, gedurende de jaren tachtig, ben ik nauwelijks met muziek bezig geweest. Ik was te bezeten van mezelf en van de grote programma's (De Komiek, De Tragiek, De Mars) die ik maakte. Mijn muzikale smaak is echt bepaald door de jaren 1955-1975, de enige die nog bij me binnenkwam was David Bowie. Ik luister nu graag naar bijvoorbeeld Richard Hawley, maar die zal nooit een held worden.


'Alleen al qua omvang van zijn oeuvre is Bob Dylan ongeëvenaard, het blijft boeiend wat hij doet. Hij heeft veel rare dingen gedaan, maar altijd met de opzet zichzelf opnieuw uit te vinden. Alleen vind ik wel dat hij zich op het podium niet bepaald ontwikkeld heeft. Je hoeft je niet als ster te presenteren, maar je mag naar mijn idee op zijn minst normaal een liedje brengen. Het is een genante pose die hij zich aanmeet, maar in de kiem is het volgens mij een heel verlegen jongen. Alleen wel iemand die erg in zichzelf gelooft. En zelfvertrouwen ligt op de rand van arrogantie, zo weet ik uit eigen ervaring.


'Randy Newman is ook een heel verlegen man, die was in de jaren zeventig heel belangrijk voor me. Hij probeert nu te ontsnappen aan wat zijn belangrijkste handelsmerk was, ironie. Daar valt iets voor te zeggen, want ironie werkt nu niet meer. Na de overkill gaat zoiets kapot. Zag je ook met absurdisme, dat kun je niet veertig jaar vol blijven houden.


'Ik leerde de muziek van Randy Newman in dezelfde tijd kennen als die van Van Dyke Parks, die elkaar ook kenden. We zijn vijftien jaar geleden bevriend geraakt toen ik hem op Crossing Border ontmoette. Hij speelt piano op drie liedjes van Zonde. Van Dyke Parks was begin jaren zeventig echt die muzikanten-muzikant en is dat altijd gebleven. Net als Randy Newman schrijft hij prachtige liedjes, maar Newman weet het spel net iets beter te spelen.'


Eerst de tekst of de muziek?

'De tekst gaat altijd voor de muziek uit. Ik zou nog geen Apache kunnen schrijven. Ik ga achter piano zitten en sla een akkoord aan, vervolgens kijk ik naar de tekst en dan wordt het wat. Het is eigenlijk heel makkelijk omdat ik de muziek nu zelf heb geschreven. Ik blijf binnen het bereik van mijn stem. Qua zang is dit het beste, meest natuurlijke wat ik ooit gedaan heb. Maar de teksten gaan ook echt allemaal ergens over, de urgentie spat ervanaf. Ik vind het ook mooi, de vorm van een liedje die ook is gebonden aan een bepaalde tijdsduur.'


Vorm of inhoud?

'Het gaat om de balans. Iets peikt op een zeker moment, omdat de balans ideaal is. Dat zag je bij de Beatles en destijds bij Bowie. Dat is altijd maar even, daarna gaat het weer neer en dan weet je het wel weer. Maar bij alles wat neergaat, zie je dat het aan de vorm ligt en niet aan de inhoud. De inhoud, de grote thema's, daaraan verandert niets. We zitten in dezelfde dampkring, er komt niks bij, er gaat niks af, we blijven met dezelfde vragen, dilemma's en paradoxen zitten. Nu weten we het even niet met de vorm, we zitten in een vormeloze tijd.


'De eerste soloprogramma's die ik deed, maar ook die met Neerlands Hoop, maakten van ons helden. Dat kwam door de vorm die nieuw was. Dat kun je in je leven twee, drie keer uithalen. Jezelf opnieuw uitvinden heet dat, maar dat gaat niet eindeloos.'


Wat is basis van creativiteit: woede of verwondering?

'Verwondering. Het is beslist een geschenk of een gave dat het altijd maar doorgaat met die creativiteit. Laatst formuleerde ik het zo: als verwondering de noodzaak tot begrijpen overstemt of wegneemt, dan ontstaat troost.


'Troost bieden is het belangrijkste voor een kunstenaar. De wereld veranderen zit er niet in, maar de mensen troosten: dat is al heel wat.'


Zonde: nieuwe cd van Freek de Jonge. V2. Presentatie vanavond in DeLaMar Theater, Amsterdam. Tournee april.


freekdejonge.nl


Credit: cv Freek de Jonge

1944 Geboren in Eenrum.


1969 Neerlands Hoop In Bange Dagen, eerste voorstelling met Bram Vermeulen.


1973 Neerlands Hoop Express. Voorstelling en met goud bekroond album met veel Nederlandstalige rock 'n' roll.


1976 Hoezo Jeugdsentiment?... Neerlands Hoop doet Nederlandstalige evergreens uit de jaren vijftig en zestig


1978Ik ben volmaakt gelukkig. Enige echte popplaat van Neerlands Hoop


2010 Van A Naar Z. Eerste liedjesalbum van Freek


de Jonge


2013 Zonde. Popplaat waarop De Jonge voor het eerst alle teksten en muziek zelf schreef.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden