Analyse

Troonrede als winstwaarschuwing

De behoedzaamheid die plotseling in het kabinet lijkt geslopen, maakt de ploeg kwetsbaar voor het verwijt dat de beleidsmachine alsnog is vastgelopen. Is de hervormingsdrang verdwenen?

Beeld Foto Raymond Rutting

Met een Troonrede die klonk als een winstwaarschuwing bereidt het tweede kabinet-Rutte het land voor op onzekere tijden. De hoopgevende signalen over de Nederlandse economie dreigen te worden overschaduwd door de ontwikkelingen buiten de grenzen. Die onzekerheid maakt het kabinet ook behoedzaam in de eigen plannenmakerij en daarmee vatbaar voor het verwijt dat de hervormingsdrang van de afgelopen twee jaar uit de ploeg is verdwenen.

Het buitenland domineerde de Troonrede 2014 - de tweede uit de mond van Willem-Alexander - vrijwel volledig. De koning sprak lang over de 'geopolitieke ontwikkelingen' en de merkbare invloed daarvan in Nederland. 'De veerkracht van de samenleving en de economie wordt door dit alles op de proef gesteld.' 'Het economisch herstel is broos en afhankelijk van economische ontwikkelingen in de rest van de wereld.'

Met een weer wat groeiende economie, de iets dalende werkloosheid en de licht groeiende gemiddelde koopkracht had het kabinet meer positief consumentennieuws te melden dan in de afgelopen jaren. Minister Dijsselbloem van Financiën houdt het op 'voorzichtig goed nieuws', maar ook hij waarschuwde: 'De naweeën van de crisis doen zich ook in 2015 nog voelen.' Hij vreest het effect dat de internationale onzekerheid en de sanctieoorlog met Rusland kunnen hebben op het consumentenvertrouwen en de bedrijfsinvesteringen.

Zo dempt het kabinet zelf de muziek in wat, in iets andere omstandigheden, een feestweek had kunnen worden. Want in stilte viert het wel degelijk dat het effect van de grote hervormingen zichtbaar wordt op de begroting. De gezondheidszorg gaat voorop. Het nieuwe geneesmiddelenbeleid, het scherpere inkoopbeleid van de verzekeraars en de sanering van de langdurige zorg drukken de kostenstijging. Tussen 2011 en 2015 was die gemiddeld nog maar 2,3 procent per jaar. In de vijf jaar daarvoor was het gemiddeld nog 6 procent. Voor 2014 en 2015 voorziet het kabinet nauwelijks nog groei.

Eerder deze zomer rekende het Centraal Planbureau al voor dat het kabinet erin lijkt te slagen het dreigende financiële onheil van de vergrijzing af te wenden. Behalve de zorg werpt ook de gestage verhoging van de AOW-leeftijd tot 71,5 jaar in 2060 zijn vruchten af. Niet langer dreigt een buitensporig overheidstekort op lange termijn, maar een heus begrotingsoverschot. Zelfs het afbetalen van de staatsschuld kan op termijn weer binnen bereik komen.

Premier Rutte zei dinsdag, in gesprek met de pers: 'We gaan de kabinetten Lubbers I en Balkenende II voorbij.' Dat zijn de kabinetten die hij eerder noemde als voorbeelden. De aanvoerders Lubbers en Balkenende werden beloond met verkiezingsoverwinningen. Ook Rutte en zijn ploeg oogsten nu voor het eerst sinds hun aantreden sterk gestegen waarderingscijfers. De premier durfde er in de Troonrede zelfs op te hinten met zijn dankzegging aan het 'politiek en maatschappelijk draagvlak' dat hij voelt.

De vraag is nu vooral of dat succes beklijft. De behoedzaamheid die plotseling in het kabinet lijkt geslopen, maakt de ploeg kwetsbaar voor het verwijt dat de beleidsmachine alsnog is vastgelopen.

Meest pregnant is de belastingherziening, inclusief de drastische verlaging van de belasting op arbeid. 'Levert 100 duizend banen op', belooft het kabinet. Maar niet nu. Het begin wordt op z'n vroegst in 2016 gemaakt. De banen volgen over tien jaar. Want zo'n belastingherziening kost 3 à 5 miljard euro en daar is nu even geen geld voor, betogen Rutte en Dijsselbloem.

'Politieke onmacht', gaat de oppositie daar vandaag handenwrijvend van maken bij de Algemene Politieke Beschouwingen. Zelfs PvdA-leider Samsom, onder druk om zich meer te profileren, lijkt in het uitblijven van een snel werkgelegenheidsoffensief een prachtige schietschijf te zien: 'Goede macro-economische cijfers zeggen niets voor iemand die net z'n baan is verloren.' D66-leider Alexander Pechtold, steunpilaar van vele essentiële akkoorden, gaat vanaf nu vooral duidelijk maken dat hij zo liever niet meer met het kabinet gezien wil worden. 'Zeer teleurstellend', was dinsdag zijn eerste commentaar.

Als Rutte heeft opgelet, heeft hij de uitdaging voor de rest van de week voor ogen: de Kamer en het land overtuigen dat zijn winstwaarschuwing alleen geldt voor de economie. En dus niet voor het kabinet zelf.

Premier Rutte tijdens een speciale EenVandaag-uitzending vanuit Den Haag op Prinsjesdag. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden