Troost je jongen: ze zouden er allemaal zo uit willen zien als jij ooit

Hoewel de zon afgelopen zondag scheen en er dus niets op tegen was om een frisse bos- of duinwandeling te maken, had een grote groep mensen, onder wie ikzelf, ervoor gekozen om de tentoonstelling De exotische mens in het oudste museum van Nederland, het Teylers Museum in Haarlem, te bezoeken....

Bij binnenkomst van de expositieruimte stuitte ik direct op een wand waaraan een kleine honderd ‘levende maskers, afgegoten tijdens antropologische expedities (1920)’ waren opgehangen.

De Somaliërs onder hen herkende ik meteen; licht open hangende, door volle lippen omsloten monden, hoog voorhoofd en dik, maar niet kroezig krulhaar.

Ik knikte mijn gipsen landgenoten bemoedigend toe, want ik begreep dat ze de komende maanden nog veelvuldig aangestaard zouden worden en nog talloze opmerkingen over hun uiterlijk in stilzwijgen over zich heen zouden moeten laten gaan, maar tegelijkertijd vroeg ik me af wie de mensen waren geweest die de tijdgenoten van mijn grootouders zover hadden weten te krijgen om afgietsels van hun gezicht te laten maken en natuurlijk waarom zij dat hadden gedaan.

De antwoorden lieten niet lang op zich wachten en ik moet zeggen, er bekroop mij, hoe langer ik rondkeek en hoe meer toelichting ik las, een toenemend gevoel van onbehagen.

Amusementswaarde voor het gewone volk, bewijsvorming voor stellingen van geleerden die zochten naar de Missing Link, naar het geen mens–geen aap wezen.

Arme Saartje Baartman, die de geschiedenis is ingegaan als de Hottentot Venus van Zuid-Afrika. De tentoonstellingscatalogus meldt dat ‘haar omvangrijke achterwerk en haar afhangende schaamlippen door onderzoekers in verband gebracht werd met ongeremde seksualiteit en dus met haar dierlijke status.’

Arme twintig landgenoten, die nog in 1929 twaalf dagen op de Groningse Ossenmarkt de hoofdattractie van een circus vormden, geafficheerd als het mystieke, vrome volk uit Abessynië dat zijn krijgsspelen aan het volk vertoont.

En dan de craniometrie, de wetenschap van het schedelmeten. Vier doodshoofden naast elkaar, de orang oetan links, de Westerling rechts, daar tussen de Aziaat en de Afrikaan. Hoe dichter de hoek tussen aangezicht en herseninhoud de volmaakte haaksheid benaderde , hoe intelligenter de persoon. De winkelhaak van de timmerman was hiervoor het aangewezen stuk gereedschap.

De mens heeft het allemaal lang geloofd en daar lang naar gehandeld. Verschil moest er wezen en daar maalde je niet om als de wetenschap haar fiat had gegeven .

Het ongemakkelijke gevoel maakte plaats voor chagrijn, ja zelfs ergernis, zeker toen ik een meisje van rond de 8 hard door de zaal hoorde roepen: ‘Kijk mam, het gezicht van een neger in een flesje water.’

Ik liep om een groep mensen heen bij een scherm waarop ‘Groeten uit de rimboe’ werd vertoond en spoedde me terug naar mijn gipsen landgenoten.

‘ Dag Abdi’, zei ik tegen de jongeman die links hing, ‘welk kunstje heb jij moeten doen? En waar heb je moeten optreden, hoe zag je publiek eruit en hebben ze moeten lachen om je en hebben ze wel voor je geklapt?’

Hoewel zijn mond licht geopend was, zodat een scheef gegroeide voortand zichtbaar werd, bleef Abdi zwijgen. Onder zijn geloken ogen hield hij zijn geschiedenis verborgen.

In een tel had ik me op het kastje gehesen dat voor de wand stond, scande de omgeving op de aanwezigheid van suppoosten en drukte een kus op zijn mooie lippen.

‘Troost je jongen, ze zouden hier allemaal willen dat ze eruit zouden zien zoals jij er ooit uit zag; een fortuin hebben ze ervoor over. Dag lieverd, ik moet nu gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden