Troebel water

Een eenzame man is Robert de J. volgens zijn advocaat. Een man die leefde voor Bronwaterleiding Doorn, het laatste particuliere drinkwaterbedrijf....

door Weert Schenk

'HIJ WILDE van een klotebedrijf iets leuks maken. Dat is hem gelukt. De Bronwaterleiding Doorn was in 1990 1 gulden waard. Nu brengt het bedrijf miljoenen op. Om dat te bereiken heeft hij onorthodoxe methoden gebruikt. Maar of die strafbaar waren? Mijn cliënt ontkent.'

De Zandvoorter Robert de J. is volgens zijn advocaat S. Poll vooral een aparte, eenzame man, voor wie het laatste particuliere drinkwaterbedrijf in Nederland zijn lust en zijn leven was. De J. beschouwde de nv, waarvan hij tweederde van de aandelen bezat, als een eenmanszaak. Poll noemt hem het type zakenman met oogkleppen op, dat alleen het belang van zijn eigen bedrijf ziet.

De grootaandeelhouder van de Bronwaterleiding Doorn, waarvan hij ook directeur was, wordt ervan verdacht de zaak te hebben opgelicht voor 12,4 miljoen gulden. De FIOD, de fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst, zegt dat De J. vennootschapsbelasting ontdook voor een bedrag van 5,7 miljoen gulden. Daarnaast ligt er de aanklacht van fraude met zijn uitkering voor arbeidsongeschiktheid: negen ton.

De 54-jarige De J. zit sinds twee weken in het huis van bewaring en blijft daar voorlopig. Volgens justitie is dat niet alleen in het belang van het onderzoek. De vrees is ook dat De J. anders vlucht. 'Deze meneer is een beetje raar', verklaart een bron bij justitie, 'en in theorie heeft hij een hoop geld.'

De eerste tijd mocht De J. geen bezoek ontvangen. Nu de beperkingen zijn opgeheven komt er ook niemand, zegt zijn advocaat. Het idee om te ontsnappen houdt De J. niet bezig. Poll: 'Hij maakt zich alleen druk over Ringo, een hond uit het asiel. Dat beest mag beslist niet terug naar het asiel.' De advocaat kent Ringo, een schuw dier, beetje zielig. 'Dat is zo'n hond waarin je het menselijke van de baas terugziet.'

In 1997 sprak De J. met de Volkskrant over het waterleidingbedrijf, 'de Doornse'. Tijdens dit zeldzame contact met de pers onthulde de voormalig ambtenaar van de Keuringsdienst van Waren dat hij een kwart eeuw eerder bij toeval een pakket aandelen van de Bronwaterleiding in handen had gekregen. 'Het was geen bewuste aankoop. Maar toen ik de aandelen eenmaal had, ben ik me in de waterwinning gaan verdiepen.'

De Bronwaterleiding heeft slechts vierduizend aansluitingen in Doorn en tien in Leersum. De J. verzette zich tegen de druk van de overheid om de Doornse te laten opgaan in het Waterleidingbedrijf Midden Nederland. WMN voorziet met 550 duizend aansluitingen de rest van de provincie Utrecht en Hilversum van water.

Het ministerie van Milieu vindt de Bronwaterleiding met vier personeelsleden te klein om doelmatig te kunnen opereren. Daardoor zou er bijvoorbeeld te veel mangaan in het water zitten. Een onzinargument, stelde De J., afgestudeerd scheikundige: 'al het drinkwater bevat mangaan.' Volgens hem levert Doorn het beste water van Nederland. De J., sinds 1993 directeur van de Doornse, was niet bereid het bedrijf op te geven. Integendeel, hij wilde het water bottelen en in winkels buiten Doorn verkopen.

Hij had in 1990 het meerderheidsbelang verworven in de Bronwaterleiding. De grootaandeelhouder stuurde al snel drie van de vijf commissarissen de laan uit. Ze hadden het bedrijf verwaarloosd. De overige twee kon hij volgens de waterwinningsconcessie van de gemeente Doorn niet wegjagen: dat waren de burgemeesters van Doorn en Leersum.

De toenmalige voorzitter van de Raad van Commissarissen, G. Griffioen, sprak van een 'vijandige overval'. Hij stelde dat De J., die de naam had een beursspeculant te zijn, op geld uit was en dat de drinkwatervoorziening hem geen bal interesseerde.

De J. liet zich eerst door de aandeelhoudersvergadering tot commissaris benoemen. Th. Veen, een ad interim-directeur van de Keuringsdienst van Waren, voor wie De J. had gewerkt, werd president-commissaris. In 1993 nam de grootaandeelhouder de functie van directeur op zich.

In eerste instantie werd voor vijf miljoen gulden geïnvesteerd in verbetering van de waterwinning. Maar de vernieuwingen ondergronds zijn nooit uitgevoerd, stelt justitie. Betalingen van miljoenen guldens aan de grote concurrent WMN voor de aanleg van nieuwe waterleidingen blijken vals.

De facturen van WMN zijn nagemaakt. Het geld is in werkelijkheid overgeschreven naar Britt Advies bv, een vennootschap van De J. Zo verzon hij ook rekeningen aan aannemers. De J. onttrok op deze wijze 12,4 miljoen gulden (inclusief btw) aan de Bronwaterleiding.

Advocaat Poll zegt dat het geld niet is ontvreemd. 'Misschien was het boekhoudkundig niet helemaal verantwoord, maar hij deed het voor de Doornse.' Hij wijst erop dat De J. ook geld terugstortte. De directeur had voor 3,5 miljoen gulden aan aandelen gedeponeerd op rekening en naam van de Bronwaterleiding.

Vermoed wordt dat het depot bedoeld was om zijn eigen aandelen voor de FIOD te verbergen. 'Onzin', zegt Poll, 'dan had hij ze verkocht en het geld op een Zwitserse bank gezet.'

De J. had ervaring met beleggen. In beurskringen heette hij 'een dubieuze belegger' te zijn, die de koersen manipuleerde. Met de beleggingsfondsen Britt Holding en Wovang, waarvan hij eigenaar-directeur was, kwam De J. regelmatig in het nieuws. Volgens openbare gegevens had zijn effectenportefeuille begin 1996 een omvang van tenminste 125 miljoen gulden. Hij bezat 10 procent van de aandelen van uitgeversconcern Wegener. Dat belang zou deze week ongeveer 122 miljoen gulden waard zijn geweest.

De in Tripoli gevestigde Britt Advies, waarop ook het salaris van de Bronwaterleiding (een ton per jaar) werd gestort, is in december opgeheven. De FIOD meent dat de bv's van De J. voor een bedrag van 5,7 miljoen gulden aan vennootschapsbelasting hebben ontdoken. Justitie heeft geen idee wat er met het vermogen van de bv's is gebeurd. Advocaat Poll zegt het ook niet te weten.

Op de beurs hield De J. zich de laatste jaren gedeisd. Des te actiever was hij als directeur van de Bronwaterleiding. In de gemeente Doorn bleef dat niet onopgemerkt. 'De nv is in 1903 opgericht', zegt gemeentesecretaris L.Olde, 'een eeuw lang waren er nooit problemen; het bedrijf functioneerde als nutsvoorziening. Totdat De J. zich ermee ging bemoeien. Hij voerde jaarlijks bovengemiddelde tariefsverhogingen door.'

De inwoners van Doorn gingen jaarlijks gemiddeld 6 procent meer voor het water betalen. Een kubieke meter water was bijna twee kwartjes duurder dan bij het WMN. Vorig jaar verhoogde De J. het watertarief in een keer met 12 procent.

De gemeente, die de tarieven moest goedkeuren, weigerde telkens in te stemmen met de verhogingen. Tot drie keer toe werd een beroep gedaan op arbitrage. Over 1996 werd De J. gedwongen het tarief naar beneden bij te stellen. De arbitragecommissies hebben over de jaren 1997 tot 2000 nog geen uitspraken gedaan. Intussen draaien de Doornaren op voor de hogere tarieven.

De burgemeesters van Doorn en Leersum kregen als commissarissen van de Bronwaterleiding steeds meer kritiek op het persoonlijk functioneren van De J. De stukken voor de raad van commissarissen deugden niet, de communicatie verliep slecht en zaken klopten niet. Zo had De J. gezegd dat op een camping een nieuwe waterleiding was aangelegd, wat aantoonbaar onjuist was. Andere twijfels konden de burgemeesters niet hard maken, zegt Olde.

President-commissaris Veen bevestigt dat er nogal wat schortte aan de communicatie met de directeur. 'Maar technisch gezien ging het goed. Dan maak je zo je afweging.' Er was begrip voor de matige kwaliteit van de door De J. aangeleverde stukken, omdat zijn vrouw ernstig ziek was.

Pas vorig jaar, na een inval van de FIOD bij de NV, gingen de ogen van de commissarissen open. 'Ze hebben er nooit bij stilgestaan dat een grootaandeelhouder zijn bedrijf zo plundert', zegt de huidige directeur ad interim H. van Beuningen.

Behalve de vervalste facturen kwam ook aan het licht dat De J. op naam van het bedrijf een vakantiebungalow in Ermelo had gekocht. Op kosten van de Doornnse waren vier auto's aangeschaft, waaronder een Lexus LS 400 ter waarde van twee ton, een Toyota Sport, een Opel Astra en een Suzuki Jeep. De vijfde auto was in bestelling op het moment dat De J. door de mand viel.

Van Beuningen vindt niet dat de commissarissen hebben zitten te slapen. 'We hebben hier te maken met witteboordencriminaliteit. De J. is een erg slimme man. Hij verwisselde rekeningen in de boekhouding, nadat de accountant een verklaring had afgegeven.'

Na de FIOD-actie werd De J. als directeur van de Bronwaterleiding geschorst; de aandeelhoudersvergadering ontsloeg hem vervolgens. Niet bekend is of De J. nog steeds grootaandeelhouder is. Hijzelf beantwoordt die vraag niet.

Advocaat Poll meent dat de FIOD en justitie de zaak opblazen. Hij gelooft niet dat zijn cliënt beter is geworden van de Doornnse. 'Wel staat vast dat de nv veel meer waard is geworden. Hij is geen oplichter. Dan was hij wel op een zonnig eiland gaan zitten en niet in een armetierig vakantiebungalowtje in Ermelo.'

De J. wil opkomen voor onderliggende partijen, verklaart Poll. 'Hij wilde de kleine Doornse beschermen tegen het grote WMN. Dat is ook precies waarom hij een verlopen hond neemt uit het asiel en geen raspuppy.'

President-commissaris Veen vindt die uitleg te simpel. Niettemin snapt hij ook niets van De J.: 'Het is een kamikaze-actie geweest. Hij wist dat die geparkeerde aandelen en de aankopen van het huis en de auto's niet onopgemerkt zouden blijven.'

Veen erkent dat De J. mogelijk de bedoeling had van de Bronwaterleiding een succesvol bedrijf te maken. 'Maar waarom nam hij dan het risico om voor een paar miljoen te worden gepakt, als hij werkelijk een vermogen bezit van meer dan honderd miljoen gulden? Misschien is het zijn hobby om te frauderen. Het is een groot raadsel.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden